Anbefalast, må eg nok seie. Historisk truverdig, men manglar diverre informerande djubde om ideologien bak. Men anbefalast, ja. Så, det er ganske interessant å tenke på. Eg såg denne filmen i lag med mamma og pappa. Det er altså to generasjonar, eg som er generasjon Y, og dei som er 68-generasjonen. Så vi såg filmen med litt ulike auga og vurderingar.

Eg har lest litt om kommunismen, kor forferdeleg den var. Og eg blir ganske provosert av å sjå B-M rørsla og dei som støtta dei. Korleis kunne dei vere så naive? Og så inkonsekvente: Bruke vald, terror og frykt for å ville fremje eit betre samfunn?? Og kvifor gjekk dei til angrep på USA (som vel stod bak drap på 1 million menneske under Vietnam+fleire militærkupp) men ikkje på Sovjet og Kina og Kambodsja++ (som stod bak drap på 94 mill., i fylgje black book of communism.)

Det er lett å leve i etterpåklokskapens ljos. Og vel, eg har lite sympati med B-M rørsla og dens verkemiddel. Som det vart sagt i går: Dei kunne aldri klart å byggje eit betre samfunn. Martin Luther King, John F. Kennedy, dei kunne klare det. Men ikkje B-M, med deira moralprinsipp og ideologi. Samstundes er det verd å tenke på drivkreftene som låg bak, og som det til dels vart peika på i filmen. Ja, det var mykje dårleg filosofi og politisk ideologi. Men det var også mykje idealisme: Verda er urettferdig, og "den tredje verda" lid fordi dei rike (les: USA og vesten) nektar å dele. Den idealismen er det ingen grunn til å kritisere.


Once...

Nokre ord om kva Jesus dreiv på med

Dei fleste har fått med seg at Jesu fødsel, samt hans død og oppstode, er sentrale punkt i Jesu liv på jorda. Men ikkje alle har det like klart for seg kva Jesus eigentleg dreiv på med i tida mellom desse hendingane. Og kanskje viktigare: Kva har det han då dreiv på med å seie for oss i dag? Sundagens preiketekst gjev eit særleg godt oppsummerande svar på nettopp desse spørsmåla. For vi høyrer at Jesus var i synagogen, den jødiske “kyrkja”, i heimbyen Nasaret. Ved slike samlingar var det vanleg å lese frå Bibelen, og så å samtale om det som hadde vorte lese. Denne gongen tok Jesus sjølv ordet. Han fekk bokrullen med profeten Jesaja. Så slo han opp og las eit nøye og spesielt utvalt stykke:

“Herrens Ande er over meg, for han har salva meg til å forkynna ein god bodskap for fattige. Han har sendt meg for å ropa ut at fangar skal få fridom, og at blinde skal få sjå, for å setja undertrykte fri og ropa ut eit nådeår frå Herren.” Dette var ein tekst jødane i synagogen kjente godt til. Det var også ein veldig kjær tekst for dei fleste jødar på denne tida. For jødane på denne tida sleit med mange problem: Romersk okkupasjon med påfylgjande skattebører og militære konfliktar, eit hardhjarta religiøst leiarskap, ugudelegheit og ulydnad mot Guds vilje, sosiale og økonomiske og helsemessige ting å slite med.

Og kva meir er: Alle desse problema vart, i tråd med sentrale tekstar i Bibelen, forstått som eit uttrykk for Herrens dom på grunn av deira synder, dei brot på Guds lov som både no og tidlegare hadde vore gjort i Israels historie. Men så var det altså Jesajaboka. Der hadde Gud gjeve løfte om at han ein gong sjølv skulle kome og besøke sitt folk. Men denne gongen skulle han ikkje kome med dom og vreide. Nei, han skulle kome med mildskap og tilgjeving, for å rette opp att det som var gale, hjelpe dei som hadde falle utanfor fellesskapet, ta seg av dei svake og elendige. Sagt med andre ord: Guds skapningar skulle reddast og rettast opp!

Og så kjem altså Jesus til synagogen i Nasaret, les ein nykjeltekst om nettopp desse mektige løfta, og signerer tekstlesinga med den fylgjande replikken: “I dag vart dette skriftordet oppfylt medan de høyrde på.” Og DET er det revolusjonerande i denne teksten. Jesus sjølv er den som set i verk dei veldige løfta som Herren hadde gjeve til sitt folk. Det var dette som var hans misjon då han lækte sjuke, tilgav synder og forkynte “Guds rike er nær”. Han iverksette Guds plan for å redde og rette opp skaparverket. Og det var dette som var i hans tankar då han gjekk mot krossen for å gje sitt liv for alle synder, for å bere all vondskap på sine skuldre.

Og meir: Det er dette som er vår misjon, vi som har teke imot hans kall til omvending og frelse: Vi skal forkynne nåde ved tru på Jesus, og med Andens kraft vere med på å vise kjærleik og omsorg for alle menneske. Slik skal vi kalle menneske inn i fellesskap med Jesus, han som lever og som også i dag er den same, som også i dag reddar og rettar opp menneskeliv.


Ehh...kul musikk.

24. s. e. pinse, 1 Tim 2,1-6

Det står skrive i Paulus’ brev til Timoteus i det fyrste kapittelet:

Framfor alt legg eg dykk på hjartet å bera fram bøn og påkalling, forbøn og takk for alle menneske. Be for kongar og alle som er i leiande stillingar, så vi kan leva eit stilt og fredeleg liv med gudsfrykt og vørdnad i alt vi gjer. Dette er godt og noko Gud, vår frelsar, gleder seg over, han som vil at alle menneske skal bli frelste og læra sanninga å kjenna. For Gud er éin, og éin mellommann er det mellom Gud og menneske, mennesket Kristus Jesus, han som gav seg sjølv som løysepenge for alle. Det var vitnemålet då tida var komen,

Dagens preiketekst er henta frå eit brev som apostelen Paulus skreiv. Brevet var denne gongen ikkje retta til ein heil kyrkjelyd, som til dømes kyrkjelyden i Korint eller kyrkjelyden i Roma. Nei, brevet var retta til Paulus’ kjære ven og medarbeidar for evangeliet, Timoteus. På denne tida var Timoteus i byen Efesos, i Tyrkia, i lag med dei kristne som var der. Paulus hadde bedt Timoteus om å reise dit for å styrke dei kristne i den sanne trua, ta til motmæle mot vranglære, og hjelpe dei til å leve sunne og gode liv som var til glede for Gud. Kort sagt: Timoteus skulle vere ein hjelpar og ein rettleiar for dei kristne i Efesos, og slik skulle han leie dei vidare på vegen mot det evige frelsesmålet dei var kalla til.

“Framfor alt”, seier Paulus då til Timoteus, “legg eg dykk på hjarta å bera fram bøn og påkalling, forbøn og takk for alle menneske.” Særleg, seier Paulus, må ein hugse å be for kongar og alle som er i leiande stillingar. Det er nettopp på grunn av denne formaninga at vi i kyrkjebøna her på gudstenesta bed for “kongen og hans hus”, og bed om “visdom og rettsinn til alle som har ansvar i samfunnet”. Innleiingsvis kan vi spørje: Kvifor nemner Paulus at vi særskilt må be for akkurat kongar og dei i høg stilling? Vel, det har ikkje å gjere med at dei er meir verdt enn andre menneske. “Gud gjer ikkje forskjell på folk”, det er ein raud tråd som går gjennom heile Bibelen.

Nei. Paulus gjev ei anna grunngjeving. Ein skal be for regjering, statsmakt, konge, keisar for at ein som kristen skal kunne leve “eit stilt og fredeleg liv med gudsfrykt og vørdnad i alt ein gjer.” Det er viktig å forstå kva Paulus faktisk meiner med dette. I og for seg er det ikkje noko ideal at kristne skal vere rolege og forsagte folk. Det er ikkje det som er poenget i denne teksten. Eg tenker nok at vi som kristne i vår tid har blitt litt for rolege og medgjerlege. Det å forkynne det sanne evangeliet kan også skape strid og uro.

Så kva er det Paulus meiner? For å forstå det, må vi tenke på situasjonen dei kristne i Efesos faktisk var i på denne tida. Efesarane hadde kome til trua på Jesus frå Nasaret som sin Herre og frelsar. I vår tid er det mange som tenker at tru er noko ein held for seg sjølv, noko ein har i ein privat sfære. Men slik tenkte ikkje dei fyrste kristne. Trua måtte kome til uttrykk. Det var som Jesus hadde sagt til sine læresveinar: “De er ljoset i verda. Ein by som ligg på eit fjell, kan ikkje skjulast.”

Korleis tok dette seg konkret ut for dei kristne i Efesos? Jo, det å bli ein kristen innebar ein radikalt ny livsførsel. Det innebar oppgjer med avgudsdyrking. Det innebar oppgjer med fyll og fest og seksuelle utskeiingar. Det innebar å samlast jamnleg med sin nye familie, syskena i trua. Og det innebar at ein tok opp kampen mot egoisme og syndige vaner. Og det å aktivt vedkjenne og spreie trua var også eit ufråvikeleg kjenneteikn ved det å vere ein kristen. Det var som Paulus hadde skrive til romarane: “Dersom du med din munn vedkjenner at Jesus er Herre, og med hjarta ditt trur at Gud reiste han opp frå dei døde, då skal du bli frelst.”

Ein kan forstå at dette raskt kunne skape problem for dei kristne i Efesos. Dei levde i ein by som var full av avgudsdyrking, full av heidenske skikkar, full av livsførsel som kolliderte med den kristne livsvegen. Og dermed stod dei kristne stod i fare for å bli sett på som urostiftarar, som faremoment i samfunnet, som opprørarar mot den gode samfunnsorden. Det var nettopp denne spente samfunnssituasjonen til dei kristne i Efesos som var bakgrunnen for at Paulus skreiv: “Bed for konge, statsmakt og dei i høg stilling, slik at vi kan få leve eit roleg liv.” Poenget til Paulus er at dei kristne må få ro og pusterom til å kunne vise for folk kva det er dei verkeleg vil, kva det er dei eigentleg driv på med, kva det er dei eigentleg trur på.

Og Paulus peikar på særleg ei viktig side ved det å vere ein kristen i møte med samfunnet rundt ein. Kva er det? Jo, det å vere ein kristen inneber å ha omsorg og omtanke for alle menneske. Det er difor Paulus også seier at ein skal gjere forbøner for alle menneske. Det er for så vidt også difor vi bed i kyrkjebøna: “Miskunna deg over alle menneske”. I det heile teke går ordet “alle” att mange gonger i denne preiketeksten. Det er som Paulus seier i Filipparbrevet: “Lat alle menneske merke kor gode og venlege de er. Herren er nær!”

Det å vere ein kristen inneber altså å ha omsorg for alle menneske, i forbøner, i ord og i gjerningar. Dette var ingen ny ide Paulus kom med. Jesus hadde sagt det same rundt 30 år tidlegare. Han hadde formana sine læresveinar til ikkje berre å elske vener og familie. Nei, ein skulle elske sine fiendar, også dei som forbanna og forfylgte ein. Formaninga om å vise omsorg mot alle menneske har ei ganske konkret og ganske fundamental grunngjeving: Gud er skapar for alle menneske, og han har omsorg for alle menneske. Dei som er hans born, dvs. dei kristne, må difor gjere som sin Far og vise den same omsorgen. Trass alt er ei av dei viktigaste sidene av det å vere ein kristen nettopp det å etterlikne Gud, å etterlikne Jesus.

Gud elskar dei menneska han har skapt. Difor må også vi som er hans born elske våre medmenneske. Ein kunne sagt mykje om kjærleik til nesten, og om korleis denne kan kome til uttrykk. Tidlegare i haust var likninga om den miskunnsame samaritanen preiketekst, og då sa Jesus mykje om nettopp det, om konkret omsorg. I dagens preiketekst er likevel fokuset lagt på det som er det aller viktigaste i Guds omsorg for dei menneska han har skapt, og det som fylgjeleg bør vere det aller viktigaste også i vår omsorg for våre medmenneske. Kva er det? Jo: Gud vil at alle menneske skal bli frelst og lære sanninga å kjenne. Gud vil at alle menneske skal bli frelst og lære sanninga å kjenne.

Og kva sanning er det tale om her? Jo, det er den sanninga som vi kristne har lært å kjenne. Det er sanninga om at Gud har sendt sin son Jesus Kristus som ein mellom-mann. Jesus var ein mellom-mann. Kva dette inneber utlegg Paulus tydeleg i Romarbrevet: Vi var alle under Guds dom og vreide på grunn av våre synder og vår ulydnad. Dersom vi skulle møtt Gud andlet til andlet i domen, ville det bli ein ublid skjebne. Men bodskapen i evangeliet er at Jesus stilte seg mellom Gud og oss. Jesus stilte seg mellom, då han døydde på krossen. Og dermed gav han seg sjølv som ein løysepenge for oss. Han vart ramma av den domen som vi fortente. Det er det som er poenget når Paulus seier at Jesus vart ein mellom-mann.

Ja; og vi må ikkje gløyme: Dette skjedde ikkje berre for oss som kallar oss kristne; det er nettopp poenget i denne teksten. Det skjedde for alle! Sagt med andre ord: Evangeliet tilhøyrer ikkje berre oss som er kristne! Det tilhøyrer faktisk i meir vesentleg forstand dei som ikkje er kristne. Nettopp difor er dette formaninga som Paulus gjev til dei kristne i Efesos: Bed for alle menneske. Ha omsorg for dei, liksom Gud har det. Og arbeid for at evangeliet om Jesus må nå ut, slik at folk kan kome til tru og bli frelst.

Ære vere Faderen og Sonen og Den Heilage Ande, som var og er og vere skal éin sann Gud frå æve til æve.

"...if I find the words to say"

Rom 5

Ein kan diskutere om kap. 5 i romarbrevet høyrer mest naturleg til det som har gått foran (1-4), eller det som kjem etterpå (6-8). Mange av temaa i kap. 5 er utfaldingar og repetisjonar av tema som Paulus tidlegare har vore innom, jfr. "rettferdiggjering", "vreide", lova som avslører synda etc. Likevel er det også tydeleg at Paulus no fører inn fleire element som ikkje har vore så tydeleg framme i teksten fram til no; Guds kjærleik, Jesus, "vi/oss". Og jøde/heidning-problematikken, samt Abraham, vert ikkje nemnt.

Det er vanleg å tenke at kap. 1-4 dreier seg om "rettferdiggjering" medan kap. 5-8 dreier seg om "helging/helliggjørelse". Men sjølv om det tydeleg er ein overgang mellom desse delane av romarbrevet, er det meir presist å seie at den fyrste bolken dreier seg om rettferdiggjering, medan den andre bolken dreier seg om "herleggjering". Jfr. 8:30: "Dei han rettferdiggjorde, dei har han også herleggjort."
Slik ser vi også at 5,2 opnar med å seie at "vi er stolte over håpet om Guds herlegdom".

"Poenget ser ut til å vere, gjennom denne bolken, at det Gud har gjort gjennom Jesus Messias, og det Gud allereie gjer gjennom Anden, garanterer at alle dei som trur på evangeliet - og slik er 'rettferdiggjort av tru' - kan vere trygge på sitt endelege håp. Dei vil bli redda frå vreiden (5,9), med andre ord, 'frelst'. Dei vil få nye oppstodelekamar som samsvarer med Jesus sin (8,11). Og sidan 'herlegdom' er ein annan måte å tale om Guds nærvere på, i tabernakelet eller Jerusalem-templet, så involverer tankegangen frå 5,2 til 8,30 spesifikt Guds 'buing' [indwelling], ved Anden.

Heile passasjen understrekar difor at det Gud gjorde på ein avgjerande måte gjennom Jesus Messias skal no bli implementert gjennom Anden. Paulus viser peikar på måtar som den kristnes status og framtidshåp avgjer livet i notida, men det vesentlege temaet er den sikre framtida. Alt er garantert av Guds urokkelege kjærleik - som i sin tur er demonstrert ved Jesu død. (5,6-10 og 8,31-39)."

Utover dette vil Wright ganske sterkt argumentere for at sub-strukturen i kap 5-8 faktisk er Exodus-forteljinga, men altså denne gongen fortalt på nytt med dei Jesus-truande som Guds folk. Dette har eg nemnt tidlegare, og eg tykkjer personleg det er ein veldig spennande, og ganske overtydande, måte å lese Romarbrevet på. Det er høgst relevant både at GT-profetiane om klimakset i frelseshistoria (attendekomst frå eksilet etc.) - som Paulus heilt åpenbart knyter an til det som har skjedd i og gjennom Jesus og dei som trur på han - ofte brukar Exodus-forteljinga som ein modell for det som skal skje. Og elles ser vi også fleire andre stader i Paulus' brev at han brukar exodus-motiv nettopp i skildringa av kristne (1 Kor 5,7; 1 Kor 10 m. fl.)

Altså: Vi går no over i kap. 5-8 i Romarbrevet, og Paulus poeng her er å peike på korleis det grunnlaget som vart lagt ved Jesu gjerning og rettferdiggjeringa no gjev framtidshåp: Anden skal gjere sin gjerning, menneskeslekta og skaparverket skal rettast opp, Guds folk skal nå fram til sitt mål og bli frelst. ("Frelse" hjå Paulus har som ein hovudregel å gjere med framtida). Sagt med andre ord: Dette er "inaugurated eschatology": Gud har byrja sitt verk i dei truande ved rettferdiggjeringa, og han skal også fullføre det! (Jfr. Fil 1,6). Korleis dette skal skje, vil vi no sjå.


1 Når vi no har vorte rettferdige ved tru, har vi fred med Gud ved vår Herre Jesus Kristus. Gjennom han har vi òg ved trua fått tilgang til den nåden vi står i, og vi er stolte over håpet om Guds herlegdom.

Vi er rettferdiggjorde ved tru (fortid), dermed har vi fred med Gud (notid), og vi kan difor vere stolte av håpet om Guds herlegdom (framtid). "Fred med Gud" er nært knytt til det å vere forsona med Gud, jfr. 2 Kor 5. Der kunne Paulus seie dei fylgjande sentrale orda:

"Det var Gud som i Kristus forsona verda med seg, så han ikkje steller dei til rekneskap for misgjerningane deira, og han tiltrudde oss ordet om forsoninga. Så er vi no sendebod for Kristus, og det er Gud sjølv som formanar gjennom oss: Vi bed på Kristi vegner, lat dykk forsona med Gud!"

Dei som er rettferdiggjort ved trua har dermed ein tilstand av fred med Gud, er forsona med Gud, på basis av Kristi forsoningsgjerning på krossen. Samstundes er det også vidare implikasjonar av Paulus' tale om fred her. For i kap. 14-15 talar han om at Gud er freds Gud og at dette må vise seg også innad hjå dei truande. Dette er heilt sentralt for Paulus: Rettferdiggjeringa inneber at Guds folk er eitt, for det er Messiastrua som bind dei saman. Difor må dei også vise einskap, og ikkje fornekte innhaldet i rettferdiggjeringa med splitting og fiendskap.

Det er grunn til å tru at ein her også finn ekko av ein polemikk mot romarriket. Augustus Caesar hadde innstifta den såkalla "Pax Romana", som bygde på Iustitia. Fleire andre stader i Paulus' brev ser vi at han spelar på slike uttrykk som dette, og viser korleis evangeliet inneheld det som er ekte, varande, sant, i motsetning til det som keisarriket kan tilby, som er ein menneskeleg parodi. Så moglegvis også her. Paulus talar om "fred" og "rettferd" ved "Herren"; Kristi rike er større enn keisarriket. Og det at kristne manifesterer og verkeleggjer denne freden, er eit vitnesbyrd og ei forkynning om nettopp dette. Alt dette kjem Paulus meir attende til i kap. 14-15, altså.

Dei truande har tilgang til nåden gjennom Jesus. "Nåde" er sannsynlegvis her ei oppsummering av "Guds uthaldande kjærleiks sfære", jfr. dei fylgjande versa. Terminologien er kultisk ("prosagå"), og har å gjere med det å bere fram offer for altaret. Jfr. ikkje minst 12,1 og utover, der Paulus talar om at dei truande skal bere fram seg sjølv som offer for Gud, som ei andeleg gudsteneste.

No, seier Paulus, kan vi rose oss av håpet om Guds herlegdom. "Ros"; ordet er "kavkjåmetha", og er nøyaktig det same verbet som vi fann i 2,17 (jøden var stolt av Torahen) og 3,27 (rettferdiggjeringa av tru skjer ved nåde, og dermed er all ros utelukka). Det er altså dette Paulus vil vere stolt av, og vere trygg på: Vona om Guds herlegdom.

"Herlegdom". Dette er eit viktig uttrykk i Romarbrevet. I 3,23 vart det sagt: "Alle synda og manglar Guds herlegdom". Og kva inneber Guds herlegdom? Jo, den herlegdomen som Adam tapte: Å vere Guds vise-herskar over skaparverket! Jfr. 5,17 og 8,18-27. I tillegg har Guds herlegdom konnotasjonar til Guds nærvere hjå dei truande i form av at han bur i hjarta deira. Jfr. "shekina", Guds nærvere, i tempel og tabernakel.

3 Ja, ikkje berre det, vi er òg stolte over lidingane. For vi veit at lidinga gjer oss uthaldande, 4 og den som held ut, får eit prøvd sinn, og den som er prøvd, får håp. 5 Og håpet gjer ikkje til skamme, for Guds kjærleik er aust ut i hjarta våre ved Den heilage ande som han har gjeve oss.

Paulus har meir å vere stolt av. Han er stolt av lidingane sine, som også er ein del av "allereie/ennå ikkje"-kåra til den som er rettferdiggjort av tru. Seinare, i 8 12-30, skal Paulus vise korleis Anden garanterer framtidshåpet sjølv i møte med liding, forfylgjing og død.

Her er poenget ikkje at lidingar er eit gode i seg sjølv, men at dei gjer den truande uthaldande, slik at ein før eit prøvd sinn. Dermed får ein håp, seier Paulus. Dette resonnementet gjev ikkje så meining når det står for seg sjølv. Korleis kan lidingar og prøvingar gje håp? Men innanfor det større narrativet som Paulus opererer med - d. e. pilegrimsferda mot det evige håpet, dvs. forløysinga av skaparverket, så fungerer prøvingar på denne måten.

Håpet gjer ikkje til skamme, seier Paulus. Dvs.: Håpet vil bli oppfylt. Eller evt. at håpet ikkje er noko å skamme seg over, jfr. 1,16. Her appellerer Paulus til røynsla av at "Guds kjærleik er aust ut i hjarta våre ved Den heilage ande som han har gjeve oss." Poenget er, som i 8,23, at Anden er eit teikn på at den nye tidsalder har brote inn her og no (igjen: Inaugurated eschatology). Dermed fungerer Anden som "pant", 2 Kor 1,22.

"Guds kjærleik"; meiner Paulus då "Guds kjærleik til oss" eller meiner han "vår kjærleik til Gud"? Dei fleste vil gå for det fyrste alternativet, ikkje minst på grunn av v. 8. Men det er fleire gode grunnar til å tru at det faktisk er det andre alternativet som er det korrekte. Grunngjevinga for dette synet er at Paulus talar om "kjærleiken i hjarta vårt, ved Anden" som grunn for håp. Og Andens gjerning, slik han blir utlagt i det fylgjande, er nettopp det å skape kjærleik i dei truande. Og i 8,28 talar Paulus nettopp om grunnlaget for håp "for dei som elskar Gud". Endå eit argument er at det synest merkeleg av Paulus å tale om at Guds kjærleik til oss vert utausa i hjarta vårt.

Dersom lesinga "vår kjærleik til Gud" er korrekt, betyr dette at vi her har å gjere med ein allusjon til Shema, som vi fann også i 1,5 og 3,30. Då blir Paulus' poeng at Shema blir oppfylt av dei som elskar Gud slik som han er openberra i Jesus Messias. Dei som gjer det, viser dermed at dei er Guds folk og Guds familie. Og dette er grunnlag for håp og ros.

6 Medan vi endå var hjelpelause, døydde Kristus for ugudelege då tida var inne.
7 Knapt nok vil nokon gå i døden for ein rettferdig mann – endå det kan vel henda at nokon vågar livet for ein som er god. 8 Men Gud viser sin kjærleik til oss ved at Kristus døydde for oss medan vi endå var syndarar.

Igjen er det vanskeleg for meg å forstå kvifor Bibelselskapet unnlet å byrje v. 6 med "for." Paulus seier nemleg "gar". Og det er eit viktig poeng med det. V. 1-5 har tala om korleis dei truande har grunnlag for framtidshåp. Og 6-10 utfalder dette håpet, ved å vise korleis Guds kjærleik utmyntar seg i Jesu død. Og det er Jesu død som er grunnlaget for rettferdiggjeringa, jfr. 3,24.

Logikken i v. 6-8 er grei: Kristus døydde for ugudelege. Vanlegvis vil ikkje nokon døy jamvel for ein rettferdig eller god mann. Men Kristus døydde for syndarar, og dermed viste Gud sin store kjærleik. (Når det er tale om "syndarar" og "ugudelege", ser vi linken attende til Abraham i 4,5-8.)

Kristus døydde "då tida var inne" (kata kairon), seier Paulus. Dette viser til utfaldinga av Guds store plan, den som fyrst og fremst er uttrykt i Guds pakt med Abraham. Jfr. Gal 4,4 og Rom 3.

Kristus døydde for syndarar og ugudelege. Kontrasten til desse gruppene er "ein rettferdig" og "ein god". Kanskje alluderer Paulus med det fyrste uttrykket til Jesus sjølv. For Paulus var jo stadig martyriet eit levande alternativt. Men denne lesinga kan ikkje vere noko meir enn ein forsiktig hypotese.

Når Paulus talar om "syndarar", kan dette fungere som ein terminus technicus for "heidningar som er utanfor lova". Jfr. Gal 2,15. Men her inkluderer han alle - både jødar og heidningar - som syndarar, slik han også sa med litt andre ord i 3,20.

9 Når vi no har vorte rettferdiggjorde ved Kristi blod, kor mykje meir skal vi ikkje då ved han bli frelste frå vreiden! 10 Medan vi endå var fiendar, vart vi forsona med Gud då hans Son døydde. Når vi no er forsona, kor mykje meir skal vi ikkje då bli frelste ved hans liv!

"Pollå mallon" - "kor mykje meir!" Poenget til Paulus er: Kristus døydde for syndarar, og vi er rettferdiggjort på grunnlag av det. Dette er ein stor og vanskeleg ting som Gud har gjort. Kor mykje meir har vi vel ikkje då grunnlag for framtidshåp, og meir spesifikt: Frelse frå den komande vreiden! (jfr. "den komande vreidens dag" i 2,5). Linken til 3,25 er tydeleg, jfr. også det eg tidlegare har sagt om at Jes 53 ("straffa låg på han...") ligg under Paulus' argumentasjon her.

Igjen(...) utelet bibelselskapet "for"/"gar" i v. 10. V. 10 er ei vidare utleggjing av "kor mykje meir"-logikken i v. 9. For ikkje berre er rettferdiggjeringa i Jesu blod grunn for håp. Forsoninga mellom Gud og oss ved Jesu krossdød er også grunn for håp. "Vi var fiendar", seier Paulus. Kven stod for fiendskapet? På eitt plan meiner Paulus naturlegvis at alle menneske var fiendtleg innstilt mot Gud, jfr. 8,7 ("fiendskap mot Gud") og 1,30 ("gud-hatarar"). Men Paulus' understreking av Guds vreide peikar i retning av at det også var fiendskap frå Guds side, mot menneska, på grunn av deira opprør og synd.

Men no er forsoninga inntrådt, ved Kristi død, iverksett av Guds kjærleik. Og det er eit viktig poeng her, som vi har sett tydeleg i 3,29-30: Rettferdiggjeringa (9a) har som eit viktig mål å samle ein familie av dei som er forsona og forlikt med Gud.

Paulus brukar her uttrykket "Guds son" for fyrste gong sidan 1,3-4. Han skal bruke den att i 8,3 og 8,32. "Guds son" er ein viktig messiansk tittel for Paulus sjølv om han ikkje brukar den så ofte. Her uttrykker tittelen også representativitet. Det "sonen" gjorde ved sin død er eit uttrykk for det berre Gud kunne gjere. Denne lesinga blir støtta av det som v. 8, nemleg at Jesu død uttrykker Guds kjærleik.

I 4,25 kunne han seie at Jesus vart "overgjeven til døden for våre synder og oppreist for vår rettferdiggjering." Her seier Paulus at Jesu død verka forsoning og at "hans liv" (--> hans oppstode) blir til frelse. "Frelse" og "rettferdiggjering" er ikkje det same, som vi har sett. Men dette verset viser at vi ikkje bør skjelne altfor skarpt mellom dei: Rettferdiggjeringa er grunnlaget for frelsa, men alt saman har sin årsak i Jesu død og oppstode. Det er eit poeng her som Bibelselskapets omsetjing tilslører. Paulus seier ikkje at vi skal bli frelst "ved hans liv". Han seier at vi skal bli frelst "i hans liv". Denne detaljen er sannsynlegvis signifikant, for Paulus peikar her vidare til Rom 6, der han utlegg kva det vil seie å vere "i Messias."

11 Ja, ikkje berre det, men vi er glade og stolte i Gud, ved vår Herre Jesus Kristus, han som har gjeve oss forsoninga.

Som i v. 2-3 talar Paulus om grunnlaget for at han kan vere stolt. Her er det "Gud, ved vår Herre Jesus Kristus, han som har gjeve oss forsoninga", som er grunnlaget. Poenget blir her, som før: Under Torahen kunne ein nok prøve å vere stolt, men då var det nyttelaust. Men ved Jesus Kristus kan ein verkeleg vere stolt, ikkje av seg sjølv, men av Gud. Jfr. 8,31: "Om Gud er for oss, kven kan då vere mot oss?" Og jfr. 1 Kor 1,31: "Den som er stolt, han vere stolt i Herren!"


Innleiing til 5,12-21
Den neste bolken i kap. 5 er ikkje like enkel å forstå som den fyrste. Men poenget er i alle høve ei utleggjing av det som har gått foran, til no i brevet. Paulus set Adam og Messias opp mot kvarandre. Som vi såg i 1,18-25 og 3,22, har Paulus tidlegare alludert til nettopp Adams synd som kjelda og rota til menneskeætta sitt opprør mot Gud. Og no oppsummerer han altså også på kva måte Messias' gjerning blir til liv og frelse i trass av Adams synd. (Den same motsetninga mellom Adam og Messias finn vi i 1 Kor 15,21-22 og 45-49).

I andre-tempel-jødedom vert dei rettferdige innanfor Israel sett på som fornyinga av menneskeætta, som arvingane av Adams herlegdom. Særleg tydeleg er dette i Qumran. Liknande tankegang ser vi også her, hjå Paulus, jfr. det ovanfor sagte om korleis "herlegdom"-motivet i Rom står nær til Adams rolle som herskar over skaparverket. Som vi skal sjå i det fylgjande er kongerike- og herskar-motivet heilt i sentrum i 5,12-21.

Oppbyggjinga av passasjen er som fylgjer:

V. 12 er den grunnleggjande opningsutsegna.
(V. 13-14 er eit fyrste forklaringstillegg. V. 15-17 er eit andre forklaringstillegg.)
V. 18 er ei utfylling av v. 12.
(V. 19 er ei utdjuping av v. 18. V. 20 er eit tilleg som forklarar kva lova har med alt dette å gjere.)
V. 21 er den triumferande konklusjonen.


12 Difor, liksom synda kom inn i verda ved eitt menneske, og døden saman med synda, slik nådde døden alle menneske fordi dei alle synda.

Til no i kapittelet har Paulus tala om at den truande har grunn til å vere stolt av håpet om herlegdom. Men kva så med synda og døden? Desse må bli overvunne før håpet om frelse kan vere sikkert og fast. Synda kom inn i verda ved eitt menneske, dvs. Adam i Edens hage, som braut Guds bod. Med dette kom også døden, og døden nådde til alle menneske. Slik skulle synda og døden bli herskarar i verda og menneskeætta; ingen kunne sleppe unna.

Men uttrykket "fordi dei alle synda" ("ef' hå pantes hæmarton") er svært omstridd blant eksegetar. Meiner Paulus at "alle synda i Adam", og at dette er grunnen til at døden nådde alle menneske? Eller meiner han at kvart einskild menneske synda, og at dette er grunnen til at døden nådde alle menneske? Det mest diplomatiske svaret, som også finn stønad i andre delar av Rom, er at Paulus meiner båe to.

13-14 Også før lova var det synd i verda. Og endå synda ikkje blir rekna som synd der det ikkje er noka lov, rådde likevel døden frå Adam til Moses, også over dei som ikkje hadde gjort noko lovbrot slik som Adam. Adam står her som eit bilete på han som skulle koma.

Torahen vart gjeve ved Moses, og Torahen gjer at jødane kjem til å kjenne synda. Kva så med dei som levde før Torahen kom? Var dei utan synd, i og med at dei ikkje synda mot noko bod eller regel som Gud hadde gjeve? Nei, seier Paulus. Synda var i verda før lova kom. Korleis veit Paulus dette? Jo, fordi døden herska også over desse menneska, dermed må synda ha vore der. Men desse menneska gjorde ikkje lovbrot, d. e. dei synda ikkje mot nokon gjeve regel eller bod eller lov som Gud hadde gjeve. Dei som hadde Torahen, derimot, synda mot ei lov, nett som Adam.

Adam står som eit bilete på han som skulle kome, d. e. Jesus. Dette utfaldar Paulus i det fylgjande. Poenget er sannsynlegvis at liksom Adam fekk seg "ein familie av syndarar", så får den andre Adam, dvs. Jesus, "ein familie av tilgjevne og gjenoppretta syndarar."

15-16 Men det er annleis med nåden enn med fallet. På grunn av fallet til den eine måtte dei mange døy, men Guds nådegåve er så uendeleg mykje større: Ho blir gjeven i rikt mål til dei mange på grunn av nåden frå det eine mennesket Jesus Kristus. Og det er annleis med gåva enn med den synda som den eine gjorde. For dommen over eitt menneske førte til fordømming, men nådegåva førte til frikjenning, endå det var mange som hadde falle.

Paulus' poeng er ikkje at det er likskap mellom Adam og Messias. Nei, Paulus' poeng er at Messias' gjerning er langt større enn Adams, og gjer opp for Adams fall til gagns! Guds nådegåve fører til nyskaping, ikkje berre til reversering av fallet. Og Guds nådegåve fører til frikjenning, som er langt større og meir verd enn fordømminga.

17 Døden fekk herredøme fordi eitt einaste menneske fall. Kor mykje meir skal då ikkje dei som tek imot Guds store nåde og rettferdsgåve, eiga livet og få herredøme ved den eine, Jesus Kristus.

Døden herska, seier Paulus. Men no - "kor mykje meir" - skal dei truande herske! Det er interessant å tenke på at til no har Paulus fleire gonger tala om "dei mange" (=alle) og "alle". Døden herska over alle. Kristi gjerning skjedde for alle. Men no talar han om "dei som tek imot Guds store nåde etc.", d. e. dei som trur evangeliet om Messias. Desse skal "herske i livet", seier Paulus, jfr. 1 Kor 4,8. (Bibelselskapet si omsetjing, "eiga livet", er ikkje så god her). Paulus referer til den framtidige oppfyllinga og nyskapinga, jfr. Dan 7,27.

18 Difor: Slik som ein manns fall vart til fordømming for alle menneske, slik fører ein manns rettferdige gjerning til frikjenning og liv for alle menneske. 19 Slik dei mange vart syndarar fordi det eine mennesket var ulydig, skal no dei mange stå rettferdige fordi den eine var lydig.

Her er det universaliteten som er i fokus. Adams fall vart til fordøming. Jesu gjerning [fører] til "livsens rettferdiggjering" ("dikaiåsin zåæs") for alle menneske. Og v. 19 seier det same med litt andre ord. Dei mange (=alle) skal stå som rettferdige ved Jesu lydnad. Jesu "gjerning" og "lydnad" siktar til hans død på krossen, og her kan vi sjå linjer både til Jes 53,11 og Fil 2,5-11.

Paulus vil naturlegvis ikkje med dette seie at alle menneske blir rettferdiggjort. Poenget hans er at moglegheita er der, gjennom Messias, for alle som trur evangeliet. Dei som trur evangeliet, og dermed er "i Kristus", er utanfor fordøminga (8,1 og 8,33-34). Dei har fått ein ny status, på grunn av Jesu forløysing, ein status som "rettferdige", som dei som "har det rett med Gud". Det er denne statusen Paulus er oppteken av her; i det neste kapittelet vil han utfalde korleis det at ein er "i Kristus" også inneber eit reelt, heilagt liv.

20 Lova kom til så fallet skulle bli stort. Men der synda vart stor, vart nåden endå mykje større. 21 For liksom synda fekk herredøme ved døden, skal nåden rå gjennom rettferda og gje evig liv ved Jesus Kristus, vår Herre.

Lova, d. e. Torahen, kom til slik at fallet skulle bli stort, slik at overtredingane skulle fløyme over. Tidlegare i passasjen har Paulus tala om Adams synd: Adams lovovertreding førte til synd og død for alle menneske etter han. Og kva rolle spelar lova inn i dette? Var ho ein brukbar reiskap for å ta eit oppgjer med synda? Nei, ho gjorde berre synda større, og gjorde at jødane fekk erkjenne synda. Dei fekk erkjenne at også dei var ein del av "det adamittiske problem", og fordi dei var kjøtlege menneske kunne dei ikkje klare å ta eit oppgjer med synda. Det kunne berre Gud gjere (8,3), i og gjennom Messias og hans verk.

V. 21 kan såleis bli forklart på denne måten: "Nåden (det mektige, kjærlege Guds føremål) herskar ved rettferda (Guds pakstruskap, d. e. hans oppfylling gjennom Kristus, av det som var lova til Abraham), og resultatet er at den nye tidsalderen har byrja.






Ain't no good thing ever dies.

Berre eit forslag...men eit veldig godt eit.

Vil du gjere det gode?

Vil du gjere noko som gler Gud?

Vil du så gode frø, slik at du seinare kan hauste?

Vil du elske din neste?

Vil du hjelpe lidande menneske ut av deira naud?

Vil du formidle Guds kjærleik til menneske på ein praktisk måte?

Vil du gje håp til menneske som ikkje har det?

Vil du ha stor løn av Gud?

Vil du takke Jesus for det han har gjort for deg?

Vil du vere med på å rette opp skaparverket?


Ein måte du kan gjere det på, er å gå til denne sida, lese og så handle.




I tell you one lesson I learned

Rob Bell

Tenkte berre eg skulle slenge ut dette. Er det nokon som høyrer på Rob Bell, evt. les noko av han? Uansett. Her fylgjer to ganske ulike meldingar av Bell's forkynning. Veldig interessant å lese, og ganske opplysande med tanke på avsløring av meldarane sine eigne teologiske standpunkt.

Den fyrste linken viser til ein "Southern Baptist"-teolog, og den andre er Ben Witherington III, som er metodist. Båe linkane er anbefalt lesing for den som vil ha eit balansert syn på Bells forkynning, sett med utgangspunkt i Bibelen. Fyrstnemnde er naturleg nok meir kritisk enn sistnemnde. Om du trykker på Gilberts tredje link, vil du finne meldingar av Bells NOOMA-videoar. Like eins hjå Witherington. Så kan du samanlikne.

Greg Gilbert, Southern Baptist. Her, her og her.

Ben Witherington III, United methodist. Her, her, her og her.

Og vel, kanskje du lurar på kva eg meiner i denne saka? Hm. Du kan sikkert gjette kvar mine sympatiar ligg. Men utan at eg er ekspert på Bells forkynning, har eg ein viss ambivalens til hans utforming av bodskapen. (Og no kjenner eg meg freista til å skrive eit lengre innlegg her...hm. Kanskje ein annan gong. Les Witherington og Gilbert, du.)



Og denne er meir intelligent og ektefølt enn du kanskje trur.

But I guess I need another plan

Jaja, meir teologi++

Eg bestilte eit par bøker i dag.

Krister Stendahl: Paul among Jews and Gentiles.

Denne boka er naturlegvis veldig kontroversiell i dei samanhengane der eg kjenner meg heime. Så det skal bli spennande lesing. Gler meg særleg til artikkelen "The apostle Paul and the introspective conscience of the West."

Peter Stuhlmacher, Donald Hagner: Revisiting Paul's doctrine of justification: a challenge to the new perspective.

Skal bli spennande å lese Stuhlmacher og sjå i kva grad hans kritikk rammar Wright.


Vel, dette er sekundærlitteratur. Men dersom ein vil ha godt grep om saka er det aller, aller viktigaste å lese Paulus sjølv, og lese hans brev.




Så var eg på kino med bror min og såg Harry Potter. Vel...hm...det var tydeleg ein film som var lagt opp for tenåringar, merka eg. Så den filmen må eg innrømme at ikkje gav meg så mykje. Og for dykk som har sett filmen; vart ikkje de også ganske forundra over Hermines oppførsel? Men eg skal nok sjå den siste (eller var det dei siste?) filmen/filmane. Ein tanke som verkeleg har slått meg når eg har sett på HP, er elles:

Kva er det eigentleg som får magien til å fungere i HP-universet? I antikken var magi mest å forstå som ein "immanent" triksing med grunnstrukturane i røyndomen. Det var altså ikkje fyrst og fremst transcendente åndekrefter som vart involvert i magi, så vidt eg har forstått. Det var heller som ein type naturvitskap. Men slik som tilfellet no ein gong er, så er røyndomen Guds røyndom, og vi kan dermed ikkje manipulere røyndomen slik som vi ynskjer. Men i HP kan ein i sterk grad det, sjølv om ein på same tid er bunden til å bruke tryllestavar og formular. Så...ja...kva type røyndom er det som ligg i botnen her? Eg har ikkje lest bøkene, og kjem nok aldri til å gjere det heller. Men eg tykkjer det er ei interessant problemstilling.



Men denne filmen såg eg:



Requiem for a dream. Av Darren Aronofsky. Eg har tidlegare sett hans The fountain, som...hm...var veldig spesiell, men også fascinerande. Eg kan likevel ikkje seie at han gjorde eit varande inntrykk på meg. Ja, og så The wrestler. Sistnemnte er veldig seriøs og realistisk, og det likar eg godt. Men det er på mange måtar ein mørk film - vel, eg skal ikkje spoile så mykje her. Vel, mitt inntrykk av filmen tok seg opp då eg fekk tenkt litt meir nøye gjennom ikonografien i manus: Randy the Ram er verkeleg ein slags Kristusfigur, og dette går som ein raud tråd gjennom manus. Ironisk nok, så kunne Ram verkeleg trenge å møte Kristus, gjennom andre miskunnsame kristne.




Ja, så var det Requiem. Hm. For ein film. Verkeleg ein interessant film, men også ein film du blir psykisk, og kanskje fysisk, dårleg av å sjå. (Eg kjem neppe til å sjå han på nytt.) Men høg kvalitet, som eg likar det. Det eg ikkje får meg til å like så godt, er Aronofskys hang til å skildre grafisk seksualitet på film. Eg kan forstå at det spelar ei viss rolle i den totale filmforteljinga (og det gjer det!). Men eg spør meg om han ikkje går litt for langt. Like eins har eg ein viss ambivalens til hans oppfatningar om vald på film; han meiner at vald bør skildrast så realistisk som mogleg, slik at valden (etter hans meining) får ein preventiv effekt. Sånn i motsetning til "fantasy"-vald. Eg veit ikkje heilt kva eg skal meine om det.

Uansett: Requiem er interessant film på mange plan, og tematiserer ikkje berre stoff, men fleire typar avhengighet, samt kva som skaper avhengighet, og kva avhengighet kan føre til. Verkeleg ein film som ein kan få mange gode tankar/samtalar av og om. Ein tanke som oppstod i meg då eg såg denne filmen, var ein liknande som då eg såg District 9: Er menneske verkeleg så vonde i røyndomen som dei blir skildra i denne filmen? Kan menneske oppføre seg så lite miskunnsamt mot andre? Hm. Det gjev liksom perspektiv til det kristne håpet (som eg no elles driv og les om i Wrights' Surprised by hope.)

Frå sistnemnte bok skal de få eit sitat, omsett til norsk:

"Då Paulus skreiv sitt store oppstode-kapittel, 1 Kor 15, så avslutta han ikkje med å seie: 'Så la oss feire dette store framtidslivet som vi har i vente'. Han avslutta med å seie: 'Så hald fram med arbeidet dykkar, for de veit at det ikkje vil vere til fånytte i Herren'. Når den endelege oppstoda skjer, som hjørnesteinen i Guds nyskaping, så vil vi få sjå at alt som har blitt gjort i den noverande verda i kraft av Jesu eiga oppstode vil bli feira og inkludert, retteleg omforvandla."


And if you don't wanna be down with me...

23 s e pinse, Fil 1,6-11

Det står skrive i Paulus’ brev til filipparane, i det fyrste kapittelet:

6 Og eg er viss på at han som tok til med si gode gjerning i dykk, skal fullføra henne – heilt til Jesu Kristi dag. 7 Med rette tenkjer eg slik om dykk alle, for eg ber dykk i hjartet. Både når eg er i lenkjer, og når eg forsvarar og stadfester evangeliet, har de alle fellesskap med meg i nåden. 8 Ja, Gud er mitt vitne, eg lengtar etter dykk alle med Kristi Jesu hjartelag. 9 Og dette bed eg om, at kjærleiken dykkar må bli rikare og rikare på dømmekraft og innsikt, 10 så de kan skjøna og avgjera kva som er viktig, og stå reine og ulastelege på Kristi dag, 11 fylte av rettferds frukt som veks fram ved Jesus Kristus, til lov og ære for Gud.



Det norske samfunnet har i løpet av dei siste tiåra gått gjennom ganske gjennomgripande endringar på det livssyns- og verdimessige området. Eitt resultat av desse endringane at det no er rimeleg å seie at vi lever i eit post-kristent, eit etter-kristent, samfunn. Sjølv om store delar av det norske folk framleis byggjer på ruinane av ein einskapleg kristen verdikultur, så er også desse ruinane på veg bort.

Abortlov, kjønnsnøytral ekteskapslov, debatt om aktiv dødshjelp, kronprinsesse Märthas engleskule; alt dette er berre symptom på ein større prosess. Kort sagt: Vi må sjå det i augo; levande kristen tru tapar terreng i Noreg. Kristen tru er ikkje lenger eit majoritetsfenomen, dei har blitt eit minoritetsfenomen.

Mange kristne blir skremt og bedrøva av utviklinga. Ting er ikkje som før, ein må kjempe i motbakke, synest det som. Men før vi let oss overvelde av pessimisme, bør vi ta til oss eit ganske paradoksalt og overraskande faktum: Med kristendomens utvikling i det norske samfunnet i dag nærmar vi oss på fleire måtar den situasjonen dei kristne i Filippi var i, dei som vi høyrer om i dagens preiketekst. Eg skal prøve å forklare dette.

Preiketeksten er henta frå apostelen Paulus sitt brev til filipparane. Den vesle byen Filippi var på denne tida ein del av det store og mektige romarriket som strekte seg ut over store delar av Europa. På denne tida fanst det ikkje kristen tru i Europa, faktisk var Filippi den aller fyrste europeiske byen Paulus hadde forkynt evangeliet om Jesus i. For å bruke eit litt dramatisk bilete: Det er som om du på nattestid ser ut over eit stort og mørkt landskap på Hardangervidda. Og midt der ute på den mørke og vindblåste vidda ser du ei lita hytte der det er ljos og varme. Slik var dei Jesus-truande i Filippi eit lite ljos i eit stort landskap med heidensk avgudsdyrking. Dei kristne i Filippi var i ein minoritetssituasjon, akkurat som oss i Noreg.

Ja, bortsett frå at situasjonen for filipparane var meir ekstrem enn han er for oss. I vår tid kan vi oppleve at regjering og statsmakt stundom er negativt innstilt mot ein del tradisjonelle kristne verdiar. Men den romerske militærmakta som filipparane levde under var ikkje berre ei politisk makt, det var også ei sterkt religiøs makt. Keisaren, den store keisar Nero, kalla seg med namn som “Herre” og “frelsar” for sine borgarar, og han kravde at alle skulle vere lydige mot han og at alle jamvel skulle tilbe han som ein gud.

Her var det ikkje snakk om å velje; alle borgarane måtte underkaste seg. Til gjengjeld ville keisaren, i alle fall i fylgje den vanlege propagandaen, gje sine borgarar fred, framgang og framtidshåp. Keisaren ville ta seg av alle deira behov. Han var jo Herre og gud, så kva kunne ein vente av han? Han kravde all lydnad og tillit.

Vi skjønar at dette måtte vere ein vanskeleg situasjon for dei kristne i Filippi. Og i Filipparbrevet lærer vi mykje om korleis dei takla situasjonen. For å ta eit klart punkt fyrst: Paulus formana alltid dei truande til å vere gode og lovlydige borgarar. Det var det ikkje noko spørsmål om. Dei kristne skulle på ingen måte gjere noko fysisk eller valdeleg opprør.

Men – og det er eit stort men – på same tid tek Paulus eit sterkt oppgjer med den arrogante keisarmakta og dens religiøse krav sine borgarar. Han seier: Kva dreier evangeliet seg om? Kva er det de har kome til tru på, de filipparar? Jo, dette: At Jesus Kristus har døydd på krossen for våre synder, og så stått opp att frå dei døde. Men dermed viste Jesus seg som Herre over dødens makt. Han viste seg som Guds mektige Son. Han viste seg som Herre over heile skaparverket. Han viste seg som den med all makt i himmelen og på jorda.

Kort sagt: Filipparane hadde kome til trua på dette: “Jesus er Herre”. Men denne tilsynelatande enkle trua hadde altså verkeleg store konsekvenser. For keisar Nero kravde absolutt lydnad og tillit, som vi såg. Men Paulus sa: Nei, dette har ikkje Nero krav på. Det er Jesus som er Herren dykkar no, ikkje Nero. Det er han de skuldar all lydnad og tillit. Ja, seier Paulus, ein dag skal keisar Nero og alle andre menneske – uansett kor store og mektige dei er – bøye kne for Jesus, og stå til rette med sitt liv framfor hans domstol.

Og vi høyrde at keisarmakta lova fred, lukke og god framtid til sine borgarar. Keisaren bad sine undersåttar om å tru på han for å få alt ein treng. Men Paulus seier til filipparane: Nei, dette har ikkje Nero makt til å gje dykk. De har ein Herre, Jesus, han som har all makt i himmel og på jord, og som har framtida i si hand. Og alle vi som trur på han er borgarar i hans rike, seier Paulus, og ventar på at han skal kome attende til frelse for oss.

“Jesus er Herre”, ikkje keisar Nero. Det var Paulus’ poeng. Vi som er kristne i Noreg i dag har nok ikkje ei arrogant keisarmakt å stri med, som tvingar sine borgarar til religiøs og politisk lydnad. Nei, men vi har andre makter å stri med, makter som gjerne vil tvinge oss til lydnad og underkasting, og som faktisk held mange menneske nede som slavar i vårt samfunn. Sagt med andre ord: Dette er makter som utfordrar Jesu herredøme i vår tid, slik Nero gjorde det hjå filipparane.

Eg skal ta eit tydeleg døme på slike makter. For er det ikkje slik at vi i TV, bøker, filmar, og blad stadig blir innprenta ein bodskap om at meininga med livet er å oppleve mest mogleg, og nyte mest mogleg? Det kan vere i form av seksualitet og erotikk. Eller i form av mest mogleg overdådig mat og drikke. Eller i form av eksotiske reiser til framande land. Eller i form av jag etter pengar og materiell velstand.

Paulus har i filipparbrevet eit ganske passande uttrykk for denne nytingssjuka. Han seier: Det er å ha magen til gud, å bytte ære med skam, og å ha eit jordleg sinn. Det er å la Guds gode skapargåver – seksualitet, mat, natur, materielle goder – få ei urettmessig rolle som det o’ store som gjev livet retning og mål. Men dermed let ein Guds gode skapargåver utfordre Jesu herredøme.

Men slik er det ikkje med oss som erkjenner og trur på Jesus som Herre, seier Paulus. Vi har fått alle våre synder tilgjevne. Vi er vaska reine i dåpen, ved Jesu forsoningsdød på krossen. Og vi har fått Den heilage Ande, som gjer sitt verk i oss, og som stadig skaper nye frukter. Men dermed har vi fått ei ny retning i livet, eit nytt mål. Livet vårt kan ikkje få lov til å bli eit egoistisk jag etter nyting og opplevingar.

Nei, seier Paulus, vi er i Jesus Kristus og har fått ta imot hans nåde. Så la oss søkje det som er til glede for Gud, og det som er til gagn for nesten vår. Og det er nettopp dette som er hovudpoenget i dagens preiketekst, når Paulus seier:

“...dette bed eg om, at kjærleiken dykkar må bli rikare og rikare på dømmekraft og innsikt, så de kan skjøna og avgjera kva som er viktig, og stå reine og ulastelege på Kristi dag, fylte av rettferds frukt som veks fram ved Jesus Kristus, til lov og ære for Gud.”

Ære vere Faderen og Sonen og Den heilage Ande som var og er vere skal ein sann Gud frå æve og til æve. Amen.


XXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXX

Et cetera, et cetera

Sidan eg veit det er ein del lesarar innom (takk for det), så kan eg vel skrive litt meir om kva som skjer i livet mitt.

Eg hadde eigentleg tenkt meg til Oslo denne veka, men vart smitta av forkjøling - immunforsvaret mitt er ikkje så sterkt for tida - så då vart det heller til at eg måtte sove ein del og vere heime i staden. Litt dumt, men ok. Dette halvåret blir litt som livet-på-pause, på sett og vis, så det er ganske viktig for meg å fylle dagane med i alle fall noko meiningsfullt...hm... Prestejobben er det. Kontakten med familien like eins. Og eg får lest litt.

Så...sidan sist har eg sett ein film: "Days of heaven". Eg har pløyd gjennom det mest underhaldningsorienterte/kvalitetsfylte av filmane på det lokale biblioteket, og denne kom nokså langt ned på lista. Men det er verkeleg ein god film, om ein tek i betraktning at målet med denne filmen ikkje fyrst og fremst er å underhalde, men å skape stemningsbilete. Terrence Malick kjente eg godt frå Thin red line, ein film som eg verkeleg likte godt, ikkje minst på grunn av forteljarstemma kombinert med tankefulle stills og scener. Vel, Days of heaven var ein god film, altså, og eg kjente veldig sympati med Bonden. Faktisk skulle eg gjerne snakka med ei kvinne om visse delar av handlinga i den filmen, men det får bli til ein annan gong.

Elles har eg fått Josefus i posten, samt BWIII si skriftsynsbok. Noko av det mest deilige med denne boka var då eg las ho fyrste gongen, snudde om fyrste sida og las sitatet frå Gordon Fee nedanfor. Då tenkte eg: "Puhh, dette lovar godt: Her har vi ein som (a.) står for eit konservativt skriftsyn, men (b.) som samstundes har tenkt godt, nøye og ansvarleg gjennom kva dette i praksis får for konsekvenser i eksegesen." Diverre er punkt b. nokså overfladisk behandla i ein del konservative skriftsynsframstillingar, ikkje minst fordi dei som ofte står bak framstillingane ikkje sjølve er eksegetar. Men BWIII har jobba seriøst med eksegese, og veit difor kvar skoen trykker.

"It is the doctrine of inspiration, that God inspired not only the people who spoke but also the words they spoke, that distinguishes the evangelical view of Scripture, and also forces us to wrestle with issues of hermeneutics. Inspiration indeed maintains that God indeed "spoke these words and said..."

But it does not maintain that he dictated these words. To the contrary it recognizes, indeed argues, that these words are also the words of people in history...None of the words was spoken in a vacuum...Rather they were all addressed to, and conditioned by, the specific historical context in which they were spoken...

The issue is whether one is wont to begin with a theological a priori and conform historical questions to that a priori (= telling the exegetes what God could or could not have done before one looks at the data), or whether one starts with the historical investigation and expresses one's theological constructs in light of that investigation (=telling the theologian what God in light of historical probabilities seems to have done.)"

Ja, og amen, seier berre eg. Så har eg lest eit godt stykke vidare i Wrights NTPG om jødedom i perioden 500 BC- 200 AD. Wright er svært oppteken av (og dette har nettopp affinitet med Fees sitat ovanfor) at dersom ein vil forstå ein bibeltekst rett, må ein verkeleg la seg senke ned i samtida då teksten vart skrive. Det er i alle høve veldig interessant; og det viser seg at Israel i denne tidsperioden var ein god del meir ustabilt både politisk/religiøs/sosialt/økonomisk/kulturelt enn eg trudde. Og viktigare: Desse kategoriane er ikkje vanntette skott, dei heng saman. Masse her som er heilt direkte relevant til korleis vi forstår både Jesus og Paulus, men det skal eg ikkje gå noko inn på her.

Uansett er eit viktig poeng dette: Ikkje før vi har sett oss godt inn i den historiske samtida som skriftene vart skrive i, vil vi lære oss å stille dei rette spørsmåla til teksten, d. e. dei spørsmåla som forfattaren sjølv mest sannsynleg var oppteken av. Og fyrst då vil vi få dei rette svara. Jaja. Utruleg viktig, dette.

Elles: I det siste har eg tygd ein del på fylgjande problemstilling: Er den rettferdiggjerande domsakten over dei som trur på Jesus ein del av det å bli ein kristen, eller er det ein domsakt som skjer etter at personen er blitt ein kristen? Det kan verke som ei flisespikkande problemstilling, men eg har forstått såpass at det svaret ein gjev vil ha ganske store konsekvenser både for den grunnleggjande evangelieforståinga og for spørsmålet om økumenikk. Hm. Vel, det er ei tricky problemstilling, og eg tør ikkje innta noko klar stilling her enno.

Elles, i mitt personlege sjølv-psyko-terapeutiske prosjekt er det ei problemstilling eg har tenkt mykje på i det siste: Kvifor har eg eit perfeksjonistdrag i min personlegdom? Er det arv eller miljø, liksom? Det kan vere kult å vere perfeksjonist; ein gjer det bra på skulen og har ein indre garanti for at arbeid/oppgåver som ein gjer, blir gjort med kvalitet. Og tja, ein får eit pent og pynteleg liv. Samstundes kan det bli ei tvangstrøye og ein skikkeleg brems: Ein unngår å ta valg, gjere ting ein burde, utfordre grenser, opne perspektiv etc. fordi ein fryktar å ikkje oppnå beste resultat, og fordi ein fryktar skammen ved eit (av ein sjølv, ikkje dei andre, oppfatta) nederlag.

Vel, det er i alle fall noko eg medvite kan utfordre i mine tanke- og handlingsmønster, det er klart. Men då må ein fyrst identifisere kva tankar det er som faktisk er drivkrafta her. Hm. Og det prøvar eg å finne ut. Ein annan sak som eg også tykkjer er interessant å tenke over, er korleis...vel...ingen er ein objektiv tolkar av Bibelen og kristendomen, ikkje sant. Alle har sine subjektive tilsnitt, fargingar, blikk. Og eg tenker over korleis det er visse sider ved forkynning og kristendomsforståing, ikkje minst dei som har med "lova" å gjere, som har blitt "magnetisk tiltrekt" av min personlegdom, og slik fungert sjølvforsterkande.

(Det er også ein viktig grunn til at eg generelt har studert teologi, og til at eg no meir spesifikt studerer NT; mitt personlege liv er vevd så tett inn i desse skriftene at dei erkjenningane eg kjem fram til får reelle konsekvenser i mitt liv - i ei eller anna form. Så eit opprydningsarbeid må til - teologisk og psykologisk, på sett og vis.)

Det er eigentleg veldig interessant å tenke på det, og eg er heilt sikker på at det fungerer på same måten også for andre folk: Med eins eigen personlegdom veljer ein - ofte umedvite - ut det i Bibel/krd. som har størst appell eller tiltrekningskraft for ein sjølv. (D. e. "ein sjølv", som nok i langt sterkare grad enn dei fleste av oss tenker på er eit produkt av kulturen rundt ein). Ein kan naturlegvis ikkje unngå dette heilt, men ein kan gjere den subjektive biten mindre og mindre, så å seie, ved å gå inn i ein hermeneutisk sirkel. I klartekst: Ved å lese Bibelen og høyre god (og gjerne variert!) forkynning.

Det er faktisk ganske sunt for den tenkande kristne å høyre forkynning frå ulike konfesjonelle samanhengar, nettopp for å setje fart i sirkelen. Er det noko eg har forstått ganske klart i løpet av dei siste månadene, er det korleis ein ikkje kan unngå å bli farga av sin tradisjon og sine omgjevnader i si bibellesing, men at det er vanskeleg å innsjå dette før ein verkeleg får sett seg inn i alternative seriøse bibellesingar.

Men uansett, attende til poenget: Noko av det eg må lære meg, er at i ein gjeve situasjon med 1000 forskjellige handlingsmoglegheiter, så er ofte det nest-beste i praksis like bra som det beste, og dersom ikkje, så er det sannsynlegvis uansett ingen som bryr seg. Og viktigare: At det skulle finnast eitt avgrensa handlingsalternativ som kan omtalast som "det beste" er i alle høve som regel ein stor illusjon.

Omtrent utelukkande på grunn av den kule musikken.