Thursday, August 21, 2014

Etc

- Ei lita oppdatering for mine vener. Eg er trøytt for tida. Eg blir så lett sjuk, pga. dårleg immunforsvar. Så eg må sove mykje. Og passe på å leggje meg tidleg. Og ikkje bruke INTERNETT for mykje. Og eg tenker mykje. Mykje. Både natt og dag. Eg er sensitiv. Litt som Herbert Spencer. Han putta stundom fingrane i øyra når nokon fortalte han noko interessant. Han visste at han kom til å liggje vaken og tenke på det. Men eg er ingen Spencer. Eg er ein vanleg kar, på mange vis. 

- Eg fiskar. Det er roleg og fint. Eg ser på naturen, høyrer på fuglane og kastar ut sluken, og snurrar sakte inn. Og ser på skyene og sola. Og eg får også ein del fisk. Eg kastar dei uti. Kjempegøy når det bit. Men ein av dei venta eg litt for lenge med å kaste ut. Trur han vart litt hjerneskadd, han klarte i alle fall ikkje å symje ordentleg. Så då fekk eg plukka han opp att. Så eg har lært mykje om å fiske:

Få ut kroken ganske fort, medan fisken enno verkar vital og gispar etter luft.
Abbor er litt "pesky" fisk å halde, sidan finnene er så skarpe. Aure er mykje betre.
Abbor er det vanskeleg å knekke nakken på, sidan dei er så tjukke. Aure er mykje betre.
Når ein skal sløye fisk, treng ein verkeleg ein skarp kniv. Eigentleg helst ei saks.
Det går eigentleg ganske greitt å sløye fisk. Blir spennande å steike fiskematen og sjå om det smakar godt.

Noko meir de lura på om fisking, så er det berre å spørje (ehhheem).

- I dag las eg i avisa. Ei dame som ikkje hadd gått utanfor huset sitt på 8 år. 8 år. Ho åt 17 tablettar kvar dag pga. nerver etc. Ho vart med på ei pilegrimsvandring i Vest-Telemark, i lag med ei gruppe på rundt 10 personar. Ho var veldig redd i byrjinga. Men livet hennar vart heilt forandra. Heilt forandra. Ho et ikkje tablettar i det heile lenger. Eg tenkte på "Uten grenser" og han multihandikappa som var med der, og som også fekk heilt forandra liv. Det er så viktig å vere saman, på måtar som ikkje er krevjande. Fellesskap og medmenneskeleg kontakt er utruleg viktig. Og å opne seg opp for tilveret. Det er noko som går att i dei sjølvhjelpsbøkene eg les, som er skrive av profesjonelle folk. Å våge å vere sårbar, og opne seg opp for andre menneske, å gje kjærleik, og å ta imot kjærleik, sjølv om det er messy og ein kan få vanskelege kjensler, og ting kan gå på trynet eller bli flaut. Eg er ikkje flink til dette(!) Det er eit prosjekt for meg, noko å jobbe med.

- Er det alltid bra at sanninga kjem fram? Om historie? Om teologi? Etc. Alltid? Kanskje ikkje. Som regel? Jo. Eg berre tenker på korleis eg har utvikla meg ved å setje meg inn i det beste av akademisk forskning på Bibelen. Og eg har vorte stort sett overtydd. Og eg arbeider med å tenke gjennom implikasjonane av dette, når eg berre får kreftene att. Steg for steg. Og så tenker eg på bibelsynsdebatten som pågår. Eg tenker på det enorme gapet som er mellom det moderne akademia og dei samanhengane eg vaks opp i, mtp. røyndomsforståing og skriftforståing. Det gamle, fundamentalistiske skriftsynet framstår for meg som omtrent absurd no. Absurd. Og likevel står talsmennene og forsvarar det offentleg, høgt og tydeleg, med bravur. (Eg forstår naturlegvis mekanismane her, og korleis frykt, sosiologi, samfunn, fellesskap, tradisjon, identitet etc. spelar saman her, og vert bunde saman av skriftsynet). Det er litt som Børre Kn, i dokumentaren. "Er det jeg som er gal, eller er det dem?" (Ok, people, retorisk grep. Eg meiner ikkje at nokon er galne her). Er det bra at sanninga om desse tinga kjem fram, fyrst som sist? Eller skal ein tenke utilitaristisk, og tenke at - vel - om folk har det bra og misjonen går sin gang, så spreiast trua, og vi bør ikkje øydeleggje for mykje. Skjønar de? Naturlegvis klarer eg ikkje å halde meg unna å skrive dei tinga eg er overtydd om, dersom eg skriv her på bloggen. Dei kjem til å kome etter kvart. Men det er ei interessant problemstilling. Er sanninga om ting..."benign"? Den kristne trua gjev ein sterk bias til å svare stadfestande på dette. Eg er så van med det. Røyndomen må vere intelligibel, god, meiningsfull, rettferdig når alt kjem til alt. (Og kva betyr dette: "når alt kjem til alt"??) Det er det det betyr å seie: "Eg trur på Gud Fader, som skapte himmelen og jorda." Så nei. Ein kan ikkje gje opp sanninga. Men sanning kan finnast mange stader og på mange vis. Historisk-kritisk-logisk-proposisjonell-analytisk-rasjonell sanning er berre éin type. Ein viktig, og ein etterprøvbar type, ja. Men berre ein type. Og...når ein legg fram uventa sanning, som utfordrar, så opplever ein ofte at spelebrettet endrast. Nye moglegheiter opnar seg, som ein ikkje kunne sjå før. Slik er også livet. Når ein VELJER noko, så opnar det seg opp nye valmoglegheiter, og ofte kan ein berre forutsjå slike moglegheiter to-tre steg fram (i beste fall). "Viss eg gjer slik, skjer det, og då kan eg gjere slik..." Livet er uforutsigbart og uoversiktleg, og difor trengst det visdom, erfaring, prøving og feiling. Men ja. Eg trur det er noko veldig problematisk i måten dei konservative, lågkyrkjelege miljøa lukker ute sanning. Vi tek alle feil i ting, i sterk grad inkludert meg sjølv. Men det må jo vere eit ideal å vere open, lyttande, å kunne gå inn i dialog etc. Men vel, det er nok eit generelt problem at miljø kan vere "lukka", dvs. det kan ein finne "overalt", så å seie.

SOV GODT.

Friday, August 15, 2014

Jesus som apokalyptisk profet

Når eg skriv, før postar, at dette er lesing på eige ansvar, så forstår de kva eg meiner? Eg kastar dykk ut på djupner. Kanskje tek eg feil i det eg skriv (eg freistar å vere etterretteleg, og trur eg har rett, men det har skjedd meir enn ein gong at ny kunnskap nyanserer og reviderer sider av det eg skriv. Slik vil det også definitivt vere om det fylgjande.) Eg gjev dykk heller ikkje noko livbøye. De må ta til med å symje. Forstår de? De bør vite kva de gjer når de les. Når eg skriv teologi, er det sjeldan "inconsequential things." Det er seriøst. Det handlar om "real things." Ok. Som ein god og velfødd og humoristisk kamerat av meg bruka seie i Oxford ved frokostbordet før han tok til med sin frokosttallerken, som var full av eggerøre, cocktailpylser, stekte poteter, bønner etc. : "Let's do this."






Jesus var ein apokalyptisk profet. Det er evangelia veldig tydelege på. Crossan og Borg er "ingenious", men ikkje så truverdige i avvisninga av apokalyptisk eskjatologi. Det betyr at Jesu syn på eskjatologien var prega av apokalyptisk jødedom. Apokalyptikken er ei vidareutvikling av profet-tekstane i GT, ikkje sant. Det handlar om at verda veldig snart skal dømast, og så skal ei ny verd kome. Sjå Collins si fine bok om dette. Og no er det kome ut ei massiv artikkelsamling på Oxford UP, om apokalyptikk.

Jesus var ein disippel av Johannes døyparen. Han vart døypt av sistnemnde. Og Johs utpeika Jesus som Messias, slik seinare Bar Kokba vart utpeika som Messias av Rabbi Akiba. Johs forkynte nær dom. Det gjaldt difor å vende om. Jesus forkynte også nær dom. Faktisk skulle domen kome, og Guds rike kome, og Menneskesonen kome på skyene veldig snart. Nokre av læresveinane ville få sjå det. "Denne generasjonen" ville oppleve det. Det var tale om maks ein handfull tiår. Når Jesus seier at "ingen kjenner timen," er ikkje dette sagt for å diskreditere desse utsegnene. Desse står fast. Jesus peikar berre på at innanfor denne korte tidsramma, veit ingen nøyaktig når han kjem att. Så det gjeld å vere på vakt. Sjå Stark, Human Faces of God, for detaljert (om enn noko polemisk) drøfting av tekstane om at Jesus sa at enden ville kome innan ein generasjon. Sjå også Edward Adams, Stars will fall.

Store delar av urkyrkjas røyndomsforståing og teologi er prega av "imminent expectation" i tråd med apokalyptisk røyndomsforståing. Eg seier "store delar", fordi jødisk tradisjon er mangslungen, ikkje sant. Og GT inneheld mykje forskjellig, som får nedslag i NT. Til dømes også visdomstradisjonar, Torah-stoff etc. Og det finst også visse tekstar som talar om "delay", som i 2 Pet, eller Apg 1, eller når likningar talar om at "herren drøyer med å kome, og tenarane tek til med å slå tenestefolka". Men ja. Jesu og apostlanes forkynning er djupt prega av overtydinga om at kosmisk katastrofe veldig snart er på veg. Bodskapen må forkynnast utover "heile verda" (d. e. den kjente verda), og så vil enden kome, med brask og bram.

Teikna i Mark 13 skal nok - som pinsevener også vil meine - tolkast meir eller mindre bokstaveleg. (Edward Adams, Stars will fall. Wright tek nok verkeleg feil her. For øvrig har pinsevener kanskje nok rett i fleire ting, til dømes at Jesus nok såg for seg eit jordleg rike for Israel, og at han vil kome att på skyer og rykke opp dei truande. Etc.) Det gjeld å leggje til side det irrelevante og trivielle, og konsentrere seg om det som verkeleg betyr noko: Tilgjeving, etterfylgjing, kjærleik, Gud, teneste, bøn. (Jfr. Schweitzer, Quest). Liv "i verda", eller langtidsplanleggjing, er meir problematisk, ut frå dette perspektivet. Tenk deg, om til dømes, før du giftar deg. Tida er kort, og verda vil snart forgå (1 Kor 7).

I alle fall gjeld dette særleg dei som Jesus kallar til verkeleg å fylgje han. Dvs. alle må fylgje hans agenda, men nokre er "elite-læresveinar". Litt som i katolsk skjelning mellom bod og råd. Sjå Allison, "Problem of audience." Det er verkeleg ein del substans i moderne sekulær kritikk av "the otherworldliness of Christianity." Jfr. Nietzsche, som var etterkomar av lutherske pietistar, og fekk dette "in spades". Men ja, det er ein "otherworldliness" som oppgjev suksess, rikdom, eigedom, nyting - til beste for sjølvoppofring og sjølvfornekting. Paven er eit godt døme, jfr. Vallely, Francis, untying the knots. Likevel: Det er noko i kritikken (erkjenninga av Jesu apokalyptiske bodskap har gjort djupt inntrykk på eigne refleksjonar over min livsførsel).

Ein oppgjev det meste her i verda, i alle fall i den grad ein verkeleg vil fylgje Jesus. (To be fair, så har kyrkjehistoria utvikla ulike typar av munkerørsler som også er "i verda", og som verdset skaparverkets gåver, som jesuittar, dominikanarar og fransiskanarar. Ok, dette her har eg ikkje så peilling på). Men ein er samstundes viss på å få det att. Den som held fast ved Jesu namn, vil få 100-fald att i Guds rike. Den som set seg sjølv lågt, skal opphøgjast. Men: Den som får "det gode her i livet", vil ende opp i evig pine. (Watch out, Norway). Den som ikkje vedkjenner Jesu namn, vil bli ført for domen og bli summarisk avretta, d. e. øydelagt i Gehenna for alltid. Etc. De kjenner Jesu ord her. Apokalyptisk eskjatologi all the way. Det gjeld å ta eit val her og no, for snart blir det "total mayhem", når romarane kjem. Jerusalem vil bli knust, og så skal det bli katastrofar, og så skal domedag kome, og menneska skal setje i eit ve-rop.



Her kjem imidlertid nokre problem. For det fyrste har ein eit generelt historisme-problem, ikkje sant. Jesus var ein "first century Jew", og alt i hans livssyn kan vi på sett og vis plassere inn i ein kontekst som eksisterte før han. Dvs. Jesus er kreativt, viljesterk, nyvinnande, aktiv, fantasifull, kjærleg etc. Han utviklar noko genuint kreativt og nytt sjølv, i samspel med sin kontekst, med sin tradisjon, og (ikkje minst) med Gud (Hugs at Jesus ofte tok seg tid til å meditere i lange periodar).

Og likevel: Jesus kan trygt plasserast i sin kontekst. Han fann til dømes ikkje opp Gehenna - det er eit standpunkt som høyrer til eit visst ledd i den jødiske utviklingsprosessen, nærare bestemt hellenistisk jødedom. Han fann heller ikkje opp apokalyptikken. Etc. etc. (Sjå Allisons framifrå Matt-kommentar, eller Wrights JVG for meir om konteksten Jesus var i). Når Johannesevangeliet seier at Jesus kun talar dei orda han har frå Faderen, kan ikkje dette takast på face value, eller i nokon naiv forstand. Skjønar de kva eg meiner? Så...ja. Dette er jo det generelle historisme-problemet med Jesus. (For meir om dette, sjå Davaneys ypperlege "Historicism, Once and future challenge for theology). Han er ein del av ein tradisjonsbunden kontekst, og kjem ikkje med tidlaus bodskap.

[MERK: Her skulle det eigentleg stått: "med ein *heilt* tidlaus bodskap. Det at Jesu bodskap er "embedded" i historia, inneber ikkje nødvendigvis at bodskapen automatisk er utdatert eller irrelevant. Ei slik tenking føreset eit visst syn på historia og dens progresjon. Eg meiner: Det er jo nettopp dette som er historisme-problemet, og nettopp her teologien må arbeide med å finne konstruktive løysingar. Kva forhold er det mellom Gud, moral, fornuft, historieprogresjon, tradisjon, utvikling etc.? Jesu bodskap synest jo på mange vis å kunne tale til menneske i alle kulturar, til alle tider, på varierande vis, jamvel om nokre sider av bodskapen må seiast å vere vanskeleg å overføre til seinare tidspunkt. Så ja - ei viktig problemstilling som ikkje kan "sidesteppast" ved å berre seie at alt der bak i fortida, hjå Jesus, er tidlaust, autoritativt, sant etc.]

Dette kjem også godt til uttrykk i ein kardinalfeil i Jesu forkynning. Den enden som Jesus så eksplisitt sa at ville kome innan éin generasjon, kom ikkje. Meir enn dette: Hans prediksjonar om kva som ville skje forut for enden, i Mark 13, vart berre delvis oppfylt. Nokre av tinga skjedde, andre ting skjedde ikkje. Og Guds rike og domedag kom ikkje. Det vart ikkje noko snarleg "resolution" av liding og vondskap. (Men mykje resolution i kyrkjelydane, som såg seg sjølve som ein forsmak på den vakre og rettferdige enden, og levde "som om" enden var komen). Altså: Enden kom verken på det tidspunktet Jesus sa, eller på den måten Jesus sa. Mykje av Jesu gjerningar og forkynning gjev berre meining ut frå det premiss at enden er på veg veldig snart, og at alt då vil endrast.

[Men spørsmålet er om ikkje sjølve grunnhåpet, grunnvisjonen, grunnagendaen, er noko som for all seinare tid vil vere relevant, sidan det talar til, og om, noko verkeleg djupt og sant i eksistensen. Jfr. Pannenberg].

Det same kan seiast om mykje av urkyrkjas misjonsglød og forkynning. Tanken gjennomsyrer til dømes Paulus' ekstreme misjonsglød: "Snart kjem Jesus att, og eg er sett til å vere hans apostel til folkeslaga som den siste "preambel" for Guds rike sitt kome. Det gjeld å henge i som søren. Det gjeld å tvinge kroppen min og halde han nede. Dei eg klarer å frelse, og som eg også klarer å verne trua hjå, vil vere min ros når Kristus snart kjem og skal døme. Men dersom eg ikkje oppfyller mitt kall, kan det gå meg ille på domedag. Det gjeld å henge i."

Så, vel. Guds rike, og enden, kom verken på den måten eller på det tidspunktet Jesus hadde føresagt. Jesus var ingen forkynnar av [fullstendig] tidlause og feilfrie sanningar; tvert imot hadde han mange høgst tidsbestemte oppfatningar, og ein del prediksjonar og saker og ting som etter alt å døme var feilaktige (no vil eg seie her at det ikkje manglar på ulike slags løysingsforsøk for å få Jesus til å kome ut som nettopp "feilfri". Dette går uansett ikkje på nokon heilskapleg måte, sidan Jesus målber ein god del standpunkt om historisitet, GT, skaping etc. som ikkje kan sameinast med moderne forskning.

Men så har ein altså Caird/Wright etc. og andre evangelikale løysingar som vil peike imot at Mark 13 eigentleg er kyrkjelydsteologi; eller at Mark 13 eigentleg berre er metaforisk å forstå; eller at Mark 13 eigentleg mest talar om tempelet, og så hevdar at dei andre teikna skal skje på eit langt seinare tidspunkt; eller at Jesus sånn eigentleg aldri hevda at enden var heilt nær, men sa at enden eigentleg kunne kome når som helst etc. Ok. Kanskje er det visdom her som eg har oversett. For tida trur eg ikkje det. Men eg er gjerne med på å diskutere dette.)

På den meir konstruktive sida, kan eg seie at det eg til no har sagt, er sagt ut frå mitt evangelikale paradigme, så å seie. Dvs. å tale om at Jesus "tok feil" etc. Også frå mykje ortodoks vestleg kyrkjehistorie må ein jo også seie dette, for mykje av denne har jo sagt at Jesus ikkje sa feil ting, eller ein har freista å allegorisere Mark 13 etc. og bevega Jesus bort frå sin jødiske kontekst på stundom illegitime måtar. Men uansett, ja. Loftus, i sin artikkel om Jesus som ein "failed prophet", seier at kristendomen er falsifisert. Og det han eigentleg meinte å seie, er vel at hans evangelikale-konservative kristendom er falsifisert. Men altså, det er klart at dersom mi skisse ovanfor er korrekt (det er jo Schweitzer/Allison-skissa), så må ein nytenke ein god del. Vel, det må ein vel uansett, i ljos av moderne forsknings erkjenning av at Jesus er ein djup del av sin historiske kontekst.

Her er nokre konstruktive innspel. Allison sjølv har skrive ei bok om si tru på Jesus. Han tek utgangspunkt i ei fenomenologisk forståing av kven Jesus er, kva håp han forkynte, kva han opplevde av det beste og det verste i menneskeleg erfaring etc. Jesus er "nær livet" og forkynner det som verkeleg betyr noko: Det sanne, det vakre, det gode, det kjærlege. Han forkynner også rettferd og dom etc. Han kroppsleggjer dei djupaste erfaringane i menneskelivet, av både glede og latter og fellesskap, og hat, tortur og framandgjering. Nettopp dette "levde livet" såg urkyrkja som eit vitnesbyrd om kva det vil seie å vere eit sant og godt menneske, å leve i tråd med Guds vilje, ja, å få eit glimt av Guds framtid.

Allison vil peike på Jesu religiøse erfaringar som nykjel for å forstå Jesu bilete av Gud som ein kjærleg Far, til dømes. Eg har enno ikkje lese Allisons grundige artikkel om oppstoda, men han trur vel ikkje på oppstoda i fysisk forstand, men meir i ein slags platonsk forstand. I alle fall held han fast ved håpet om rettferd og evig liv. Men han gjer det fyrst og fremst fordi Guds kjærleik og rettferd "krev" dette, så å seie. Jfr. sitatet nedanfor. Det er interessant å spørje i kva grad Jesus, for Allison, blir noko "absolutt", eller om ikkje hans spiritualitet og bodskap også kan finnast att i andre typar av religiøse erfaringar. Han har skrive bøker om spiritualitet, så dette kan ein evt. forske vidare på. Uansett er det få i verda som kjenner betre Jesu situering i sin historiske kontekst, enn nettopp Allison. Men ja, han er ein liberal protestant, og ingen katolikk. John P Meier er ein katolikk som har skrive eit vanvittig verk om den historiske Jesus. Han skulle det vere interessant å konsultere her.

Pannenberg har også konstruktive tankar. Det er problematisk at han i si kristologibok ikkje i det heile er i kontakt med Mark 13. Verkeleg problematisk, i ei bok som i så stor grad grad dreier seg om apokalyptikk, og "the end of history" etc. Men i alle fall. Pannenberg erkjenner at Jesus forventa at Guds rike ville kome snart, og at han her tok feil. Men Pannenberg konsentrerer seg om Jesu oppstode. Denne er open for historisk undersøking (jfr. Craig, Wright, Licona, til dømes), og her er enden foregripen. Vi kan "leggje bak oss" Jesu forventning om den snarlege ende, og i staden setje vårt håp til Guds rike i ljos av Jesu oppstode. Som sagt ovanfor: Grunnhåpet og grunnbodskapen til Jesus, representerer sjølve grunnkåra for eksistensen, så å seie. Det er ein bodskap som står seg godt uavhengig av ulike apokalyptiske "husks" som må skrellast bort. Mark 13 etc. blir rimeleg irrelevant her, vil nok Pannenberg tenke. Det er tidsbestemt etc. Men som Allison peikar på, er det meir enn Mark 13 som er prega av Jesu nærforventning. Sjå hans "Jesus - Millenarian prophet", og "Constructing Jesus".

For øvrig også interessant å tenke på at Johannesevangeliet nok verkar å representere eit fyrste avgjerande steg i å omtolke den jødiske apokalyptikken, over i meir spiritualistisk, kyrkjeleg retning. Dette forklarer dels forskjellen mellom den synoptiske Jesus (som er nær historia), og den johanneiske, som representerer meir gjennomtenkt teologi og kristologi og tolkning av Jesus. Men dette viser - i så fall - korleis Jesu bodskap, i teologihistoria, faktisk kan, og må, utsetjast for ei slags vidaretolking, ei nytolking, i ljos av veksande erfaring og innsikt (her: Erfaringa av Jesu rike ikkje kom så snart som ein hadde trudd. "Om han skal leve eller døy, kva har du med det å gjere? Fylg du meg.") Dette samsvarer med det Peder skreiv i ein kommentar nedanfor, om at vår forståing av Jesu gjenkomst ikkje nett er den same som den apokalyptiske.

Dette var for øvrig noko eg snakka med min ven Rowland om i England. Kva skal vi eigentleg forvente oss? Kva skal vi eigentleg håpe på? At Jesus kjem på ei sky, med ein blåsande trompet i lufta? Det verkar på ein måte ganske naivt, og også problematisk i ljos av at desse bileta er henta frå jødisk apokalyptikk - til dømes Daniels bok, som jo Jesus etter alt å døme tok som heilag skrift, men som vi i dag veit at ikkje er skrive av Daniel, og heller ikkje skildrar historiske hendingar, og jamvel også inneheld profetiar som er "vaticinu ex eventu." (Sjå Collins, Daniel, i Hermeneia-serien, eller også Sparks, God's Word...). Allison seier fleire gonger at eskjatologisk tale om Jesu atterkome er "mythical" - det er parallelt med korleis GT talar om at verda vart skapt. Det kan ikkje takast bokstaveleg, eller som om det skildrar faktiske hendingar. Det kan likevel vere sanning i det, anten om Guds skapargjerning, eller i håpet om ei ny og betre framtid.


Sikkert unødvendig å seie, denne gongen, at alle saklege innspel er hjarteleg velkomne! No som eg har slept denne katta ut av sekken (d. e. den apokalyptiske Jesus), så tenker eg også å sleppe den andre katta ut av sekken, d. e. moderne forskningskonklusjonar om GT. Vel, får sjå når eg har tid og overskot. Etter det, har eg ikkje så mange fleire kattar att i sekken.

Men ja - som Peder ofte har understreka, tenker eg framleis mykje som ein evangelikal her, og freistar å kome til rette med kor mykje av det "konservative" synet som må dekonstruerast. Men det er også rekonstruktiv rolle att her, ikkje sant. Som Ragnar i Cam driv mykje med for tida. D. e. å tenke gjennom teologi, livssyn, røyndom, i langt større rammer, på ein post-kritisk måte, om de skjønar. Jfr. Peders innspel i kommentarfeltet nedanfor, om "Bibelsynsdiskusjon på Dagsnytt" etc. Skjønar de? Ja, det gjer de nok. Vi kan ikkje ende opp som nihilistar, ikkje sant; det er ingen truverdig posisjon så langt eg ser ting. Vi må symje vidare, leite vidare, "push on."

Men eg kan jo gjerne føye til, som eg så ofte gjer, at eg tentativt held meg til den katolske kyrkja og tradisjonen, som eg har djup respekt for, og ser til dels som "a beacon of hope." Klart, det er mange problem her også. Men vel, ja. Ok, nok om det nett no.


Monday, August 11, 2014

Dale Allison om håp

"...although eschatology is not the solution to the problem of evil, without eschatology there can be no solution. If what we see in this earth is all that we will ever see, if there is no further repairing of wrongs beyond what we have already witnessed, then divine love and justice do not really count for much.

This is not, for me, a theological cliché but a philosophical necessity. If the sufferings of the present time are never eclipsed, if there is nothing beyond tragedy and monotony of death, then I for one do not believe that Jesus' good God exists. But as I do believe in his God, I must believe in a resurrection of the dead or, if I may echo Plato, something like it. In the words of Rabbi Cohn-Sherbok, we require eschatology if we are


to make sense of the world as the creation of an all-good and all-powerful God. Without eventual vindication of the righteous in Paradise, there is no way to sustain the belief in a providential God who watches over His chosen people. The essence of the Jewish understanding of God is that He loves His chosen people. If death means extinction, there is no way to make sense of the claim that He loves and cherishes all those who died in the concentration camps - suffering and death would ultimately triumph on each of those who perished. But if there is eternal life in a World to come, then there is hope that the righteous will share in a divine life.


I have no idea what the realization of God's dream, which Jesus called the kingdom of God, will look like. For that we have only intimations and religious myths. And I am fully aware (as Jesus was not) of the many scientific and philosophical issues raised by belief in a world beyond or after this one. But hope for something more than death's wanton and cruel negation of life seems necessary if Jesus' belief in God's loving-kindness is to ring true."


Sunday, August 10, 2014

Preike, 9. s. i treein., Matt 11,28-30

Her er preika frå i dag. Gudstenesta var i Morgedal grendehus. God stemning, ca. 23 folk, tenker eg. Soknerådet hadde stelt fint til. Eg hadde mange tankar i hovudet då eg gjekk gjennom liturgien. Framfor alt tenkte eg på at det er ein god bodskap den kristne trua har...sjølvsagt når han er "duly" tolka, og ein brukar sunt bondevett og seriøs forskning i appropriasjonen av ho. Men likevel. Tanken om at det finst ein allmektig Skapar som faktisk er ein person, og som er KJÆRLEIK, og som vil gje håp.

Det er verkeleg sterkt stoff, altså. Det er som DB Hart skriv i Atheist Delusions; det er ein betre bodskap enn ein kunne våge å tru, dvs. slik opplevde romarane det. Så er det sjølvsagt eit spørsmål om det er SANT, og det er noko for seg. Her kan ikkje berre Bibelen spele inn, men all erfaring og kunnskap. Bibelens gudsbilete er ikkje alltid til å stole på, og er ikkje så reint sjeldan meir menneskelege enn guddomeleg openberra. Så vi må vere audmjuke her, tenker eg. Eg gjev elles nokre tankar i klammer.


"Preiketeksten i dag er ein av dei mest kjente og mest kjære i Bibelen, trur eg vi kan seie. "Kom til meg, alle de som slit og har tungt å bera; eg vil gje dykk kvile." Det er eit trøysterikt ord, og eit ord som kan tale til oss alle, trur eg. For alle menneske har sine bører å bere, nokre større og nokre mindre. Seinare i preika har eg lyst til å reflektere meir over kva dette ordet kan bety konkret i våre liv og i vår tid. Og så vil eg tenke litt høgt om kva bører folk i Vest-Telemark kanskje særleg har å slite med.

[Eg tenkte på den kjente Harvard professoren William James. Som sleit med angst, og som tvila på den kristne trua. Men i dei verste stundene las han bibelvers for seg sjølv, m. a. Matt 11,28. Utan dei versa "I think I would have really gone insane."]

Men fyrst nokre ord om den historiske samanhengen. "Kom til meg, alle som strevar, og eg vil gje dykk kvile!" Slik sa Jesus det den gongen i Israel for 2000 år sidan. Kan vi seie noko meir konkret om kva det eigentleg var han meinte? Uttrykket "å ta eit åk på seg" var nok ganske kjent på denne tida. På Jesu tid var det nemleg mange fromme jødar som tala om å ta lovas åk på seg - Moselova sitt åk, med alle dens påbod og forbod, inkludert seinare tradisjonar og reguleringar. Ta lovas åk på deg, då gjer du Guds vilje, då er du ein del av Guds folk.

Åpenbart var det veldig mange menneske som sleit tungt under dette åket, og som hadde vanskelege liv på grunn av det. Og Jesus kritiserte ofte sine jødiske samtidige på dette punktet: "Ve dykk farisearar og skriftlærde. De bind bører som er for tunge til å bera, og legg dei på akslene til folk. Men sjølve vil de ikkje røra dei med ein finger." Jesus sa derimot at han var Herrens tenar som var komen for å setja undertrykte fri. Han tala om at ei ny tid var på veg, at Guds rike var nær.

Og Jesus bad folk om å ta hans åk på seg, om å gå i fylgje med han, og hans vilje, hans tolking av lova, i staden for å gå i fylgje med farisearane og deira lovtolkingar. Korleis dette konkret såg ut, gjev Matteus to døme på like etter dagens preiketekst. I det eine dømet vert læresveinane hans kritiserte for å plukke aks på sabbaten, då dei var svoltne. Farisearane såg dette som eit brot på Moselova. Men Jesus svarar: "Gud vil ha miskunn, ikkje offer. Sabbaten vart til for menneskets skuld, mennesket vart ikkje til for sabbaten." Og han tillot læresveinane sine å plukke akset. Tydelegvis var Jesus meir raus og rund i sin bibeltolking enn farisearane.

I det andre dømet les vi om ein mann som hadde ei vissen hand. Han var i synagogen på sabbaten. Og Jesus spurte folket der: Er det tillate å lækje på sabbaten? Er det tillate å gjere godt på sabbaten? De passar alle på dyra dykkar på sabbaten - er ikkje eit menneske mykje meir verdt enn eit dyr? Farisearane meinte at ein kunne bli lækt når som helst - men berre ikkje sabbaten. Jesus vart sint og sorgfull då han høyrde dette. Han valte i staden å lækje mannen, sjølv om farisearane tykte det var imot Guds vilje.

Jesus talar om å gje kvile, om å ta hans åk på seg - og han opptrer rausare og meir frigjerande enn farisearane. Han talar om å setje undertrykte frie, om at Gud vil ha miskunn og ikkje offer. Det er gode ord - men det er ikkje alltid så enkelt å vite korleis dette kan overførast inn i vår tid. Jesus levde i ei anna tid enn vår, der andre problemstillingar var gjeldande. Vi les framleis i våre biblar: "Kom til meg, alle som strevar, og eg vil gje dykk kvile." Men kva kan dette bety for oss, i våre liv, i vår tid?


[Her er det noko eg vil føye til. At, hm. Det er noko interessant her. Eg hugsar for ein del år sidan at eg spurte ein lærar i min gamle tradisjon, om kva Matt 23 kunne bety. Det som er interessant her, er at...vel...Jesus er verkeleg raus her, og rundare i kantane, enn farisearane. Han seier: Nokre ting veg tyngre enn andre i lova. Han seier: Gud vil ha miskunn, ikkje offer. Han seier: Gud bryr seg meir om menneske enn spurvar. Han seier: Sabbaten vart til for mennesket, ikkje omvendt. Han seier: Menneske skal ikkje ha bører å bere som dei ikkje kan bere etc.

Læraren min svarte typisk fundamentalistisk-systematisk. Det Jesus meinte å seie, var at seremoniallova er oppheva, og elles vert morallova ståande. Og det er greitt nok. Problemet er at Jesus seier andre ting også. Ting som er langt meir "ville", meir fleksible, meir miskunnsame, ting som ikkje kan setjast på formlar, ting som ikkje er matematikk. Forstår de kva eg meiner? Den homo-liberale sida i Dnk har appellert til desse bibelversa, ofte, i sin argumentasjon. Konservative har avvist det enkelt og greitt, som læraren min.

Men dei liberale har eit poeng! Det betyr ikkje at eg nødvendigvis meiner at kyrkja skal endre liturgi og offisiell lære. Vel, eg anar ikkje kva eg meiner. Den katolske kyrkja har meir fleksibilitet her, som biskop Eidsvig har understreka. Tenk til dømes på dette: Pave Frans arbeidde i slummen før han vart pave. Ein med-prest sa om han: "Han brydde seg ikkje "the small, the stupid things". Til dømes: I slummen var det store fleirtalet skilt eller sambuarar eller i messy forhold. Dei sleit med livet! Og dei visste nok veldig godt kva DKK står for. Men Frans nekta dei ikkje nattverd. Dei fekk kome. Betyr ikkje at han ville endre lære. Men han tilpassa ting til deira situasjon og møtte dei der dei var.]


For å illustrere problematikken, har eg lyst til å nemne eit interessant døme frå ei bok eg nyleg las. Det var ei kvinne som var utdanna psykolog som reflekterte over fortida si. Som ung jente hadde ho slite mykje med spiseforstyrrelsar, angst og depresjon. Ho høyrde den gongen til eit veldig konservativt kristent miljø i USA. Ho gjekk til nokon av ungdomsleiarane i samfunnet der. Dei las bibelvers for henne og oppfordra henne til å be til Gud - så ville ting etter kvart bli betre. Det var sikkert vers av nettopp den typen vi har i dagens preiketekst: "Kom til meg, de som slit - eg vil gje dykk kvile!"

Ho fylgte råda deira, veldig intenst, og gjorde sitt beste. Ho las bibelversa og bad - men ting vart ikkje betre. Det endte med eit sjølvmordsforsøk, og så vart ho innlagt på institusjon i ein lengre periode. Der fekk ho endeleg profesjonell hjelp. Dei som hjalp henne no, skriv ho, var også kristne - men dei visste også mykje om psykologi, psykiatri og medisin. Dei snakka med henne om Bibelen og trua, men også om livet, om kjensler, om kropp. Dei hjalp henne å få eit sunnare syn på seg sjølv og på livet, og litt etter litt vart ho betre. Kanskje det var nettopp slik Gud ville hjelpe henne?

[Ja, kven veit? Kven veit. Ho dama mista trua, og har skrive ei bok om det - Trusting doubt. Ikkje ei veldig god bok, as it happens. Men eg skjønar henne godt, og ho er sympatisk. Ho er ikkje heilt avvisande til Gud, men måtte finne ein annan spiritualitet, og ha meir rom for tvil og meir rom for: RØYNDOM.]

"Kom til meg, alle som strevar, og eg vil gje dykk kvile!" Det er eit trøysterikt ord - men ikkje eit magisk ord som kan løyse alle problem. Slik er verken den kristne trua eller livet - ting er meir komplekse enn som så. Eg trur heller ikkje at Jesus den gongen meinte det som eit magisk ord. Heller trur eg han meinte det som eit ord om korleis det skulle vere, eller i det minste burde vere, å høyre til i kristent fellesskap. For det var der, i det kristne fellesskapet, rundt ord og sakrament, at Jesus lova å vere nær, der menneske kunne bli forma av hans agenda. Eg trur nok i alle fall ein sentral del av det Jesus meinte, var at kyrkjelyden skulle vere ein kvilestad - ein stad der ein kan få hjelp til å leve livet sitt, der ein kan få håp for morgondagen. "Ber kvarandres byrder, og oppfyll på den måten Kristi lov," seier Paulus.

[Eg såg utover på kyrkjelyden i dag, då eg sa det. Særleg dei unge der. Eg tenkte med meg sjølv: Dei må få høyre ein god bodskap om von, om å ta oss av kvarandre. Men dei må også forstå at eg ikkje vil at dei skal ta dette til seg ukritisk. Dette trur eg heller ikkje dei gjer; unge menneske overtek det foreldra har lært dei til. Men likevel: Dei må få ei sunn tru, og eit livssyn det går an å leve med. Dei må også tenke sjølv, og bruke bondevettet.]

Til slutt: Kva bører er det folk rundt oss, her i bygdene, kan ha å bere? Ingen har heilt problemfrie og spenningsfrie liv. Det ville heller ikkje vere eit godt liv - eit levd liv vil ha kostnader, så å seie.

Unge menneske, til dømes dei som er i konfirmantalder, kan vere usikre på seg sjølve, og redde for ikkje å bli godtekne eller likte. Nokre slit med kropp og utsjånad, andre blir mobba. Og foreldre kan på si side vere bekymra for borna sine, og stadig tenke på om det går bra med dei, og korleis framtida deira vil bli.

Rundt omkring finst det ektepar og sambuarar som slit med å leve godt saman. I dei siste åra har det vore mange oppløyste samliv rundt om i bygdene våre. Det er som regel vondt for partane som er involvert. Ein del tykkjer det er vanskeleg å finne gode måtar å vere saman på, eller vanskeleg å snakke om utfordrande og sårbare ting. Andre tykkjer kvardagen er slitsom, med arbeid, småborn og utfordringar.

Ein god del menneske slit med alkoholmisbruk - det er faktisk eit vesentleg problem i Vest-Telemark, som ikkje er så synleg. Sit ein fast i rus, er det ikkje enkelt å kome seg ut att. Det kan vere enklast å isolere seg, driven av skam. Og dei som er nær ein som slit med rus og alkohol, veit kor tungt dette kan vere.

Mange eldre i våre dagar kjenner seg einsame og kanskje tilsidesette. Samfunnet vårt er lagt opp til å vere effektivt. Vi skal arbeide mykje, tene mykje, og ha travle dagar med fritida full av aktivitetar og ulike medier. Men ein slik karusell passar ikkje for eldre menneske. Mange kjenner at kropp og sinn vert svakare, og at deira vener går bort.

Og vi har alle våre ting å slite med, og å bere, frå dag til dag. Kroppslege plager, kjensler som kan variere, ulike typar av bekymringar, spenningsfylte relasjonar. Ingen menneske slepp heilt unna desse tinga, men nokre har tyngre bører å bere enn andre.

 "Kom til meg, alle som strevar, og eg vil gje dykk kvile," seier Jesus.
"Ber kvarandres byrder, og oppfyll på den måten Kristi lov."

Ære vere Faderen og Sonen og Den Heilage Ande...

Saturday, August 9, 2014

Bibelsynsdiskusjon på Dagsnytt

Her fylgjer E Ottosens innspel på Dagsnytt 18 i forgårs. Kan enkelt finnast på NRK sine nettsider. VL Haanes var også med, som motdebattant. Fint at desse tinga vert teke fram i det offentlege rom, dei er verkeleg viktige. Det dreier seg om dei heilt store spørsmåla, naturlegvis. Eg tenker mykje på dette. Dei store spørsmåla er og blir viktige, både for samfunnet, for enkeltmenneske, for "global issues". Krisa i Ukraina er eitt døme; her spelar faktisk splitten mellom vestkyrkja og austkyrkja ei viktig rolle, på djupet. Krisa i Irak er eit soleklart døme. Heck, forsøka på å innføre sekulærliberale demokrati i det heile teke, har djupe connections til spørsmålet om livssyn og religion. Så det er like gjerne å diskutere desse tinga ope.

Mitt problem med Haanes' innspel, som eg ikkje skal referere her, er nokre. For det fyrste at eg tykkjer han er for diplomatisk. Det må han nok vere, sidan han er offisiell leiar for MF, og sidan han er ein diplomatisk type. Likevel...kan ikkje nokon berre vere ærlege om endringa i teologisk profil? Må det alltid til meiningsmotstandarar for å påpeike det? Er det noko å skamme seg for, liksom? Haanes er så vidt inne på det, men. Når han seier at Hallesby alltid erkjente at det var "feil i Bibelen", og at erfaring spelar ei rolle i bibeltolkinga. Ok, men MFs lærefedre sa også ofte at Skrifta er ufeilbar i sitt intensjonsområde, dvs. det som har å gjere med lære og liv. Nett slik E understrekar.

Eit anna veldig stort blindfelt for MF, er den økumeniske diskusjonen og plasseringa. Her har heldigvis ting endra seg mykje, naturlegvis. No er det mange konfesjonar på MF. Men eg tykkjer spørsmål knytt til økumenisitet og tradisjon burde vore meir seriøst drøfta. Jenson er jo på pensum, og han er jo masse innom dette. Så her burde det vere store moglegheiter for å drøfte dette vidare. Så til EO sitt innspel. Eg skal berre referere, og så gje nokre kommentarar i klammer.



"Bibelen må tolkes, man må forstå hva de mente ut fra samfunnsforholdene den gang. Jeg er ikke av de som tenker at det er alltid fryktelig lett å forstå hva Bibelen sier. Kristne har tatt feil før, og jeg tar sikkert feil på en del områder. [Yup]. Men det som har forandra seg litt, tror jeg, er at det klassiske idealet var å komme tettere på tekstene. 'La oss prøve å finne ut enda bedre hva boken sier.' [Dette er heilt sant. EO skisserer klassisk reformatorisk - og MF-luthersk - systematisk metode. Dette er også NLMs metode].

Mens nå er det ganske mange ved MF som sier at når vi nå så har funnet ut hva Bibelen sier, så må vi faktisk lene oss tilbake og bestemme oss for at her er det en del ting vi ikke lenger kan tro. [Dette er interessant retorikk, og det viser at EO nok ikkje har innarbeidd og innsett djubda i problema som det gamle paradigmet står ovanfor. Eg forstår han godt, for eg har vore der før. Altså: Det er ikkje tale om å 'lene seg attende og bestemme seg'. Det er tale om faktisk, rimeleg godt grunngjeve kunnskap som tvingar oss til å endre våre standpunkt.] Og så har det blitt langt mer akseptert ved MF å sette spørsmålstegn og streker over en del ting som det har vært enighet om i den kristne kirke i 2000 år.

[Ja. Men det er problemet i moderniteten. Vi kan ikkje lenger ukritisk appellere til det kyrkja har meint, for i moderniteten oppstod kunnskap som radikalt stod i spenning til det kyrkja har trudd og meint, like til fundamenta. Jamvel katolikkane erkjenner at teologien i vår tid må vere i utvikling. Vel vil ein seie at denne utviklinga må stå i kontinuitet med det "ein gong gjevne" i evangeliet; det er ikkje tale om "endring". Ok, tja, kven veit. Men dei anerkjenner i det minste utviklinga. Erkjenninga av dette behovet er rimeleg irreversibel. Det gamle paradigmet kjem ikkje til å kome attende. Det er fyrst og fremst eit spørsmål om konservative protestantar er villige til å opne seg opp for sanninga her.

Pdas. kan vi seie at dersom E ynskjer å halde fast ved sine "2000 år gamle standpunkt", så må han nok bli katolikk eller ortodoks. Dette argumentet "frå tradisjon" vart nemleg diskreditert av sjølvaste Martin Luther med brask og bram for 500 år sidan. Han respekterte tradisjonen, amen, men han nølte ikkje med å ta oppgjer med tradisjonen - også den oldkyrkjelege - når han meinte det var naudsynt. Mange av hans vurderingar må reviderast i ljos av moderne forskning. Men det same gjeld også 1500-tals katolske vurderingar, slik til dømes Newman understreka. Alt kan ikkje førast attende til apostlane, liksom. Uansett: Spørsmålet om legitimiteten i desse eldre kyrkjenes identitet og standpunkt, er noko for seg. Men for øvrig må dei også kome til rette med moderniteten.]

Som misjonsleder er jeg opptatt av at vi faktisk skal våge som en kristen kirke å forkynne at Jesus er verdens eneste frelser, og at det finnes en himmel å nå til, og at det er mulig å stå utenfor himmelen. Fryktelig alvorlig, og jeg har ikke veldig lyst til å forkynne det. Men det har vært flere i MF-tradisjonen som har satt store spørsmålstegn ved det. Og så har vi selvfølgelig debatten vi alle er lei av, om kjønnsnøytrale ekteskap, der det har skjedd enorme endringer. [Yup. Men det må vere lov for teologar å diskutere, og setje spørsmålsteikn ved ting. Ein privat teolog er noko anna enn ein pave, til dømes. Og å ville krevje at teologar skal halde seg med den gamle metodikken, dvs. om eksegere Bibelen, og så akseptere det historiske resultatet ein kjem fram til...det er veldig radikalt, og heilt uhaldbart. Igjen, det er ein del store problem med Es paradigme, som han nok ikkje ser. Dette er ikkje hans feil, så å seie. Det dreier seg om at hans paradigme, det evangelikale, ikkje talar ope og ærleg om desse problema.]

Teologi er ikke noe med datostempling. Dersom man før støttet slaveriet, så gjorde man det ikke fordi tekstene støttet slaveriet, men fordi man var et barn av sin tid. For en tid tilbake var det en del som leste inn i tekstene at slaveriet kunne forsvares. I dag vil de fleste si at Bibelen faktisk ikke sier et "ja" til slaveriet, og da skal ikke vi gjøre det heller. [Igjen: E vil meine at dersom vi berre tolkar Bibelen, og kjem fram til den historiske meininga, så kjem vi fram til heilt moralske ting som vi kan akseptere og implementere i dag. Dette er også eit vanleg evangelikalt standpunkt. Ein sak er at dette ikkje går på noko enkelt vis, fordi Bibelen sjølv har mange ulike standpunkt innad, om ulike ting. Eit anna problem er at Bibelen heilt tydeleg i ljos av moderne forskning viser seg å vere nært innvevd med omkringliggjande kulturar - det er ikkje nokon "tidlaus bodskap".

Eit tredje problem er at E sjølv måtte hatt langt meir radikale standpunkt om til dømes kvinner og slavar, dersom han skulle ta sitt eige standpunkt på alvor. For jo, Bibelen aksepterer og legitimerer mange gonger slaveri. Det er sant at evangeliet og NT forvandlar slaveri-institusjonen innanfrå, og gjev ein "trajectory" for frigjering. Men sjølve teksten aksepterer institusjonen, som ein del av eit hierarki som må aksepterast i lydnad til Gud. Det same gjeld forholdet mellom kvinne og mann - skal vi fylgje NT, må menn elske sine koner (ja), og konene må sjå seg sjølv som metafysisk og hierarkisk underordna sine menn, og dette er Guds fastsette skaparordning. Dei skal sjå sin mann som sin "herre" og underordne seg han i alle ting, i lydnad. Er E villig til å seie alt dette, høgt og tydeleg, til dømes på radioen? Eg hadde vore villig til det, før, men ikkje no lenger. Sjølve grunnlagsteologien her er for problematisk - vi kan ikkje enkelt seie at dette er Guds vilje, og nettopp slik sympatiserer eg meir med Haanes-linja enn med EO/NLM-linja. Eg er her, som ved andre ting, ganske forvirra.

Eit fjerde problem: NTs tenking om mann og kvinne byggjer på naturoppfatningar og gudsoppfatningar som påviseleg er problematiske. Dette må i det aller minste diskuterast ope. Når Paulus grunngjev kjønnsforskjellar, så gjer han det ved å vise til Gen 2, som han tek meir eller mindre på face value, som ei skildring av korleis mann og kvinne vart til. "Mannen vart skapt fyrst" etc. Eller tradisjonar om at kvinna leidde til synd - men desse jødiske tradisjonane er også moralsk problematiske. Men ja, vi veit at mann og kvinne ikkje vart til på denne måten. Vidare veit vi at dei tekstane som i GT talar om mann og kvinne, ikkje har vorte openberra direkte frå Gud, ved diktat, men heller har vorte til som etiologiar og mytar i dialog med omkringliggjande kulturar. Dei har seinare vorte ein del av Israels tradisjonar, og fått stadig nye meiningar utover.

Men korleis forholder vi oss til denne tradisjonen, som er såpass messy og har såpass mange hol, og stundom er moralsk og vitskapleg problematisk? Det er eit nykjelspørsmål, ikkje berre når det gjeld kjønn, men når det gjeld ALL skriftbasert teologi. Det er eit stort gap mellom historiske forståingar av tekstane i GT pdes. og korleis desse tekstane byrja å leve sitt eige liv utover i jødisk tradisjon inkludert i NT-leg tid. Men ja, det finst ikkje nokon "feilfri epoke" i denne tradisjonen, og vi er jamvel ein del av denne pågåande tradisjonen i dag, slik moderne teologi (også protestantisk) anerkjenner, inspirert av Gadamer og co. Det er eit generelt problem i humaniora, trur eg vi må seie, for enorme mengder kunnskap er tradisjonsmediert i historia, og det er ikkje noko alternativ å berre avvise desse tinga, sidan dei er nødvendige for å leve.]

Bibelen er tydelig på at Gud er sannhet, og veldig mange ved MF har hatt som utgangspunkt at i Bibelen, så finner vi faktisk sannheten. Ingen forskere klarer å starte helt nøytralt. Man starter med et utgangspunkt, og jeg hadde forventet at på MF så var man ganske tydelige på at Bibelen er øverste autoritet for lære og liv. [Her går EO for "presuppositionalism", ser det ut til - ein notorisk problematisk posisjon. Ein må heller gå for ein eller annan slags "coherentist tradition" som inkluderer innspel også frå moderniteten. D Tracy er sikkert god her. Eg har diverre ikkje lese han nok enno.]

Jeg må også tolke Bibelen. Når jeg for eksempel skal tolke hva Paulus sier eller hva Jesus sier, så må jo da målet være å finne ut hva det er de vil si. Hva er budskapet. Men når jeg har gjort den tolkningsjobben og føler meg rimeleg trygg for eksempel på at Jesus sier at han er eneste vei til frelse, kan jeg da lene meg tilbake og si at "det ønsker ikke jeg å tro, for det syns jeg rett og slett blir urimelig å ha en slik tro"? [Nei, saka er ikkje kva det personlege subjekt ynskjer å tru eller ikkje, eller kva ein "syns". Saka er harde fakta som på mangfaldig vis problematiserer Jesu ord, til dømes. Men desse fakta takast ikkje fram i EO sine miljø, dette veit eg veldig mykje om sjølv. Eg trur knapt dei takast fram i nokon kristne miljø. Eg veit ikkje nett kva som ville skje om nokon gjorde det på ein seriøs måte. Dei går veldig djupt.]

Vel! Til slutt vil eg seie tusen takk til både Haanes og Ottosen og Kristiansen, for denne debatten. Eg har hatt litt profilerte meiningar her, men eg er veldig glad for diskusjonen, som altså er viktig. Eg er jo ganske forvirra sjølv, som nemnt, og er veldig på veg, og veit ikkje heilt, og bør ikkje takast som guide på ukritisk vis. Alle saklege og høflege spel mottakast med takk.

Friday, August 8, 2014

Her er ein film frå Eidsborg, om Nikuls-tradisjonen.

Wednesday, August 6, 2014

Badass Frans




Meir om pave frans. Han har ei brokete fortid, og har gjort ein god del feilsteg i sitt liv, som nemnt. Han er ikkje perfekt. Men han har utvikla mogen visdom, og mot, ved å gå gjennom mange vanskelege ting, og ved sjølverkjenning. Avgjerande her har vore hans jesuitt-øvingar og hans kyrkjelege miljø, må vi seie. Han er verkeleg eit førebilete. Her frå den tida han var erkebiskop i Argentina:

"Paco is the bane of life in the slums. It is the chemical residue left over from the processing of the high-quality cocaine which is sent to Europe and the US and lower-grade coke which is sold to the affluent of Buenos Aires. Once it was thrown away. But then in the economic crisis which hit Argentina in 2001 someone had the idea of mixing the residue with kerosene, rat poison or even crushed glass and selling it for a dollar a dose to the people of the slums. It is so addictive that one day's free supply is enough to get people hooked, creating a very short-lived high followed by an intense craving and then paranoia and hallucination. The dealers targeted adolescents and children.

Padre Pepe led other slum priests in a campaign against paco which was far too effective for the liking of the drug dealers. The priests set up 'Hogar de Christo', an addicts' recovery centre for addicts, and two farms where recovering addicts could live and work. Even more disturbingly for the drug dealers, in slums where 44 per cent of the residents are under the age of 16, they launched an education campaign, a church Scout group called the Explorers, and an apprentice scheme to give kids an alternative to aimless unemployment; instead they could train to become electricians, stonemasons, car mechanics, metalworkers, tailors, cooks or bakers. Suddenly parroquia (the parish) looked an alternative to paco.

Then one evening in 2009, when Padre Pepe was coming home to his church in Villa 21 and 24, on his bicycle, he was stopped by a well-dressed stranger and told that if he did not stop his anti-drugs activities, 'vos vas a ser bolata, te la tienen jurada', 'they have their knives out for you, you are doomed." The frightened priest contacted his archbishop [d. e. no pave Frans]. They met, just the two of them, in Bergoglio's room in the archdiocesan offices. Padre Pepe recalled: 'He told me, "If someone has to die, I would prefer it be me". He said that to me personally. He didn't say it somewhere else in order to look big. He just said it to me.'

Bergoglio showed up in Pepe's parish unannounced. He walked slowly through the entire slum and chatted to people, blessed them and drank mate (Argentina's national tea drink) as he often did. He said nothing, but the message was clear: 'if you touch him, you touch me'. He even offered to sleep in Padre Pepe's house in the slum. 'Bergoglio showed great courage when Padre Pepe was threatened,' said Fr Pedro Velasco, who took over as chaplain in Slums 21 and 24 when Pepe was moved to another slum parish.

The next day, the archbishop held an outdoor Mass in the Plaza de Mayo, the city's main gathering point between the cathedral and the Presidential palace. Television crews had been briefed that Archbishop Bergoglio had something to say. When he reached the sermon Bergoglio delivered a bold denunciation of the drug traffickers and their death threats. He called them los mercaderes de la tinieblas, the merchants of darkness. In defiance he elevated Padre Pepe to a new position as Vicar for All slums."

(Pope Francis, Untying the Knots, 98-99).

Paven

I dag har eg lese ei bok om paven. Var i Westminster Chapel-bokhandelen. Der var det ei interessant bok av Paul Vallely. Eg kjøpte boka fordi ho var såpass kritikerrost. Og ho var også rimeleg lettlest. Og det ER ei god bok, som teiknar eit bilete av paven som ein langt meir kompleks mann enn ein skulle tru.



Eg har lett for å gløyme at paven er nær 80 år. Ein får inntrykket av at han er yngre, sidan han fyrst no har vorte kjent, og sidan han er så vital. Men ja.

Benedict, viser det seg, sleit verkeleg med Vatikanets byråkrati. Han vart manipulert, synest det som. Og det var skikkeleg mykje snusk i Vatikanet. Pave B var ein god hyrde og lærar, men ingen god styrar, skriv Vallely. Han gjorde sitt beste, men mangla nok ein del erfaring i å hanskast med politikk og publisitet og medier på "streetwise" måtar. Butleren som offentleggjorde dokument frå Bs pult, viste seg å vere ein slags "whistleblower" som viste kor ille ein del ting stod til i administrasjonen i Vatikanet. Men dette har endra seg mykje seinare.

Frans viser seg å vere ein hjartevarm mann. Men han er også ein veldig sterk mann med autoritære trekk. Han har vorte mjukare med alderen, med erfaringa, med visdomen. Men då han var ung, var han plassert godt ute på høgresida, både kyrkjeleg og politisk. Han tok seg alltid av fattige, men var rimeleg kompromisslaus i kampen mot frigjeringsteologi og marxisme. Marxismen omfamna han aldri, men frigjeringsteologien har han seinare snudd heilt om med, og omfamna. Kyrkja må ikkje berre lindre fattigdom, men også sjå på strukturane som skaper fattigdom, og freiste å endre desse. Men svaret ligg i "Catholic Social Teaching", som på mange måtar ligg nær typisk KrF-politikk, kan ein kanskje seie.

Frans har gjort nokre stygge feil i livet sitt også. Dvs. han har gjort mange feil, og nokre verkeleg stygge. Ikkje tale om medvite feil, trur eg, men "bad judgments". Sør-Amerika hadde mange høgreorienterte regjeringar som var støtta av USA, og som gjekk i allianse med Den katolske kyrkja. Ein freista å lage ein samla front imot kommunismen (som jo kravde 100 millionar menneskeliv i det 20. århundre. Kommunismen fekk djevelske konsekvensar).

Men regjeringane var ofte autoritære, og slo ned på all mogleg slags kritikk med hard hand. Alle moglege folk vart torturerte og drepne, inkludert kyrkjas folk. Frans valte å arbeide i det stille - ofte på veldig modige måtar - for å redde menneske. Men han meinte ikkje det var rett for han å kritisere regjeringa ope. Nokre jesuittar under han var meir positive til frigjeringsteologien, og dei ville arbeide i slummen blant fattige. Frans meinte dette ville provosere regjeringa, og han bad dei om å løyse opp arbeidet. Dei nekta plent, og vart til slutt sett utanfor ordenen, anten frivillig eller ikkje.

Poenget var i alle fall at regjeringas militære styrkar då såg dette som eit klarsignal for å ta dei, sidan dei ikkje lenger var ein del av kyrkjas fellesskap. Og dei vart tekne, og torturerte, i lang tid. Frans freista iherdig å få dei sett frie, og det skjedde til slutt, med naud og neppe. Dei fleste andre vart torturerte, dopa ned, putta i fly, og kasta uti Atlanterhavet. Frans burde kanskje visst betre, og visst at hans handlingar og kommunikasjonar ville setje dei to jesuittane i akutt fare.

Men historia viser noko om kor knallhard Frans også kunne vere på denne tida; han gav ikkje etter, og hadde ein sterk vilje. Og han fekk mange kritikarar. Han har seinare hjarteleg forsona seg med den eine av jesuittane; han andre er død. Men i Argentina er det framleis vanskelege kjensler knytt til hans sterke leiarstil som jesuittleiar. Han var veldig konservativ, og ganske rigid i messeliturgi, klesplagg, reglar etc. Og han var altså sterkt kritisk til slumarbeid og frigjeringsteologi. (Og her har han altså diametralt snudd, etter at den kalde krigen vart over).

Men han har utvikla seg mykje. Han er framleis ein veldig sterk mann, men han har vorte langt meir audmjuk. Han har lært mykje av livet, kan ein seie. Han erkjenner at måten han leidde på, som yngre mann, ikkje alltid var god. Og fruktene av hans visdom, ber han med seg inn i tenesta som pave. Han har vorte langt meir open og dialogorientert i teologien (sjølv om han grunnleggjande sett står for katekisma), og fryktar ikkje usemje i så stor grad som då han var yngre. Styreforma hans har også vorte langt meir kollegial; han er oppteken av at Vatikanet skal vere til for den verdsvide kyrkja, og ikkje omvendt.

Vel, i det heile teke ei interessant bok. Paven har gjort ein del store feil i livet, og han har utvikla seg, og han har vorte ein veldig vis og audmjuk mann, med ein teologi som er lutra i store prøvingar. Men det er noko med dette, som han sjølv understrekar. Han seier at kyrkja heller må prøve å gjere det rette, og kome seg ut i verda - og så gjere ein del feil - enn å isolere seg i personleg tryggleik. Det er slik Frans har levd ut ting, kan ein nok seie.

Uansett også interessant å leggje merke til dei veldig mange ulike symbolhandlingane paven har valt å gjere, som understrekar korleis Kyrkja må vere audmjuk, tenande, fattig, kjærleg og nådefull. Berre i opningstalen frå Peterskyrkja braut han med ein haug med tradisjonar, og sette i staden sin fransiskanske visjon. Veldig interessant. Vel, paven er ikkje ufeilbar, men ein god mann.

Og det er interessant. Eg har mange vanskelege tankar om dagen, dvs. om korleis kristen tradisjon kan fungere i vår tid. Men når eg les om pave Frans, får eg ei slags kjensle av håp. Det er interessant.




Monday, August 4, 2014

Saa

Berre personlege greier, for dei som er interesserte. Skjoenar de? Det er fint aa skrive og reflektere litt.

- Veldig heldig som fekk snakke med Rowland. Mange gode tankar. Han er ein veldig god mann. Og veldig imoetekomande. Han sa at eg gjerne kunne kontakte han igjen etc. Og han har vore prof i Ox og Cam, og er verdsleiande autoritet. Ei eg snakka med her om dagen, sa: "Wow, mange ville sikkert betalt mykje pengar for aa faa ein slik samtale." Saa snakka eg med nokre andre. Dei spurte kva eg skulle gjere i morgon. Eg sa, ganske utan humoristisk mine: "Eg skal til Cambridge og spoerje ein professor der om kva som er meininga med livet." Hehehe. Og det verste er at det er SANT. Vi fekk ein kjempefin samtale. Eg visste naturlegvis at ingen revolusjonerande ting ville bli sagt. Berre innspel, og gode innspel var det ogsaa. Herleg aa snakke med ein som er klar over problema, og som ikkje berre driv med apologetikk.

- Eg gaar inn ein butikk. Subway, til doemes. Ho spoer kva eg vil ha paa. Eg: "Uhhh, well..." Berre ta det mest vanlege. Sa eg. Eg meiner. Det er jo tusen val (tusen groensaker, sausar, broedtypar, snackstypar, drikketyper, kjoettypar etc). Men sunt for meg aa bli eksponert for slikt, naturlegvis. Og gjere feil, og dumme meg ut litt. Uansett. Eg tenkte paa...at...slik maa det vere for alle menneske. Vi maa alle stavre oss fram i livet, proeve ut ting etc. Men eg har tenkt paa folk som arbeider i butikk, eller som er servitoerar eller anna. Nokre av dei er dressed to kill, og har stundom ogsaa looks to kill. Dei er "on top of things" kan det verke som. Men eg skjoenar det jo no. Det er berre i DEN situasjonen det er slik. Det er deira "turf". Dei har kontroll paa alt, alle moglegheiter, alle ting ein gjest kan spoerje om, og dei har erfaring, og dei veit kva dei skal gjere og kva dei skal svare.

- I det heile veldig interessant aa sjaa folk paa gata i London. Tusen folk, og mange verkar confident. Men no veit eg meir om livet. Eg veit at alle har sine saarbare sider, og at livet byr paa utfordringar. Det er godt aa vite det. Eg tenker paa diskrepansen mellom overflateuttrykket, og det eg las i boka til Grosz daa eg var paa Hardangervidda. Og det eg les i den kjempegode boka (ein ateist som staar bak boka, for oevrig. Ein sympatisk ateist, Alain de Botton) om "emotional health".

- Kva les eg der? M. a. forskning om kor stor andel, og i kva grad, folk har emotional health. Og kva meir er: Forskning viser at alderen 16-24 er turbulent for mange, og fraa dette alderstrinnet blir ting berre betre og betre, jo eldre ein blir! Nett slik mamma sa til meg for ein del aar sidan. "Det kjem til aa bli betre". Og det vart det. Det er noko med, som eg skriv ovanfor, aa faa erfaring, aa bli betre kjent med seg sjoelv og med andre, aa faa utvida horisontar, aa sjaa at ting er meir komplekse enn ein skulle tru, aa bli trygg paa seg sjoelv.

- Cambridge er veldig fin by. Finare enn Oxford. Og utvalet i brukte boeker i hovudbokhandelen der??? Get OUTTA here. Der var det Schweitzer, Barth, Bultmann, von Balthasar etc.

- Interessant aa bli kjent med nye folk paa hostels. Veldig fint. Mange unge, og nokre som naermar seg min alder. Utviklande. Og eg blir kjent med mange rare folk. Nokre festeloever. Nokre halv-intellektuelle, beinharde ateistar. Nokre katolikkar som arbeider med ekteskapsraadgjeving. Ei mormonerdame fraa Utah. Etc. Det er interessant. Noko eg har laert ogsaa i andre samanhengar. Ein kan seie "hei" og ta kontakt. Ein kan faa litt saann halvhjarta respons. Nokre gonger blir det med det. Nokre er ikkje interessert i aa snakke. Dei fleste tykkjer det er hyggeleg. Og det som er tankevekkande: Naar ein moeter personen andre gong, etter den fyrste gongen ein tok kontakt, saa er tonen ofte veldig god. "Hei, korleis gaar det med DEG??" Alt ein laerer i livet.

- Vel, eg var noko i tvil om eg skulle reise paa kurs i aar. Eg tok ein tur i skogen med notatblokk. Eg sette meg ned og tenkte. Og skreiv. Pros and Cons. Eg fann ut at Pro-sida var stor. Kurset var i og for seg ikkje saaa viktig, eg skippa mange timar, og kunne mykje fraa foer. Men det er alt det andre som er viktig, og utviklande. Folka ein moeter, ting ein faar oevd seg paa, ting ein opplever. Og slik var det. Slik opplever i det minste EG det. Men no er det attende til gamle, fagre Noreg for ein periode.

- Ja, boeker eg har kjoept. Mange. Her er nokre av dei viktigaste

Staying Alive, Real poems for unreal times. (Finfin diktsamling om livet...sett fraa eit moderne standpunkt, kan ein seie.)

Tolstoj, Resurrection (Visdom her, trur eg. Ein veg til Gud, kanskje)

Schweitzer, The Quest... (Gudfaren. Vurderinga av eskjatologi er eit verkeleg avgjerande punkt.)

Rowland, The Bible for sinners (Ei enkel bok, men veldig fin for aa faa meir innblikk i hans tenking)

Lacey (ed), Crisis of authority (denne blir viktig for meg. Om problematikk med magisteriet i den moderne katolske kyrkja)

Mahoney, Christianity in evolution (ein katolikk som skriv om korleis kristendomen moglegvis maa nytolkast i ljos av evolusjon)

Radcliffe, What is the point of being a Christian (Radcliffe er ein tradisjonell katolikk som verkeleg er informert, og ikkje snakkar tull, eller flosklar)

Wilson, God's funeral (Ganske interessant bok om kva som dreiv 1800-tals intellektuelle til aa miste trua. Mange av grunnane er gode, andre less so.)

Vermes, Changing faces of Jesus (Vel, denne likte eg ikkje saa godt. For "enkel". Men Vermes har gjort ein enorm jobb med aa revidere Schurers enorme verk om joedisk kultur, historie etc. paa Jesu tid)

Nok for no.


Sunday, August 3, 2014

Tankar

- Som de veit, maa alt lesast paa eige ansvar her paa bloggen. Det meiner eg, og det har eg sagt. Om du tykkjer noko av det eg seier, verkar "fishy", saa ver kritisk. Ta alt med ei klype salt uansett. Ikkje ha meg som einaste guide. De veit kva eg meiner.







- London er kjempefint. Berre ei kort stund her, saa blir knapt kjent med folk. Men ein veldig fin og pulserande by er det. Med masse kultur, viten, opplevingar, folk. Men ogsaa ein masete by, der alt gaar i eitt heile tida, saa aa seie. Det er ein enorm kontrast mellom Hardangervidda og London, og ein gaar verkeleg glipp av noko i London, der det er tut og baert, folk som rushar forbi, store og firkanta bygningar, blinkande reklamer etc. etc. Alt til si tid.

- Eg fekk sett Les Mis i gaar. Kjempefin oppleving. Ja, bodskapen var noko banal og soetladen, og ikkje alltid, vel, realistisk. Men det var ei fin oppleving likevel, og ein stort sett god bodskap ogsaa. Eg er naturlegvis klar over noko av ideologien der. Men fint! Flinke skodespelarar og musikarar ogsaa. Og det er betre aa vere paa teater enn aa sjaa film. Ein har paa sett og vis kommunion med skodespelarane. Det er kontakt. I morgon blir det kanskje Alice in Wonderland, om eg ikkje er for troeytt.

- I Tate var det mykje uforstaaeleg kunst, trur ikkje eg kan gje meg i kast med det der foer eg faar lese meg opp paa kunsthistorie. Foyles bokhandel var heilt super, fire etasjar med masse boeker. Etc. litt ting her og der.

- Brompton Oratory i dag. Det var i ei ganske anna klasse enn les mis. Heilt "out of this world". Trur det maa ha vore Palestrina dei song, og liturgien var paa latin. Eg fekk ogsaa ei velsigning paa latin. Veldig flott. Der hadde eg nok gaatt fast om eg budde i London. Men St Olav er ogsaa topp. Og samstundes tenkte eg paa korleis eg var...ofte samd...og nokre gonger usamd, med bodskapen i messa.

- Det er ogsaa slike ting eg har lese boeker om, og som eg kjoeper boeker om. Dette er problematisk. Eg meiner. Eg har vore lojal mot mi kristne tru, og ikkje fuska, trur eg vi kan seie. Det har vore viktig for meg. Fylgje sanninga, og damn the consequences. Einkvar kan lese bloggen min bakover og sjaa om det stemmer. Det har vore hoege prisar aa betale for dette, baade for meg og for nokre andre, men er trua slik, saa er trua slik.

Problemet er no at eg har laert ting om trua som eg ikkje nett veit korleis eg skal finne gode loeysingar paa. Og eit nytt problem er at eg opplever det som ganske frigjerande aa faa trua paa avstand ogsaa. Kanskje ikkje trua saann i seg sjoelv, men i alle fall den typen tru eg har levd med i mange, mange aar. "End up like a dog that's been beat too much". Eg ser at livet mitt verkeleg blomstrar paa sunne maatar naar eg faar paa avstand ein del ting. Blomstrar paa maatar som det skulle gjort for mange aar sidan, men som ikkje har skjedd, fordi eg har vorte "held back". Eller kanskje eg berre ser det slik, kanskje eg UANSETT maatte gaatt gjennom ei mengd med ting. Men NEI. Det er ting her som har halde meg tilbake, ting som eg har teke som "unquestionable", men som no er meir "in the balance".

Eg ser at mykje ved trua har vore ganske "damaging" for meg. Eg ser at mykje ved trua har vore ganske "damaging" for meg. Eg ser at mykje ved trua har vore ganske "damaging" for meg. Det er desillusjonerande, og ogsaa frigjerande. Og eg veit ikkje nett korleis vegen gaar vidare her. Men i morgon skal eg tale med ein verdsleiande professor i NT, saa det kan jo bli interessant. Eg har eit bilete som gaar att inne i hovudet mitt. Det er eit slags angstbilete, dvs. noko eg fryktar, men som eg trur eg skal unngaa. Det er eit motiv fraa filmen "awakenings", ei sann historie. Om katatoniske pasientar som tilfeldigvis faar ein spesiell medisin og vaknar til liv og lyst og latter og glede. Men verknaden av medisinen avtek, og etter ei lita stund gaar dei inn att i konstant katatonisk tilstand. Det var det.

Yeah. Eg ser verkeleg livet annleis veke for veke no, og maa pushe vidare for aa finne ein god og sann og rettvis veg. Og eg haapar ikkje at det berre blir eit blaff. Det er godt aa opne seg opp for andre menneske og hoeyre deira erfaringar og ta imot hjelp og raad i alle fall. Det er ei nykjelinnsikt. Og det tenker eg aa halde fram med. Og eg intenderer aa la sanninga faa ha fyrsteplass ogsaa, og saa faar konsekvensene kome i andre rekke. Eg kunne ikkje teke dei utviklingsstega eg tek no, dersom ikkje eg hadde serioes og overtydande forskningsmessig dekning for dei. Men no veit eg ogsaa noko fundamentalt om kor viktig det er aa lytte til kjensler, til kropp, til visdom etc. Men, igjen, dette er berre mogleg naar ein faar rydda unna det fundamentalistiske systemet.

Og Mamma og Pappa, ta det heilt med ro, det gaar bra med meg! (Dei er litt bekymra av og til, som kanskje er forstaaeleg, men eg er jo ogsaa fornuftig, noko dei har laert meg. Ingenting aa bekymre seg for, og eg maa uansett finne min eigen veg.)

Men ja, ei kopernikansk vending er det verkeleg. Ei turbulent, kopernikansk vending, og eg veit ikkje nett kvar vegen gaar vidare. Eg trur ikkje eg skal stare into the void. Det maa vere svar, paa ein eller annan maate. Og eg er jo meg, og har mine quirks og hangups. Alle opplever ikkje ting som meg. Men forskninga er jo som ho er ogsaa. Uh, ja. Uansett. Faar ta eit steg av gongen. Gud, vi faar gjere det. Eit liv der ein gjer det gode, skal jo heller ikkje alltid vere enkelt. Og eg maa jo vere klar over at det moderne livet er lagt opp rundt "personal wellbeing", noko som er BRA. Men stundom staar jo dette i spenning til sanning, offer, teneste etc.

Uh, ja. Kanskje eg faar skrive meir om dette ein annan gong. No er det snart leggjetid. Eg saag for oevrig ei bok i bokhandelen. Av ein katolsk prest. God wants you happy. Han hadde skjoena noko viktig. Trur det var ei fin bok. Ikkje berre bibelvers.