Thursday, March 24, 2016

Pause i blogginga

Blir pause ei stund no.

Tuesday, March 22, 2016

Skamlaust personleg etc.

SPOILER



Dette er kristendom for meg. Ein latterleg god film. På Imdb gjev folk den anten 1 stjerne eller 10. Eg har aldri sett ein så dela film før, critic-wise. Den slår jamvel Tree of Life. Den rører verkeleg svært djupt. Det er også ein film om mitt liv.




Eg sørgjer. Over livet mitt.
Tapte livsmoglegheiter. Helsa mi.
Åra som har gått. Einsemd.
Feilaktige retningar. Tapte relasjonar.





Neil Young seier det som trengst.

Thursday, March 17, 2016

Ny aporia

Kva skal vi gjere med Jesus? Kan han vere autoritet for oss? Kan han leie liva våre?

Det er ingen tvil om at Jesus sjølv baud dette, og at NT tydeleg talar om dette. Jesus er konge, Herre. Dette er grunnvedkjenninga som gjer ein til kristen, og lydnad er eit vesentleg aspekt ved denne vedkjenninga. Paulus talar om "truslydnaden" eller om å vere "lydig mot læra de er overgjevne til," eller også om å fylgje etter Jesus. Som han sjølv seier: "Eg er krossfest med Kristus, eg lever ikkje lenger sjølv. Det livet eg no lever, det lever eg i trua på Kristus, han som elska meg og gav seg sjølv for meg." Som er veldig vakkert, tykkjer eg, og samstundes...ikkje enkelt å leve ut.

Jesus sjølv er tydelegare. "Kvifor kallar de meg Herre og gjer ikkje det eg seier? Vik frå meg, de som gjer urett, gå bort til pina og elden." "Han tala med mynd." "Den som høyrer desse orda mine og gjer etter dei, byggjer på fjell. Den som ikkje gjer etter dei, byggjer på sand. Domen, stormen, vil kome." "Den som ikkje er med meg, er imot meg." "Sæle dei som høyrer Guds Ord og gjer etter det." "Den som talar imot openberrings-Anden, får ikkje tilgjeving." "Korasin og Betsaida, de tok ikkje imot meg - de skal gå Sodoma og Gomorra likare enn dykk på domedag." Etc. Joh er tydelegare, naturlegvis. "Dersom de elskar meg, held de boda mine." "De er mine vener, såframt de gjer det eg byd dykk." Dette er ein del av det å tru på Sonen. Og den som ikkje trur, har ikkje livet, men Guds vreide blir verande over han.

Kva er det så ein konkret skal gjere? Framfor alt å elske, å setje seg sjølv lågt, å verne dei fattige, å be og å faste og å vitne, å ta imot borna, å ikkje vere grådig og ville bli rik. Et cetera. Gudsrikeagendaen, slik den vart levd ut av Jesus sjølv. Sterke og gode ting. Ting vi treng i dag. Men også andre ting som kan vere veldig gode, men som har skarpare kantar. Ikkje skilje seg, ikkje gifte seg på nytt unnateke ved hor. Ikkje bli sint og ikkje kalle nokon for 'idiot'. Bere krossen og fornekte seg sjølv, kvar dag. Ikkje ha lyst i hjarta. Bryt ein desse tinga, ender ein under Guds dom. Slik ein også må gjere dei fyrstnemnde tinga, for å kome til Guds rike. Gode ting, men veldig skarpe.

Det er eigentleg ikkje noko val her, meiner eg, og heller ikkje noko kvile. Slik tekstane er, i si historiske meining. Det vil seie: I andeleg rettleiing vil ein leggje til rette for å forstå orda "lojalt", så å seie, men likevel gje rom for livsrytme, kvile, variasjonar etc. Dette gjorde jo også Jesus: "Kom med meg til ein stille stad, og kvil dykk litt." Likevel står orda der, og dei står ved lag.

Kanskje kan ein få eit personforhold til Kristus, til personen bak orda, og tenke seg til korleis han ville ha møtt ein, dersom ein var der andlet til andlet med han. Det trur eg nok det er ein del i. Jesus møtte jo også menneske på ulikt vis. Nokre gav han sterke utfordringar og åtvaringar, nokre var han mild mot, og lot gå. (Allison, Problem of audience). Likevel: Her er lett å trå feil og å ende i helvete, ser det ut til. Og dersom ein tek avstand, eller går imot, ender ein også i helvete. "Den som ikkje er med, er imot."

Kva gjer ein med desse tinga? Tradisjonelt sett trur eg Jesu ord her har vorte teke mykje som tidlause openberringsord frå Gud. Den historiske konteksten har vore lite undersøkt og ikkje så djupt forstått. Dette har fyrst skjedd i moderne tid. Jesus har såleis vorte plassert i sin kontekst, og dei fleste store forskarar vil plassere han innanfor apokalyptisk eskjatologi, sjølv om dette berre skildrar ei (admittedly svært vesentleg) side av bodskapen og agendaen.

Noko eg tenker på, er at forskninga på mange vis, ved å setje Jesus inn i ein kontekst, ender opp med konklusjonar som er ganske spenningsfulle for tradisjonelle oppfatningar om lydnad, openberring av Gud etc. Ting som gjev meining i den tidas kontekst, gjev ikkje alltid meining for oss. Eller: Dei må finne ny meining for oss, gjennom ei nytolking, ut frå våre horisontar. Lat meg gje nokre døme.


- Lat meg då ta det mest opplagte fyrst. Jesus forventa ein snarleg ende, ein snarleg dom, ei snarleg gjenoppretting av Israels rike, der han skulle herske som konge. Før dette, ville ein få eit apokalyptisk scenario med mange detaljar om kva skulle skje med tempelet, med romarane, med Judea etc. Og: Sjølv om Jesu bodskap ikkje er "gjennomgåande apokalyptisk" (for å bruke eit fagomgrep), så er det ikkje for mykje å seie at heile bodskapen får si form, sitt preg, av medvitet om den tidsperioden ein er inne i. Les Wright, Allison, Meier, Sanders etc. som alle grunnleggjande samstemmer om dette Jesus-biletet. Eller som Allison siterer ein annan forskar på: Dersom ein har grunnleggjande tillit til historisiteten i dei synoptiske evangelia, er det apokalyptiske Jesus-biletet meir eller mindre gjeve.

Diskusjonen for Wright og Allison er om Jesus verkeleg såg for seg at enden ville kome snart, eller om ikkje "ende"-språket eigentleg er metaforisk, for "earth-shattering events". Eg trur ikkje Wright har rett her. (Sjå sterk kritikk i Adams, Stars will fall from heaven, Stark, Human Faces, og elles Allison, Constructing Jesus m. fl.) Så herav "the urgency" i evangelia, dei sterke formaningane om å velje her og no, framsetjinga av "alt eller ingenting" som alternativ etc.

Men enden kom ikkje. Og det apokalyptiske scenariet Jesus teiknar opp, vil neppe nokon sinne finne stad. Tempelet fell, men Menneskesonen kom ikkje, og romarane vart ikkje dømte. Ein kan altså ikkje lese desse tekstane som om dei seier noko "til oss", om kva som "vil skje" el. l. Og kva gjer ein med dei sterke formaningane? Kva meining kan dei ha for oss, gjeve at vi ikkje lever i ein kontekst prega av krig, undertrykking og von om Guds snarlege inngrep i historia? Meir enn dette: Vi veit at desse forventningane ikkje vart oppfylt, jamvel om Jesus svor på at dei ville bli det, ganske snart.

Allison, til dømes, eller CS Lewis, vil heller sjå på sjølve bodskapen Jesus kjem med, sjølve innhaldet, og ut frå eit heilskapsbilete finne sanning og visdom i det. Allison, til dømes, ser Jesu lengslar og håp og draumar og trusoppfatningar som uttrykk for noko sant og viktig, noko som peikar mot Gud. Eller: CS Lewis ser dei som uttrykk for noko fellesmytologisk, som peikar mot djubda i røyndomen. Men ei bokstaveleg forståing blir vanskeleg. Kanskje er eg litt for apologetisk no, eller kanskje ikkje.

- GT har vorte grundig undersøkt i moderne forskning. Det har også NT, naturlegvis. Basically kan vi seie at Jesus heldt gjenkjennelege, dog stundom kreative og originale, oppfatningar, for jødedomen i Galilea i det fyrste århundre. Dette gjeld også hans oppfatningar om, kjennskap til, tolkningsreglar for, tolkningar av etc. GT. Sjå Wright, JVG, eller Kugel, Traditions of the Bible, eller Allison/Davies sin Matteuskommentar, eller Kugels bok om bibeltolking i Second Temple Judaism, eller Beale/Carson sitt oppslagsverk OT in the NT, eller også generell kommentarlitteratur. Jesus heldt også vanlege oppfatningar om røyndomen, om sjukdomar, om det materielle universet og anna. Og han overtok mange vanlege oppfatningar om Gud, om livet etter døden etc.

Mtp. GT er det no gjort mykje forskning. Det er for så vidt greitt nok at tekstane har hatt ulik meining og komposisjon oppigjennom, og at 1st century Judaism hadde sine lesingar og forståingar av dei same tekstane. Men Jesus refererer mange gonger til personar, hendingar, stader etc. som om dei var faktuelle og historiske. Og her vil stundom forskninga gå andre vegar, og avvise dette. Det seier noko om at ein ikkje ukritisk kan ta Jesu ord som sanning.

Eit djupare problem er jo at dersom Jesu formaningar, til dømes, byggjer på antatt historiske kjensgjerningar, vil ikkje då også desse formaningane påverkast av eit endra syn på historisitet? Eit døme: Jesus grunngjev samlivsetikken (ikkje skilje seg, ikkje gjengifte) ved å vise til 1 Mos 1-2, som han etter alt å døme tek som faktuell skildring (slik også andre jødar gjorde på denne tida). Men den er ikkje faktuell, den er "mytologisk".

Kanskje kan ein kome eit stykke på veg i å seie at vi må lese GT allegorisk og kristologisk, som "pointer" til djupare røyndomar, som vi kjenner frå breidda av vår erfaring. Det kan det vere mykje i, trur eg. Men det blir likevel andre lesingar enn både Jesu, og tradisjonelle i kyrkjehistoria. Kanskje, igjen, er eg for apologetisk, eller kanskje ikkje. DB Hart oppfordrar sterkt til å lese Gregor av Nyssas "Mose liv". Kanskje det er ein god idé. Då er ein raskt inne på platonsk mystikk.

- Det er ein del av det same når det gjeld til dømes oppfatningar om Gud eller framtida etc. hjå Jesus. Desse byggjer ikkje alltid (kanskje ikkje ein gong "som regel") på Bibelen, men også på tradisjon, kreativ tenking, visjonar etc. Men der dei byggjer på GT, vil forskninga stundom gå andre vegar. Ta gudsbiletet i Mosebøkene, eller i 1. Mosebok. Dette var viktige kjelder for Jesus. Her vil forskninga i dag seie at gudsbileta (fleirtal) som kjem fram, har fleire kjelder, har utvikla seg over tid, og stundom uttrykkast i mytologiske termer og forteljingar.

Det betyr at ein ikkje kan "lese Gud" ut av desse tekstane - då vil ein like gjerne kunne lese fortida sine kulturelle og teologiske tankar, som også i høg grad er kontekstbaserte. Så dersom Jesus byggjer på desse, byggjer han altså på usikker grunn. For Jesus er det til dømes synonymt at "Moses" har sagt noko og at "Herren" har sagt noko. Men i dag veit vi at mykje av Moselova stammar frå eldre babylonsk lovverk, og ikkje frå himmelen.

Eller altså framtida. Vil det bli eit Guds rike og eit helvete i framtida? Vel, gudsriket i Jesu forkynning er etter alt å døme vevd saman med Israels skjebne, og med rimeleg realistisk forståtte forventningar: Tempelet skal byggjast opp, Jesus og apostlane skal sitje på troner, riket skal blomstre, slik også naturen skal etc. Men desse tinga skjedde altså ikkje, og det er vanskeleg å sjå korleis ein skal kunne "revive" dette realistiske apokalyptiske scenariet i den meininga Jesus hadde. (Pinsevener og evangelikale prøvar så godt dei kan).

I det heile hadde også Jesus etter alt å døme ei ganske anna forståing av geografi og verdsoppbyggjing enn vi har. Så kva enn Guds rike er, eller vil bli, vil våre håp ikkje alltid kunne sameinast med Jesu - ei anna side av det er at NT har ei mengd med bilete her, der særleg nyskaping og oppstode står sentralt. Så det er kanskje ikkje eit klart og einskapleg bilete her, kanskje. Eller kanskje er det eigentleg det. (Bileta varierer mykje, men eg mistenker nok at det er ein grunnleggjande raud tråd og felles tematikk i desse eskjatologiske bileta, i ulike lag av NT).

Og framtida: Trua på helvete er ein del av tradisjonshistoria - helvete har ei historie, så å seie. Dette er godt undersøkt, til dømes av Alan F Segal og Alan E Bernstein, der dei går inn tradisjonshistorisk til verks. Jesus overtok denne oppfatninga, til liks med veldig mange andre i hans kontekst. Ingenting i Jesu oppfatningar om helvete skiljer seg nemneverdig frå vanlege jødiske oppfatningar på denne tida, hjå til dømes farisearar. Skiljet går heller på at Jesus er kongen som ein må lyde, for å unngå helvete.

Når vi då veit korleis mange av Jesu andre oppfatningar har vorte reviderte av moderne kunnskap, kva grunnar har vi for å tenke at Jesus talar sant om helvete? Det synest nærliggjande å seie at vi reint formelt ikkje har grunn til å tenke at dette er truverdig, men at ein heller må gå "omvegar", så å seie, og spørje kva meining ein tanke om dom, straff etc. gjev, ut frå ein større forståingshorisont (som inkluderer all mogleg erfaring, kunnskap, tradisjon etc. som vi held oss med).

Dette gjer Allison. Han spør kva som har "skapt" helvetesoppfatningar. Vel, hemntankar og angst. Men også lengslar etter rettferd, og at dei små og veike skal reisast opp. Allison er tydeleg på Jesu helvetesforkynning stundom er svært urimeleg og neppe kan sameinast med andre ting som Jesus seier om Gud (dvs. at Gud elskar sine fiendar, villig tilgjev, elskar alle etc.) Og likevel ser han oppfatninga også som uttrykk for gode og rettferdige lengslar, som også kan påverke våre liv (d. e. arbeide for rettferd, verne om dei veike etc.)


Så. Kva autoritet har Jesus for oss? Personleg tenker eg vel kanskje meir at det blir ein "visdoms" og "real-" autoritet, heller enn striks formalautoritet. Og at det må vere mykje fridom i korleis ein vel å appropriere desse tinga. Og at det er adskillige risikoar for usunne livsretningar ved å ta orda bokstaveleg-historisk-seriøst. Liksom det også er svært mykje vakkert og sunt og godt der, naturlegvis. Alle innspel velkomne.

Ei preike om satan


I religionsforskninga seier ein gjerne at det heilage og guddomelege er noko som fascinerer og tiltrekker,  men som samstundes er farleg og skremmande. Slik er det med påska, opplever eg. Det er noko ganske rått og dramatisk som vert sett fram i sterkt ljos, kompromisslaust. Det er liv og død, kjærleik og hat, Gud og satan.

I fastetida fylgjer vi Jesus på vegen mot Jerusalem. Der går han inn i denne dramatiske kampen, like inntil døden. Han vert utsett for falske anklager frå farisearane. Han opplever å bli forrådt av Judas, ein av hans næraste læresveinar og vener. Han blir spotta og behandla hardt av kong Herodes. Han vert utsett for justismord og dømt til døden av Pilatus, leiar for ordensmakta. Han vert piska av soldatar og vanæra av folkemengdene, før han ender livet på ein kross. Det er ein direkte og nær konfrontasjon med vonde krefter, det som i evangelia vert omtala som satan.

I den fyrste kyrkja mediterte ein mykje over kva det var Jesus hadde sagt og gjort i fastetida, på veg mot krossen. Det vart ei særleg overtyding at Jesus hadde vist ein veg til forsoning, til oppstode, til evig liv, til Guds rike, oppfyllinga av alle lengslar, til å bli velsigna, ja, til Gud sjølv. Vegen går ikkje gjennom makt og vald og hat. Den går gjennom kross og død og sjølvfornekting, og å møte det vonde med kjærleik og tilgjeving. Då Jesus var på krossen, bad han: "Far, tilgje dei." Eller for å seie det med Jesaja 53, som var så viktig for Jesus og den fyrste kyrkja: "Han var lik eit lam som vert ført bort for å slaktast. Han let ikkje opp sin munn."

På denne sundagen i kyrkjeåret i fastetida handlar det om vår eigen etterleving av eit slikt ideal, om det som Jesus sjølv sa: "Den som vil fylgje etter meg, må fornekta seg sjølv, ta opp krossen sin og fylgja etter meg." For meg som prest kunne det nok vere lett å sitere desse tekstane og kome med Jesu formaningar og så la det bli med det. Eg har nok mange gonger gjort det også. Men er ein ærleg med sitt eige liv, og tenker ein seg om, vil ein nok sjå at det å leve ut desse tinga som er så sterke og rå og gode, det er ikkje berre-berre. Kven kan seie seg å vere like kompromisslaus som Jesus? Og kva skjer dersom ein verkeleg prøvar å vere det?

Peter tenkte det ville gå greitt, og han gjekk høgt ut og sa at han ville fylgje Jesus kvar som helst, også inntil døden. Men han vart innhenta av røyndomen då han seinare fornekta. Det trengst visdom å ta Jesu formaningar til seg, trur eg. I den ortodokse kyrkja legg ein vekt på at etterfylgjinga av Jesus ikkje kan skje på eiga hand. Ein treng ein andeleg veileder, ein starets, ein eldre kristen som ein stadig kan ha kontakt med og snakke med om å leve det gode liv. Det trur eg nok vi også kunne trenge meir av i vår tid.

Så på denne sundagen i kyrkjeåret utfordrar Jesus til etterfylgjing. Og han åtvarar mot det som vert kalla "satan". No kunne ein ha hatt interessante samtalar om kva og kven satan er for oss i vår tid, men kanskje ikkje preikestolen er staden for det. Men lat oss no seie kort og greitt at satan står for det som er vondt, det som bryt menneske ned og skaper fiendskap. Gud står for det som er godt, det som byggjer opp, det som skaper fellesskap og glede, tru, håp og kjærleik.

Eg har ingen fasit på korleis du kan leve ut di tru, men kanskje eg kan vere med på å invitere til refleksjon. Kva kan vere freistingar og prøvingar i ditt eige liv, som du treng å vere merksam på? Kva kan du gjere for å få hjelp til å kome gjennom det som er vanskeleg, eller som vil bryte ned? I preika talar Jesus til Peter og seier: "Eg skal be for deg, og for trua di." Det er ein omsorgsfull ting å seie, tykkjer eg. Så seier han til Peter: "Du skal styrke trussyskena dine, og gje dei mot." Opplever du å ha nokon menneske rundt deg som kan vere til hjelp for deg i livsstriden?

Sjølv set eg pris på kyrkjelyden her i Kviteseid. Her er mange menneske som møter meg med godleik og omtanke, som eg opplever at vil meg vel. Så har eg nære vener, som eg kan dele det meste med, og få råd og visdom frå. Eg har jamvel også ein veileder som eg går til med jamne mellomrom for å samtale om livet og dei vala eg skal ta. Litt som å ha ein apostelen Peter som ein storebror for meg. Og morgon og kveld kan eg be mitt Fader Vår og leggje fram det eg har på hjarta for Gud.

Jesus kallar til å stå imot det som er vondt og vil bryte ned. Og han kallar til å arbeide for det som byggjer opp og skaper godleik. Heller ikkje der finst det nokon klar fasit, meiner eg, på korleis du skal gjere det i ditt liv. For meg er det viktig å tenke på kva det er eg sjølv er flink til, kva som er mine styrker og min personlegdom. Korleis kan eg gjere noko som er godt for andre, som eg samstundes får glede og energi av? Mange gonger seier folk til meg: Det er så fint når du spelar gitar og syng. Det er også noko som gjev meg glede. Eller kanskje eg har ein djup samtale om livet med nokon, og den andre seier: Du var til så stor hjelp for meg. Vel, det var hyggeleg og interessant for meg også!

Kanskje det kan vere eit råd for etterfylgjinga av Jesus på krossvegen. Finn noko godt å gjere for andre som du trivast med og som gjev deg glede. Lat det at du utfaldar deg, bli noko som gjev andre tru og håp, og eit glimt av Guds rike.

Wednesday, March 16, 2016

Aporia

I GT var ikkje trua på satan så utbygd. Ein "satan" kunne vere ein motstandar kva som helst slag, eller ein Guds hjelpar. Utover i mellomtestamentleg tid utviklar satan-figuren seg, i tillegg også til ein brei demonologi, som ikkje eksisterte før. Her var det også innflytelse frå Irans teologi, etter alt å døme (Sjå Wray, Birth of Satan). Det er omdiskutert kvifor denne utviklinga nett skjedde, men sånn er det ein gong (Sjå Wright, NTPG for noko om det).

Demonologien kan i fleire tekstar på denne tida vere ganske utarbeidd. Det har skjedd eit mytisk fall der 1/3 av englane har falle. Gud har bunde demonar i lekkjer under jorda, men no i dei siste tider flyg åndene deira rundt her oppe etc. (Sjå Noah for ei kreativ filmatisering av dette). Ein finn også tekstar om dette i brevlitteraturen i NT. (Sjå Cohn Pursuit of the millennium for meir). Dette føreset eit "tre-etasjers univers", der jorda er ein flat disk i midten. "I himmelen, på jorda, og under jorda."

I NT finn ein ei brei og djup demonologi. Satan er Guds store fiende som skaper "havoc" ved å binde menneske, freiste dei, skape sjukdom og død og ulukke. Dei er "vondskapens åndehær i himmelrommet." Det er satan som ei "brølande løve" som går rundt i dei siste tider for å sluke den han kan. Det er satan som kler seg ut som ein ljosets engel. Men det er også satan som brukast av Gud for å prøve dei truande. Det er satan som lever i borna av vantrua, og det er satan som er "der ute i verda". Et cetera.

Jesus var også i nærkamp og nærkontakt med satan. Han møtte stadig forgjorde og sjuke menneske. Det var demonar i dei, eller så var det også satan som hadde gjort dei sjuke og lidande. Og Jesus sa eit ord og sette dei fri, eller gjekk i streng dialog med demonane. Og han lærte læresveinane å be "fri oss frå den vonde". "Vak og be at de ikkje må koma i freisting!" (Wrights JVG er god her, for alt dette, eller også kommentarar til desse tekstane).

Lamoureux skriv at sjukdom som uttrykk for demonisk påverknad, er eit døme på "ancient science" som vi ikkje fylgjer i dag. Psykisk sjukdom vert tolka demonisk i evangelia, slik også ein verkbroten rygg blir det, eller også andre ting. Moderne forskning på forgjorde menneske har førebels enno ikkje kunna påvise "satanisk" påverknad (sjå Atle Roness si bok om dette for kjelder).

Jesus hadde også visjonar av satan, som fell frå himmelen. Slik han også hadde visjonar av Moses og Elias. Og han vart "ført bort for å verte freista" av satan, i 40 dagar. Han kjempa mot satan, om sitt kall. Og han hadde dialog med satan. "Satan kravde å sikte dykk som kveite." "Vik bak meg, satan! Du har ikkje sans for det som Gud vil, berre det som menneske vil." Hans omverd var djupt influert av sataniske krefter, både i ørkenen, i dei forgjorde, i motstandarane, i læresveinane, og jamvel djupt i hans eige sinn og syner.

Så nokre spørsmål. Set at satan er eit mytologisk figur som har utvikla seg i idehistoria for å tolke og forstå visse grunnleggjande fenomen i livet og røyndomen. Set no også at satan-figuren i NT er mytologisk på dette viset. Kva skjedde då i Jesu hovud, tankar, syner, der han var i kontakt med denne satan? Korleis påverkar dette vår forståing av Jesus? Eller: Set at vi må fundamentalt nytolke satan-figuren i vår tid. Kva gjer så dette med vår forståing av tru/vantru, av sjukdom og død, av relasjonar til andre menneske, av kva som skjer i vårt eige sinn, av godleik/vondskap?

Det kan til slutt nemnast at pave Frans vil fasthalde satan som ei reell demonisk og personleg kraft. Det vil naturlegvis også evangelikale og ortodokse (vil eg tru). Spørsmålet til dei blir i så fall korleis dei sameinar dette standpunktet med dei historiske innsiktane ovanfor.

Tuesday, March 15, 2016

So where does this leave us? At the end of a course on Bible and Trauma, one of my students said, “I feel after this course like someone who grew up in a town where all the buildings were knocked down by an earthquake and thought that is the way all buildings were supposed to look.” We take a lot of things for granted in a culture dominated by what is often called the Judeo-Christian tradition. Many dimensions of our culture, ones many of us assume are “normal,” were formed by ancient communal traumas.

I am profoundly impressed with how the Bible is saturated with trauma and survival of it. If the Bible were a person, it would be a person bearing the scars, plated broken bones, muscle tears, and other wounds of prolonged suffering. It would be a person whose identity, perhaps average at one time, was now profoundly shaped by trauma. This person would certainly have known joys and everyday life, but he or she would also bear, in body and heart, the wisdom of centuries of trauma.

(Carr, Holy resilience).

Dette tenker eg på. Det er ekstremt viktig. Korleis bibelstoff - inkludert historie, gudsbilete, moral - er djupt prega av traumer. Og eg tenker på korleis eg har freista å forme livet svært sterkt etter Jesus og NT, som altså også er djupt prega av desse traumatiske tinga. Dermed har også min eigen identitet - og også tankar, kjensler, kropp - vorte "profoundly shaped by trauma." "Eg ber Jesu sårmerke på min eigen kropp," sa Paulus ein gong.

Skjønt, som Carr peikar på, gjer dette at tekstane og bodskapen har djubde og appell, og også kan hjelpe til å takle traumer i dag. Dvs. slikt som smerte, liding, død, truslar, utstøyting, meiningstap etc. Og dette er jo pervasive ting i menneskelivet, i større eller mindre grad. Også i det sosialdemokratiske Noreg.

Men ja. Dersom ein tek desse tinga som guddomeleg openberra, relativiserer dei kva eit menneske sjølv oppfattar som normalt og sunt. Som i sitatet ovanfor, ikkje sant. I veldig mange av dei seriøse sjølvhjelpsbøkene eg har, står det ein del om kva som gjev god mental og fysisk helse etc. Og mykje er i djup spenning eller jamvel motsetning til det til dømes Jesus lærte. Fordi Jesus levde i ein ekstrem setting, sette ting på spissen, var svært spent etc. Han levde ikkje eit normalt eller "sunt" liv. Og han stod i ein kulturelt, teologisk, historisk betinga tradisjon som sette "constraints" for kva han kunne seie.

I det heile har eg vanskeleg for å forstå korleis eit menneske kan gå inn i desse tinga, og ta dei som historisk og tidlaus sanning (slik tekstane sjølve ikkje sjeldan implisitt og eksplisitt oppfordrar til), og ikkje bli djupt prega og jamvel traumatisert. Dette er "the dark underbelly of Christianity", kan ein seie. Dette skaper ikkje sjeldan mykje indre smerte for dei som er "bibeltru" og skal sameine det som ikkje kan sameinast. Men det er smerte som ofte forblir uerkjent og ikkje forstått og "fastlåst". Eller: Ein freistar å finne beste moglege strategiar for å takle det, gjeve truspremissa ein har. Men det er ikkje sikkert at desse strategiane er så gode, sett i det større biletet.

(Typisk: Eg gjekk til sjelesorg mange gonger, og fekk velmeinte råd, frå menneske som var i det same paradigmet. Det kunne hjelpe litt, men ikkje så mykje. Eller: Eg freista å gå i psykoterapi for å kome til rette med mine indre problem. Som hjalp litt, men ikkje så mykje. Det som verkeleg hjalp for meg, var å setje meg inn i seriøs forskning, og setje Bibelen inn ein større kontekst, og å utfordre mitt evangelikale paradigme, og for så vidt tradisjonens kjelder som sådan.)

For: Kva gjer ei kyrkje med dette i dag? Stundom går eg i kyrkja, eller på møte. Eg høyrer fine og flotte og positive og sunne ting bli sagt. Ting som byggjer opp. Som henviser til bibeltekstar, til Jesus etc. Og eg tenker: Dette er flott. Og så tenker eg: Men ein "screenar" ut det mørke. Var ein lojal mot den historiske bodskapen, måtte ein vore langt strengare, langt meir radikal, langt hardare. I norsk setting er det vel mest bedehus i dei indre bygder på Sørlandet som freistar å gjere dette. (Og vel, stundom kunne det vere på sin plass å tale tøffare og hardare, det er klart.)

Det er noko tabu å tematisere dette, opplever eg. Ein kjem i ein catch-22. Tekstane er nemleg harde etc., men dei er også svært tydelege på at dette er bodskapen ein skal forholde seg til, og vere lydig mot. Så dersom ein blir lojal og hard, skaper ein masse problem for høyrarane, og blir på kant med storsamfunnet. Ein traumatiserer menneske. Men dersom ein mjukar opp, driv ein faktisk fort på med implisitt kritikk av den historiske bodskapen. Eg gjer dette kontinuerleg (Jesus tala svært mykje, og rått, om dom; eg gjer det ikkje så mykje, og då "in guarded terms"). Dei aller fleste forkynnarar eg høyrer, gjer dette. Dei aller fleste kristne også.

Så ein lever med ei spenning her, ei slags indre motsetning. Folk taklar den på ulikt vis, rasjonelt og kjenslemessig. Nokre forlet trua og søkjer å skape større samanheng mellom livssyn og erfart menneskeliv. (Vil vi ikkje, dersom nokon lever med traumatiserande personar, hendingar, omgjevnader, oppfordre til å trekke seg unna, halde avstand, søke meir lækjande omgjevnader?) Nokre lever med "splitting", og konstant spenning og dårleg samvit fordi ein veit kva ein burde gjere og tru, men gjer det likevel ikkje. Nokre berre bryr seg ikkje, og seier "ein må bruke hovudet", og let spenningane stå. Nokre blir liberale kristne som freistar å revidere Jesus-biletet og kristendomen på ulikt vis, slik at teori og moderne liv kan høyre ihop. Nokre søkjer til retreat-rørsler, andeleg rettleiing etc., der ein freistar å bruke visdom og tradisjon for å lære å "leve med" og "leve ut" evangeliet. Nokre blir fundamentalistar som er radikale både i tru og i liv, og ein utelukkar, eller er i konstant diskusjon med, kritiske innspel. Nokre blir katolikkar eller ortodokse, og "les" evangeliet gjennom seinare tradisjon, og stolar på at paven og Kyrkja er til å lite på.

Kanskje det berre er sånn det må vere for kyrkja, om ein skal freiste å utlikne spenninga her. At teologien sine kjelder er "life as is", i dets fylde, og at ein freistar å la livet vere i dialog med tradisjonane, i kyrkjefellesskapet, men elles let folk gå kvar sin veg, ut frå det dei sjølve opplever som sunt og sant og rett. Dette inneber i så fall ein rimeleg sterk revisjon av historisk og tradisjonell kristendom. Eg er ikkje sikker på kor sameinbart det er med historiske vedkjenningar. Men kanskje ein berre må lage ein ny veg. Ressourcement+aggiornamento. Det blir i så fall ein måte å vere kristen på, i vår tid, i vår kontekst, så å seie. Eller betre: Rett og slett ein måte å vere menneske på, leve på, ha livssyn på.

Kom gjerne med innspel, dette er lause tankar.

Monday, March 14, 2016



"Through The Never"

All that is, was and will be
Universe much too big to see

Time and space never ending
Disturbing thoughts, questions pending
Limitations of human understanding
Too quick to criticize
Obligation to survive
We hunger to be alive

Twisting
Turning
Through the never

All that is, ever
Ever was
Will be ever
Twisting
Turning
Through the never

In the dark, see past our eyes
Pursuit of truth no matter where it lies

Gazing up to the breeze of the heavens
On a quest, meaning, reason
Came to be, how it begun
All alone in the family of the sun
Curiosity teasing everyone
On our home, third stone from the sun

Twisting
Turning
Through the never

All that is, ever
Ever was
Will be ever
Twisting
 Turning
Through the never

On through the never
We must go
On through the never
Out to the
Edge of forever
We must go
On through the never
Then never comes

Twisting
Turning
Through the never

All that is, ever
Ever was
Will be ever
Twisting
Turning
Who we are
Ask forever
Twisting
Turning
Through the never

Never

Sunday, March 13, 2016

.

Eg er prest i Dnk, men treng pause frå det, og fridom frå det, så det er difor eg skal avslutte tenesta til sumaren. Alle i Kviteseid er snille og gode mot meg. Det har andre grunnar. Eg treng å vere ordinær og vanleg og anonym. Eg treng kvile frå forventningar og ideal. Eg treng å "level" indre overtydingar og livsretningar med den eg er ytre sett, og dei forventningar eg sjølv og andre har til meg. Eg treng å leve med integritet, autonomi og mognad. Eg treng å leve sunt med min eigen kropp, og lytte til dens signal. Eg treng å vere meir innstilt, meir bestemt, på det mitt indre fortel meg er rett å gjere. Eg treng å innrette livet mitt meir med desse tinga. Eg merkar kor sunt det er å spele på lag med sin natur. "Well-ordered nature," vil ein seie i katolsk tradisjon. Sjølv om eg meiner noko andre ting med det enn den tradisjonen.

Eg har vore svært rasjonell i mi forståing av teologien. Fylgt reglane, så å seie. Den som kjenner meg, veit det. Eg har ikkje latt kropp, helse, psyke, relasjonar etc. hatt normativ rolle i livssynet mitt. Dette utdjupa eg noko då eg skreiv på VD for ei stund sidan om Wisløff etc. Så dei siste åra har eg gjort opp rekneskapet. Kroppen min, samanbrotet mitt, tvinga meg til det. Korleis er det eg har levd og forholdt meg til røyndomen i mitt vaksne liv? Så dei siste to åra har eg arbeidd intenst med dette. Lese mange bøker om sjølvhjelp, om tilhøvet mellom kristendom og kropp/sjel. Og eg vart råare med å lese bøker som var direkte kritiske til kristendomen. Eg hadde bruka veldig mange år på å "fylgje reglane" og setje meg grundig inn i den offisielle sida av kristendomen, så å seie. Dei understøttande argumenta. No har eg også sett meg rimeleg godt inn kritikken. Eg skjøna at eg ikkje hadde råd til å halde fram som før - eg måtte freiste å finne sanninga, uavhengig av kvar eg så landa i livssynet. Særleg skjøna eg at dersom eg sjølv skulle ha det bra med meg sjølv, og få ein familie og eit godt liv på den fronten, så var eg ikkje i rett retning.

No gjer eg også opp rekneskap på den fronten. Dvs. kva livssyn eg eigentleg skal ha, når eg er ærleg med mine overtydingar, og også ærleg med kva som er sunt for meg sjølv og livet mitt. Eg tok dette opp med prosten min. Han var veldig forståingsfull for det, og det var godt for meg. Eg skal arbeide som prest i nokre månader til. Men livssynet mitt no er nok ikkje heilt sameinbart med prestetenesta, og særleg ikkje i Kviteseid. Eg er alltid på veg i livssynet, men har jo likevel standpunkt som eg kontinuerleg er overtydd om. Det er dette eg altså talar om. Og eg har lurt på kva eg eigentleg skal gjere med dette. Eg tenker som så: Eg har offisielle tenester som prest. Institusjonsandaktar. Gudstenester. Etc. Der held eg meg innanfor tradisjonen, og vil ikkje utfordre nokon etc. Freiste å seie det som er godt og oppbyggjeleg, og innanfor tradisjonen. Men elles, som privatperson, på blogg, i samtale, og særleg om nokon spør meg direkte etc., tenker eg at det er betre å vere ærleg. Så får heller folk gjere kva dei vil med det.

Så eg tenker på det. At det er veldig frivillig å lese bloggen her. Om eg skriv om livssynsting, vil det kanskje dukke opp standpunkt som få lesarar kan vere samde med meg om. Også standpunkt som dreier seg om ganske sentrale ting. Standpunkt som ikkje alltid vil vere i samsvar med mi rolle som prest og rettleiar i kristen tradisjon. Og eg kan ha til dels ganske sterke kjensler til desse tinga. Så. Den som ikkje vil lese slikt, bør ikkje lese bloggen min. Håpar de har forståing for det. Nokre vil vel ha sett meg som ein slags alliert i the apologetic cause, men eg er ikkje det lenger. For tida er eg heller omvendt. Eller. Eg er mest apologetic for meg sjølv, og for det eg oppfattar som sant og sunt.

Friday, March 11, 2016



Denne er djupare enn ein skulle tru.