Friday, September 12, 2014

Retreat

Borte på retreat no, i 10 dagar. På Lia gård. Gler meg. PC og mobil er av. Blir bra å få ro og kvile. I mellomtida kan de sjå denne. Eg har skikkeleg stor sans for Alanis og hennar musikk og tekstar. Masse innsikt der, masse food for thought. Eg tenker mykje over desse tinga for tida, særleg korleis tankar og kjensler og sjølvbilete etc. uttrykkast i metaforar som gjerne ligg nær korleis kroppane våre er konstituert, og korleis vi brukar kroppane våre. Superinteressant, og ganske Wittgensteinian, for å seie det litt überintellektuelt. Og elles, om de kan "stomach it", kan de lese oppfylgjinga av tråden om NLM og bibelsyn, jfr. link under.


Tuesday, September 9, 2014

Monday, September 8, 2014

Refleksjonar om Guds dom, blablabla

Tenkte berre på denne teksten frå iTro.no. DENNE. Som de kan sjå, har eg laga ein liten kommentar der. Det handlar om krig, vald og dom i GT. Dvs. at Gud står bak alt dette. Eg skal gje nokre korte refleksjonar, og så er alt hjarteleg velkome attende.

- Eg skreiv i Fast Grunn for mange år sidan. M Kartveit hadde teke til orde for å gjennomføre ei slags kristologisk lesing av krigstekstane i GT. Dette er ikkje Gud, tydeleg sett. Gud openberrast i Kristus, meinte han. Eg tok til motmæle, godt støtta av leiande figurar i Fjellhaug-miljøet. Eg sa at det var markionittiske element i Kartveits analyse. Markion er, som kjent, ein sjefsvranglærar i oldkyrkja. Han meinte at GT-guden var dum, urettferdig og stundom slem. Jesu Gud var ein annan Gud, som var snill og rein etc. GT er ikkje, basically, kyrkjas tekst. (Sjå Harnack og Blackman for topp studiar om Markion).

Eg meiner. Frå mitt førre standpunkt, var logikken min god. Men eg ana at noko var litt råttent med måten eg angreip Kartveit på. Spesielt sidan han hadde vore hyggeleg imot meg fram mot publiseringa av artikkelen. Han fekk heldigvis sleppe til motmæle i neste nr. av FG. I det heile mykje å seie om denne disputten. Ein ung jypling på rundt 24 år, som kritiserer ein høgt anerkjent, from professor i GT. Noko er ganske gale med dette. Men eg hadde støtte frå eldre autoritetar. Og eg hadde full støtte frå grunnteologien i rørsla. Så what's not to like? Eg tenkte at eg hadde rett. Og gjeve logikken i systematikken, så trur eg også at eg hadde rett. Kvar var det eigentleg usemja låg her?

- Dette er tematikken som bringast opp i iTro-artikkelen. Eg kunne ha skrive ein omtrent identisk artikkel for rundt 10 år sidan. Eg hadde nikka anerkjennande. Slik utvilsomt leiande teologiske autoritetar i NLM no nikkar anerkjennande, og slik tusenvis av unge kristne også tenker at dei bør gjere. Artikkelen "ticks all the rights boxes", ikkje sant. GT-forteljingane viser at Gud dømer, gong på gong. Kristus og apostlane anerkjenner GT-historia. Og Kristus er jo Gud, som ikkje kan lyge. Gud toler ikkje synd, og er 100% heilag, og vi må vere glade at Kristus døydde for oss. Elles hadde det vore vi som hadde vore dømt på same måten. Jesus også resonnerte på liknande vis (eg mistenker at Wright har rett i si lesing av Luk 13,1-9). Så kva skal vi seie?






- Men så byrjar det å slå sprekkar i logikken. Det er desse sprekkande fundamentalistparadigmet gjer alt dei kan for å tette att. Ikkje noko gale i det, i og for seg. Det handlar om å halde oppe logisk konsistens. Men når ein må ty til masse fordekning av sanning for å gjere dette, då byrjar ting å bli ganske...hm...vel...problematiske, shall we say? Kyrkja skal vere ein formidlar av sanning, ikkje sant. Kyrkja skal ikkje undertrykke sanning. Kva har vi eigentleg, når ei kyrkje undertrykker sanning?

No er røyndomen veldig kompleks. Ein organisasjon må ha ein slags tankestruktur, ein bodskap. Sidan ting stadig er i utvikling, så er det naturleg at det kontinuerleg vil bli spenningar mellom bodskapen og kva som vert funne ut i akademia, eller erfaring eller anna. Det må vere forskjell på personlege oppfatningar pdes. og offisiell lære pdas. Ok, fair enough. Men kan ein ha dialogar om desse tinga? Kan ein tillate andre svar? Svar som understøttast av vitskap?

Sprekkar i logikken. Noa-floden nemnast i artikkelen. Som eit døme på korleis Gud ein gong dømte. Jesus brukar teksten slik. Problemet er at Noa-forteljinga er fiktiv, og byggjer på andre tradisjonar i det antikke Midtausten. Gudsframstillinga her er langt på veg overteke frå andre gudsforestillingar i midtausten, men med vesentlege modifikasjonar i ljos av Israels tru. Jesus og apostlane trudde at forteljinga gjengav reell historie, men det stemmer nok ikkje.

Same kan vi seie om Sodoma og Gomorra og domen der. Jesus brukar forteljinga som døme på korleis domen skal falle over Jerusalem snart, når romarane kjem, og Guds rike kjem. Alle jødane på denne tida tok forteljinga som historisk. Men Sodoma og Gomorra-forteljinga er nok også ein legende, og dessutan kom jo ikkje Guds rike når Jesus sa at det skulle kome. (Schweitzer-tematikken). Eg seier ikkje dette for å diskreditere Jesus eller noko. Men for å peike på kor umogleg "logikken i systemet" er her. "Sidan Jesus sa det, så må vi tru det, og vi må forkaste moderne forskning og gjere dette systemet til vårt livssyn på alle plan"

Og...vel...det er mykje å reflektere over her. Tekstane i Gt, om mord på folk, er verkeleg skikkeleg grove. No understrekar Dever at Josva-forteljinga for ein stor del også er fiktiv - arkeologien understøttar i alle fall ikkje på det noverande tidspunkt forteljinga i særleg stor grad. Domarboka er meir truverdig, reint historisk. Men likevel: Tekstane talar om at alt skal drepast, menn, kvinner, born, alt som pustar. Det er varierte grunnar for dette. Av og til avgudsdyrking. Av og til ei synd som forfedrane til folket gjorde for fleire hundre år sidan. Av og til at israelittane inngår ein pakt med Gud om å gjennomføre eit brennoffer, dvs. ofre heile folket dei krigar mot, til Gud. Og dei må drepe ned til siste menneske for at Gud skal vere nøgd. Dvs. i nokre tilfelle kan dei ta urørte kvinner som slavar, antakeleg med mål om utvøing av seksualitet.

Logikken innad i tekstane er også ofte inkonsistent. Nokre gonger er det heilt umogleg å ha kontakt med kanaanittar - dei skal hoggast ned - andre gonger er det ok. Menneskeofring vert for øvrig fordømt utover i profettradisjonen, men er antakeleg godkjent tidlegare i Israels tradisjonar. I tidlegare sjikt i GT kan synd henge ved eit folk og ei slekt i mange generasjonar. Men seinare ser ein kor urettferdig dette er: Kvifor skal ei folkegruppe slaktast ned, for noko som tipptipptippoldeforeldra gjorde, liksom? Esekiel, m. a., tek oppgjer med denne tanken, som ein finn i Torahen (Ja, det kan jo også nemnast at Torahen som sådan er veldig annleis enn Jesus og apostlane trudde, og ikkje kan sjåast som direkte gjeve av Gud).

Dette viser jo i alle høve spenninga her. Ein må godkjenne ting i GT, som "gode", som nær sagt alle i vesten unnateke profetens ummah og nynazistar, vil avvise som heilt moralsk forkasteleg. Jfr. det iTro-artikkelen seier. Folkemorda er "gode". Er ikkje dette å snu heilt om på meininga i ord, så dei nær sagt mistar meining? Eg kan vere med på at dom og rettferd kan ha ein komponent av godleik i seg. Men å slakte ned ei befolkning, på bakgrunn av diverse ideologiar, er dette "godt"? Kva gale hadde 2- og 3-åringane gjort? Eller unge, samvitsfulle jenter som fylgte det foreldra deira hadde lært dei, og ville vere lydige? Skulle dei fortene å bli hogd i blodige bitar?

(Problemet her, som eg kjem til, er at tekstar som talar om mord, har vorte til i ein kontekst, med ein slags motivasjon. Så bevarast tekstane i tradisjonen, men dei gjevast andre tolkningar utover. Dette skaper altså spenningar. Jfr. også nedanfor om korleis Jesus-forteljinga transformerer conquest-tradisjonen. Uansett: Å lage eit tidlaust system av desse tinga er veldig problematisk).

Ting går djupare, naturlegvis. For moderne forskning på det antikke midtausten viser at "herem"-bannet og nedslaktinga av folkeslag, eller det å ofre folkegrupper som brennoffer til ein guddom, ikkje var eksklusivt for Israel. Det var noko som låg i kulturen frå før. Fleire folkegrupper dreiv med det. Som denne inskripsjonen, der moabittkongen Mesha i det 9. århundre f. Kr. skildrar si krigføring mot Israel med same vokabular som Israel brukar i sine krigføringstekstar mot andre folkeslag (dvs. krigføring som er godkjent av Jahve):


"And I killed all the people of the city as a sacrifice for Kemosh and for Moab. And I brought back the fire-hearth of his uncle from there; and I brought it before the face of Kemosh in Qerioit, and I made the men of Sharon live there, as well as the men of Maharit. And Kemosh said to me, "Go, take Nebo from Israel." And I went in the night and fought against it from the daybreak until midday, and I took it and I killed the whole population: seven thousand male subjects and aliens, and female subjects, aliens, and servant girls. For I had put it to the ban for Ashtar Kemosh."


Heilt forferdeleg, ikkje sant. Mesha sin gud gjev eit påbod om å slakte ned ei befolkning, ned til kvinner og småborn. Og han gjer det. Det er gudens påbod. Det er eit brennoffer til Kemosh. Dette er skikkeleg "bad religion." Men kva seier vi når Israels Gud seier likelydande ting? "Ikkje vis dei nåde. Drep dei, alle saman, alt som pustar." Dersom dei ikkje adlyder, så blir dei sjølve avviste av Gud. Do or die. Så ja. Er dette den evige Gud, Gud som er kjærleik, som talar? Eller kan det hende at menneske har tala i Guds namn og forma narrativ under påverknad frå ANE-kultur (dette er påviseleg), som ikkje nødvendigvis reflekterer Guds evige ord og vilje?

- Ok, dette er store problemstillingar. Alt eg etterlyser, er dialog med opne auga for datamaterialet. Sparks har skrive ein del om korleis evangelieforteljinga transformerer "conquest-"modellen. I staden for å utrydde folkeslag, så er Jesus den nye Josva, og Moses, som skal erobre folkeslag med kjærleik, sjølvoppofring og forkynning. Men heller ikkje evangelia er "uskuldige" her, som nemnt ovanfor. Dei anerkjenner tidlegare tradisjonar, med utgangspunkt i den forståinga som finst i eitt ledd av tradisjonsutviklinga. Dette blir så til normative gudsforestillingar.

Som iTro-artikkelen til dømes seier: Vår synd gjer at også vi fortener nedslakting, alle som ein, slik kanaanittane opplevde. Men Jesus døydde for oss. Hm. Ja, eg tenker på dette. Kva menneskesyn får ein ut av dette? Kva gudsbilete? Korleis kan dette sameinast med biletet av Gud som den elskelege faren som ventar på den bortkomne sonen? Hm. Vel, Jesus kunne halde desse tinga i hop, sidan han forkynte helvete ganske mykje. Og likevel: Går det ihop? Eg ville ikkje stilt slike spørsmål før, for då ville eg fylgt "systemet", og sett dette som ting ein berre må leve med, og akseptere. Det er Guds klare ord etc. Men no er jo ikkje ting så enkle. Allisons artikkel om gehenna, i Resurrecting Jesus, er veldig interessant her. Elles er eg jo påverka av Stark og Sparks. (For øvrig er katolsk teologi og kristendom også langt meir fleksibel her, enn NLM).

Uansett. Her er store problemstillingar knytt til openberring, gudsbilete, psykologi, og kva rolle modernitet og forskning skal ha i vårt livssyn. Interessant nok var NLM-fundamentalismen ein gong litt på linje med katolsk bibelsyn, dvs. sånn rundt overgangen til 1900-talet og litt utover. Men så opna den katolske kyrkja opp for bibelforskning. No står fundamentalistisk protestantisme att, og blir meir og meir åleine om denne typen bibelsyn, som står i motsetning moderne naturvitskap og moderne historieforskning. NLM-bibelsynet vert halde oppe av at høvdingane, særleg Wisløff og Ø Andersen, heldt eit sterkt verbalinspirasjonssyn, som ikkje kunne tillate feil i Bibelen. Dette synet har dei sterk støtte for, hjå Luther. Men verda har gått vidare sidan Luther, og vi veit meir no. Og dette bibelsynet er ikkje haldbart lenger. Så kva gjer NLM, tru?

Eg skulle ynskje det var meir dialog om desse tinga. Kanskje NLM-arar opplever at eg er noko konfronterande her. Og det er eg jo. Men pdas. så har eg eigentleg veldig mykje forståing for at dei held standpunkta dei gjer. Det er "no hard feelings" for meg her. Eg forstår logikken, og eg ser på sett og vis noko "laudable" i måten iTro-artikkelen argumenterer. Det er forsøk på å vere konsistent, og sann, og lydig mot Gud. Eller det ein oppfattar som Gud.

Uansett, eg håpar berre på dialog. Vi må vere gode mot kvarandre og hjelpe kvarandre fram. Eg har ikkje alle svara, og alt ovanfor er utprøvande og i prinsippet reviderbart. Eg kan også seie at eg neppe klarer å skilje min psykologi frå polemikken ovanfor. Så eg ser sanninga i brotstykke, i perspektiv. Eg har ikkje noko objektivt perspektiv. Men eg kan kome med sanning likevel. Poenget er berre at andre kan bidra med andre og utfyllande perspektiv. Men den rigide fundamentalismen...? Fuggedaboutit.

Sunday, September 7, 2014

13 s i treeiningstida, Matt 25,14-30

Nokre av dykk har kanskje høyrt om tyskeren Albert Schweitzer, som levde på fyrste halvdel av 1900-talet. Han var ein interessant mann, eg trur vi kan seie eit geni. Han hadde tre doktorgradar, i både filosofi, teologi og medisin. Han vann for øvrig også Nobels fredpris. [Med temaet "reverence for life"; eit tema som trengst i dag!]

Uansett, Schweitzer skreiv ei veldig viktig bok om Jesus frå Nasaret, der han drøfta kven han eigentleg var og kva han betyr for oss i dag. [Eg siktar til "the Quest for the historical Jesus," som eg driv og arbeider med. Ei veldig god, men kontroversiell, bok. Har lese mykje Allison også, og han er Schweitzer-disippel]. Mykje - eller kanskje vi skal seie: alt - i den boka er omdiskutert, og eg har ikkje tenkt å gå inn på ein diskusjon om dette her.

Men eg skal ta fram eit viktig og godt poeng som Schweitzer kjem med. [Frå Allison, Resurrecting Jesus, kapittelet om apokalyptikk og polemikk.] Han seier: Den moderne verda, det moderne samfunnet treng å lytte til Jesus. Ikkje fordi Jesus alltid seier ting som passar inn i vår tid, eller ting som vi enkelt forstår, eller ting vi alltid likar å høyre. For det gjer han jo ikkje alltid. Men fordi han seier ting som verkeleg er viktige. Logikken til Schweitzer omtrent som fylgjer:

Ein stor del av livet består av rutiner og vanlege, trivielle ting. Det er også slik det skal vere. Arbeidskvardagen kan gå i same mønsteret; samtalar kan gå i vante mønster, til dømes om kva som er til middag, eller om korleis veret blir i morgon, eller om kva som går på TV i kveld, eller om vegstandarden i Vest-Telemark. Sånn går livet, og alt dette er viktige ting som høyrer med.

Men så finst det også andre sider av livet, djupare sider. Eg trur ikkje det er meininga, i alle fall ikkje for dei fleste av oss, at livet skal bestå av berre alvorlege og seriøse og djupe ting heile tida. [Dette reflekterer eigne personlege røynsler. Eg har teke ting dødsseriøst. Eg tenker over dette no for tida.] Og likevel: Det er nok ein fare i vår tid, i vårt sekulære, moderne samfunn, at livet berre rullar og går, og berre dreier seg om det som er kvardagsleg og vanleg, at ein ikkje finn tid eller rom for å gå under overflaten og søke djubdene.

[Eg kunne sagt meir her. Som Brad Gregory understrekar: Sekulærliberal ideologi er konstruert for å "bracket out" dei djupe spørsmåla, sidan dei skaper splid i moderniteten; den kristne kyrkja klarer ikkje kome til semje. Det sekulærliberale samfunn har vorte den nye "polity", den nye kristenheita.]

Og her peika altså Schweitzer på Jesus. Igjen: Ikkje fordi Jesus nødvendigvis har ei fiks ferdig oppskrift for korleis vi skal tenke om alt mogleg i dag, eller ei detaljoppskrift for korleis vi kan leve våre liv. [Igjen: Dette reflekterer ting eg har brent meg på sjølv. No er meir medviten om å seie dette til kyrkjelyden, og åtvare dei mot "pitfalls" i fundamentalismen]. Det er mange vanskelege problemstillingar. Men: Er det noko som kjenneteiknar Jesus, så er det at han feiar bort det meste kvardagslege og trivielle, og med sterk intensitet og dramatikk peikar på dei djupare tinga, dei som verkeleg varer, og som er aller mest verdifulle. [Eg var litt usikker på om eg burde sagt dette annleis, då eg kom hit i preika. Jesus feiar ikkje bort det kvardagslege. Men han ser det evige, det guddomelege, det dramatiske etc. midt oppi det kvardagslege].

Det er ting som:

Gud,

fellesskap, [Kva bind dei sekulærliberale menneska saman i samfunn?? Hm. Idrett, kanskje. Bygdefellesskap. Hobbyar. Festing. Men kva med dei djupare verdiane? Korleis får dei rom i våre fellesskap? Eg seier ikkje at kyrkja er svaret på alle ting her. Eg berre peikar på at genuin "community" kan vere vanskeleg i det moderne samfunn.]

bøn, [kanskje eg burde seie: mystikk]

meining,

håp, [dette treng menneske]

frelse, [dette ordet kan vere vanskeleg tilgjengeleg i moderniteten]

kjærleik, [kjærleik er også ei kjensle]

liv,

medkjensle, [veldig viktig. Alle menneske har i seg denne evna. Men ho må kultiverast og formanast fram.]

rettferd, [whose justice?? Men i Matt 25 er rettferd utlagt som å kle dei nakne, gje mat til svoltande etc. Dette er godt.]

oppgjer, [viktig]

tilgjeving. [også viktig]


Igjen: Veldig viktige ting som det kan bli slitsomt å gå rundt og tenke på heile dagen, kvar time og kvart minutt. Og samstundes ting som verkeleg betyr noko i livet, som er verdt noko, som er djupe, og som varer. Ting som den kristne kyrkja held fram som viktige. [Her, og andre stader i preika improviserte eg også og nemnte poeng frå Brene Browns "Gifts of imperfection". Her publiserer ho si forskning om kva menneske opplever at gjev dei eit godt liv. Mange av tinga Jesus snakkar om, samsvarer veldig godt med det Brown legg fram! Men det må approprierast med fornuft, erfaring og visdom, som eg kjem attende til nedanfor.]

Og preiketeksten i dag er eit godt døme på nettopp desse viktige tinga som Jesus talar om. Temaet denne gongen er: Ansvar. Det handlar om alvoret ved å ta ansvar for sine val, for sitt liv, for det ein eig og forvaltar. Vi har i ulikt mål fått rike gåver, evner og ressursar - tenk på sjølve livet vi har fått, eller familiane våre, eller naturen rundt oss, eller arbeidet som mange av oss har, eller det gode samfunnet vi lever i, eller pengane våre. Det meste har vi fått, utan å fortjene det i særleg grad. Det gjeld å gjere noko godt for Gud og for menneske, og også for seg sjølv, i den situasjonen vi er sette, med alle ressursane vi har.

[Jfr. korleis Brown peikar på at det er sunt for eit menneske å erkjenne kva det har, og vere takknemleg for det! Men kristendomen kan tendere til å nedskrive mennesket og dets innsats og gjerningar, og tilleggje Gud all ære, så å seie. Vel. Luthersk tradisjon har i sterk grad gjort dette, Paulus er meir realistisk. Men likevel. Noko å tenke på. "Synergi" bør ikkje vere eit fy-ord for oss.]

Ansvar, altså - det er temaet Jesus tek opp. Kva gjer vi med liva våre og ressursane våre? Jesus fortel om ein rik mann som skulle på ferie til utlandet. Før han reiste, kalla han tre tenarar til seg, og fordelte heile formuen sin mellom dei. Denne mannen var ganske pengekjær, så han bad tenarane om å bruke pengesummane dei fekk, til å handle, investere og tene meir pengar. Den fyrste tenaren fekk ein stor sum, fem talentar, som vi kan seie tilsvarer fem millionar kroner. Den andre fekk to millionar, og den tredje fekk éin million.

Då den rike mannen hadde reist, sett dei to fyrste tenarane i gang med å handle og investere og leite etter moglegheiter til å tene meir. Og litt etter litt tente dei meir og meir, og dei klarte å doble summen dei hadde fått. Den tredje tenaren arbeidde derimot ikkje. Han gjekk bort og grov ned sin million i eit hol i jorda, og tenkte ikkje meir på det. Kanskje han gjekk rundt og dreiv dank, eller låg og slappa av heile dagen.

Ein dag kom så herren heim att. Han ville gjere rekneskap, og sjå korleis midlane var forvalta. Dei to fyrste tenarane la fram den dobla summen sin: Ti millionar og fire millionar. Og den rike herren vart naturlegvis veldig glad. Han sa: De er gode tenarar - nyttige og arbeidsame. Og de er trufaste - de har ikkje skulka unna, men gjort det de skulle. Sidan de har vore slike tenarar, skal de få større ansvar, meir eigedom og meir løn.

Så var det den siste tenaren. Han kom slentrande fram med sin million, som han hadde grave opp att frå jorda. Han la pengane fram for herren sin og sa: "Eg var bekymra for at eg kunne tape pengane dersom eg byrja å arbeide med dei, så lot dei like gjerne liggje. Sjå, her har du pengane dine tilbake. Ingenting vunne, ingenting tapt." Herren var ikkje like nøgd med dette svaret, han var faktisk sint. Han såg gjennom tenaren si unnskulding; det var ei lygn. Han sa: Du er ingen god tenar. Du har ikkje gjort eit slag av det eg bad deg om. Du kunne jo i det aller minste ha sett pengane i banken, så du fekk noko renter. Men du har berre lata deg og drive dank. Kast tenaren ut, bort med han.

[Nei, meir enn dette: Kast tenaren i helvete, der dei gret og skjer tenner, og der det er evig mørke. Dette sa eg ikkje i preika, men det vart lese i leseteksten. Ok, sånn skal det vere, tenker eg. Teksten talar, men eg tona det ned. Eg trur ikkje berre eg kan overføre denne teksten rett inn i vår tid utan eit kritisk filter. Ting er meir komplekse.]

Eg nemnte Albert Schweitzer. Han tok Jesu ord på alvor og køyrde linja heilt ut, så å seie. Då han var 30 år, var han allereie berømt, og han hadde fullført banebrytande forskning i Europa. Men han avbraut karrieren sin for å reise til Afrika som lege for vanlege afrikanarar. Slik ville han spreie Jesu bodskap om kjærleik, og samstundes betale tilbake for det han meinte europearar hadde gjort gale ved å undertrykke Afrika som koloniar.

Det er inspirerande og spennande å høyre om Schweitzer, og samstundes legg han lista veldig høgt med livet sitt. Kven av oss kan gjere som han? Det same kan vi eigentleg seie om Jesus, som inspirerte Schweitzer. Også Jesus set fram veldig høge ideal for oss. Igjen, som Schweitzer understreka, er dette ideal vi treng å høyre, og treng å strekke oss etter. På den andre sida har dei fleste av oss eit vanleg liv å leve, med kvardagar og arbeid, fritid og plikter, lengslar og draumar.

Denne spenninga mellom høge, kristne ideal og det kvardagslege livet med dets krav, har faktisk eksistert gjennom heile kyrkjehistoria, og eksisterer i høgste grad også i dag, jamvel i kyrkjerøyndomen her i Kviteseid. [Jfr. Taylors Secular Age, om brytninga mellom fulltids-teneste som munk/nonne/prest, eller å vere "sekulær" og lage mat, dyrke, vere handverkar etc. Båe gruppene trengst. Den katolske kyrkja utvikla "evangeliske råd", og denne skjelninga trur eg også vi finn i evangelia.]

Det kunne vi snakka mykje om, og desse tinga er ikkje alltid så enkle å forholde seg til. [For å seie det slik... Eg meiner. Kristendomen set fram mange høge og edle ideal. Men dei er "embedded in history" på måtar som gjer at dei ikkje kan overførast heilt direkte til oss, slik fundamentalismen trur. Og vidare: Ein må vere klar over at ukritisk appropriasjon av ideala kan skape store psykiske skadeverknader...og gjere mykje godt for andre menneske. Så ja. Ikkje så enkelt. Denne problematikken blir forsterka av fundamentalistiske bibelsyn, som ikkje gjev "wriggle room" i møte med teksten. Jamvel mindre enn evangelia sjølve legg opp til!]

Her vil eg berre avslutningsvis poengtere at dette er ei spenning vi må freiste å leve med. Og ulike menneske vil til dels velje ulike løysingar, ut frå kvar ein er i livet. Det gjeld å ha ideala om ansvar og kjærleik og omsorg for auga, samstundes som ein brukar [eg sa: samstundes som ein brukar noko vest-telemarkingar har mykje av: sunt bondevett] fornuft, visdom og erfaring i å ta dette ut i sitt eige liv. Så får vi stole på at Gud vil hjelpe oss med denne livsoppgåva, og at han også gler seg over det gode som vi får til med våre liv, i den livssituasjonen som vi er.

[Dette er den apokalyptiske sida av teksten i Matt. Denne neglisjerte eg faktisk denne gongen, i nokon grad. Teksten i Matt 25 er tala under overtydinga om "impending judgment". Total mayhem, domedag og Guds rike er på veg. Det gjeld å bruke ressursane rett her og no, og ta dette veldig seriøst. For snart kjem rekneskapstimen. Eg tona noko ned intensiteten og dramatikken i teksten, og det trur eg også var rett. Vel, her har vi heile Schweitzer-problematikken, ikkje sant.]

Saturday, September 6, 2014



Nokre lurte på biletet. Eg skal forklare litt kort her. Sjå filmen for den beste versjonen. Saka er at, vel, det er mykje. Men eg reflekterer ein del over korleis eg var som barn. Det seier noko viktig om kven eg er, kva min "natur" er. For når ein er barn, er ein ganske fri og spontan, ein har eit tydeleg "eg". Dette endra seg mykje i ungdomsskuletida og seinare (Eg var i stoga ein gong då eg var i ungdomsskulealder. Mamma sa: "Hallvard, kva er det som har skjedd med deg...?"), og no er eg inne i djup refleksjon om, ja, kva som eigentleg skjedde, og om korleis livet mitt eigentleg bør vere. Dette kunne eg ha skrive veldig mykje om, og det er eit tema som er best å snakke om. Men ja: "I see the child that I was." Ikkje at eg alltid vil vere barn. Men barndomen kan gje viktige "clues" for sjølvinnsikt, og det bør også vere kontinuitet mellom barndom og vaksenliv. Dette her kunne eg tala mykje om. Eg tenker konstant på det.

 

Jaja, masse med Tree of Life som verkeleg opnar opp refleksjonen. Tek eigentleg Pitt feil her, i monologen? Er det mora som har rett? Er ho på Guds side? Eller har dei båe rett? What's a boy to do? Det er spenninga mellom natur og nåde.

Og her er barndom.

Friday, September 5, 2014

When I was a child, I...

- Laga demningar med sand, i ein bekk, med min gode klassekamerat (Geir, med noko i munnen på biletet nedst). Då pappa kom for å hente, gøymte vi oss, for vi hadde det gøy, og eg ville ikkje heim. Dei måtte ut og leite etter oss, og dei ropte.

- Eg lika å slåss. Ikkje sånn for å vere slem, eller slå til folk (sjølv om eg ein gong slo til Kjetil, det var ille). Men eg lika å denge, og å bryte, og å sitje på hovudet til den eg hadde klart å få i bakken. Og elles var eg ganske uvøren og vill. Eg sprang rundt på kyrkjegarden; ein gong sprang eg i full fart mot ein gamal mann (eller var det dame??), og dytta han over ende. Mamma fekk heilt sjokk og var redd for at eg hadde skadd han. Eg gjorde noko liknande ein gong på ein badeplass i Larvik. Ein mann stod på eit berg og dyppa forsiktig foten nedi vatnet (det var sånn 1-1,5 meter djupt der). Eg kom bak og dytta han uti. Eller som dette: Mamma og meg på bussen til Ørsta. Ei dame sat foran meg, og eg slo av hatten hennar og sa: "Er du bestemor, du da, din gamle bæsj?!"

- Spela nintendo frå ettermiddag til kveld, med ein annan bestekamerat (Marius med stripete genser). "Kor mange continues har vi att??" SMB3 var favoritten. Ein gong spela vi så lenge at klokka vart 22. Men det var skule dagen etterpå! Tenk å få vere på besøk så seint. Men TV-spel var det veldig mykje av. Vi lånte spel av kvarandre. Alle bidrog til "the pool of games", som gjekk på rundgang.

- Sykla med cross-sykkel, overalt. Fort. Ein av dei tøffaste i bygda (Kent) lagde hopp. Vi la oss ned, tre ved sida av kvarandre, foran hoppet, og han hoppa over. Han er død no, han køyrde for fort med bil då han vart vaksen. Det var veldig trist. Seier noko om risiko som ung og vaksen. Men å ta risiko er også viktig.

- Utforska forlatte bygningar med ein tredje kamerat (Frank William), oppe ved skytebanen. Veldig spennande. Vi stjal pepsi som var utgått på dato. Seinare skreiv eg eit brev til sjefen for skyttarlaget og beklaga. Vi utforska haugen med brukte dekk. Vi klatra i den store sandhaugen som tek imot kuler, og hoppa nedover i sanda. Kjempespennande.

- Leika militær-leik, med leikepistolar og innbilte militærbasar. Veldig spennande. Han her kameraten min var ein av dei litt "tøffare", eller, barneoppsedinga var litt meir frilyndt enn hjå meg. (Skal ikkje nemne namn her :-) )Her såg vi Predator, og vi spela "Kung Fu", som mine foreldre tykte var for valdeleg. (Eg spela det hjå bror min her om dagen, på emulator. Ganske nostalgisk og artig). Og broren hans hadde eit bilete av ei rålekker Samantha Fox på veggen, med store puppar. Seinare viste det seg at ho var lesbisk, men det visste jo ikkje bror hans.

- Apropos. Hjå nokre vener såg vi porno. (Jaja, nemner ikkje namn). Ikkje mange gonger (heldigvis), og i ganske små dosar. Bileta vart verande for alltid, men dei er til å leve med no :-P Ein VHS-video var gøymt oppå kjøkenskåpet. Ein annan familie hadde omtrent ein søppelsekk full av pornoblad og -filmar. Dei sleit noko i den familien. Kameraten min sette på ein film. Eg: "Hmmm..." Og eg såg litt bort. Og så gløtta eg bort på skjermen. No tykkjer eg mest scena er trist, eller...tja...under pari, mtp. kva god seksualitet og gode relasjonar bør vere.

- Ein gong tok ein annan kamerat med pin-up blad på skulen. Han hang også opp bilete av halvnakne bilete på veggane på doen. Dette var langt meir uskuldige bilete. Dei fleste gutane sprang bak skulen i friminuttet, og vi stod i ring for å sjå på bladet. Ein dag kom læraren (Anita) bak, ho sprang bort til oss. Eg vart ståande att med bladet. "Kvar har du dette frå?? Er det ditt?? Er det bror din, Kjetil, som har gjeve det til deg??" Eg: "Neineinei, det er ikkje mitt" :-P Lærarane våre var for øvrig omsorgsfulle og flinke.

- Fann ein frosk på stranda, i Berglandsbukta. Vi fann ut at vi ville lage bål og koke han i ei gryte. Vi prøvde også, men eg trur vi gav opp etter ei stund. Eg ante at noko ikkje var bra med dette. Men det var også spennande.

- Lånte pedalbåt og var ute på fjorden. Vi var ofte ute på fjorden. Ein veldig god kamerat av meg, som eg ofte overnatta hos, hadde eigen båt med 9,9 hk motor. Og ein redningsvest han hadde funne. Namnet på eigaren stod skrive med tusj på innsida, men han brydde seg ikkje så mykje om det, trur eg. Vi hadde det gøy. Båten gjekk fort. Bort til Sommarland for å kjøpe is, og henge. Hoppa ofte på trampoline på Sommarland. Eg gjorde masse triks. Baklengs og framlengs salto. Vi klatra opp på Fram-båten, og hoppa frå baugen og taket. Heilt til kona til kapteinen såg det, og skjente på oss. Ein av dei tøffaste gutane hoppa "soldatstup". Han har vore i bilulukke fleire gonger, trur eg. Men han er ein tøffing. Vi var vener, men ikkje bestevener.

- Lagde hopp og sklei med akebrett. Heilt til det vart mørkt. Heime på Heia. Laga snohole, mange gonger. Hadde med stearinljos og draup ned i snoen, så det vart fine figurar. Laga "bane" i snøfonn der vi kunne sende ned ei ringnes-ølflaske.  Sklei ein gong med akebrett rett ned ein bakke og uti fjorden. Eg hadde overall-dress, og låg og fløyt i vatnet. Pappa måtte kome på skulen med nye klede. Eg trudde han ville vere sint, men han var ikkje det.

- Var med på fotballskule, kjøpte masse is og brus kvar dag. Pappa meinte eg brukte for mykje pengar. Vi spela ein del fotball etter kvart. Eg byrja ikkje så tidleg med det, men. Var aldri spesielt teknisk, men eg var flink til å skyte, og arbeidde hardt på banen. Var også med på ein drøss med aktivitetar. Orientering, skikarusell, aktivklubb, yngres etc.

- Leika med stålbilar, masse. Hadde plastdekke med hus og gater, som vi la på bakken. Hadde bilbane, som vi laga hopp med. Køyrde også "madrassbil" ned trappa. Mange gonger. Laga hus med madrasser, som vi gøymte oss i. Det var mest Andreas og eg.

- Leika "lukteleiken", med ting frå mathuset. Leiken tok alltid slutt då ein eller annan tok fram hornsaltet.

- Såg valdelege actionfilmar hjå ein god kamerat lenger oppe i bygda. Arnold var helten. Og hjå andre kameratar. Total Recall, True Lies, Predator, Commando, Terminator. Hadde mareritt om opningsscena i T2. Eg stussa over at dei fekk lov til å sjå slike filmar. Vi såg på Herbie og "Mad house". Men T2 var også skikkeleg spennande.

- Var med og laga kiosk i Roarfeltet. Eg trakka på ein spiker. Det gjorde ikkje vondt. Men då eg tok av skoen, var det fullt av blod der. Eg byrja å hylgrine. Ein av foreldra (Arve Snaunes) bar meg heim til seg og hadde på pyrisept. Eg fekk fri frå gymtimane. Seinare freista eg å lage kiosk på Heia, for syskena mine. Butikken gjekk ikkje så godt.

- Laga bom ved skogsbilvegen vår. "5 kroner for å passere". Gjekk og sjekka kvar dag om ein campingbil hadde lagt att noko. Vi tente litt på det. Men ein dag køyrde bror min moped der. Han såg ikkje bommen (=ein trebjelke), og krasja, og mopeden vart noko øydelagt. Han var sur.

- Ein kamerat og eg fekk det for oss at vi skulle samle pengar til "Redd Barna." Dvs. det var kameraten min sin ide, og eg vart med. "Ok, eg blir med, men berre viss du tek ansvaret, dersom vi blir teke." Vi gjekk til ei dame i rullestol. Ho sa: "Nei, eg trur ikkje eg vil støtte, men de kan få ein is kvar, om de vil." Vi: "Ja, ok, det går bra!" Vi (eller eg) ana at dette var fishy, så vi slutta. På skulen dagen etter fekk vi kjeft av den snille og litt strenge lærerinna vår. (Det var gode Else).

- Vi dykka ved brygga, for å finne ølflasker på botnen, som vi kunne pante. Vi såg fiskane som symte der. Vi prøva å  fange dei, men dei kom seg alltid unna. Vi samla flasker så kunne kjøpe godteri. Ein gong hadde vi teke opp ei flaske frå ei søppelkasse, og det var restar av is og smelta sjokolade på han. Han på Esso-en (Trygve) var ikkje så glad. ("Kan de'kje slutte med det der?")

- Vi tulleringa frå telefonkiosken, til alle slags gratisnummer. Det var gøy. Ein gong var det ei dame som sa at ho skulle sende politiet for å ta oss. Då vart vi redde. Ein anna ting ved telefonkiosken var at vi kunne slå litt hardt på boksen, og stundom datt det ut nokre kroner. Då kunne vi kjøpe godteri. Bugg og Bonbon var favorittane. Bonbon hadde slagord for godteriet. Veldig gøy. "Jeg trodde vi var venner! Nå har jeg en neve løse tenner." (Den likte Marius). Vi lærte oss også Bernt og Erling sketsjar utanboks.

- Var ute og gjekk med skulen, i skogen, ved Revskil. Min besteven (Marius) og eg fann eit egg, eit lite med mørkebrune flekkar. Vi tok det med, og la det på ei pute inne ved peisen. Vi håpa at det skulle kome ut ein fugl. Dagen etter hadde bestemora hans kasta det. Vi var skuffa. Vi spela også monopol. Det tok veldig lang tid. Vi måtte la spelebrettet stå då det vart seint, så vi kunne halde fram seinare. Kameraten min hadde også ein pose potetgull, frå dagen før. Det hadde vorte seigt. Han freista å gjere det betre med å salte det masse. Systera mi sa: "Han gjer det berre for å tøffe seg." Han var tøff, han kameraten min. Vi leika med knivar, og kasta dei mot låveveggen. Han mista seinare det eine auga sitt; ein klassekamerat stakk ein pinne inn i det ved eit uhell, trur eg.

- Hjå ein annan av dei tøffe kameratane mine fann vi også på noko spennande. Det var haglskot der. Vi opna dei opp, tok ut kruttet, og la det i ein haug. Så hadde vi på traktordiesel. Og vi tente på. Flammen vart kjempehøg, høgare enn oss. Vi laga også ofte bomber av kruttpapir. Ein måtte "brekke" opp kruttfelta, legge papiret lagvis saman, og teipe saman ein god del rullar på denne måten, VELDIG hardt, med gjennomsiktig teip. Så lage ei lunte, og tenne på. Og det SMALT. Heilt til EU-direktivet kom som gjorde at kruttet vart svakare.

- Eg overnatta veldig ofte ute hjå kameratar. Mange forskjellige, sjølv om det var nokre bestevener. Vi leika saman, mange ulike folk. Fann på mange ting, ute og inne. Vi var trygge på kvarandre, nesten aldri uvener trur eg. Men ein gong var eg på besøk hjå ein kamerat. Ein annan kom innom. Eg bestemte meg for å bli med han, og avslutte oppholdet hjå den fyrste. Det var ikkje ein god situasjon.









Wednesday, September 3, 2014



Dette er vakkert og viktig. Viktig. Viktig. Vakkert.


Det er den draumen me ber på
at noko vedunderleg skal skje,
at det skje -
at tidi skal opna seg
at hjarta skal opna seg
at dører skal opna seg
at berget skal opna seg
at kjeldor skal springa -
at draumen skal opna seg,
at me ei morgonstund skal glida inn
på ein våg me ikkje har visst um

Saturday, August 30, 2014

Nokre refleksjonar om synd, bot etc. i katolsk katekisme

No skal eg skrive litt om synd, anger, bot, vedkjenning etc. i den katolske katekisma. Alt saman i utgangspunktet sunt og viktig om menneskelivet. Men det er nokre verkeleg store problem her som eg ikkje heilt veit korleis ein kan leve med.



Fyrst frå Den katolske katekisma:




1854 Sins are rightly evaluated according to their gravity. The distinction between mortal and venial sin, already evident in Scripture,129 became part of the tradition of the Church. It is corroborated by human experience.

1855 Mortal sin destroys charity in the heart of man by a grave violation of God's law; it turns man away from God, who is his ultimate end and his beatitude, by preferring an inferior good to him. Venial sin allows charity to subsist, even though it offends and wounds it.

...

But when the sinner's will is set upon something that of its nature involves a disorder, but is not opposed to the love of God and neighbor, such as thoughtless chatter or immoderate laughter and the like, such sins are venial.130

1857 For a sin to be mortal, three conditions must together be met: "Mortal sin is sin whose object is grave matter and which is also committed with full knowledge and deliberate consent."131

1858 Grave matter is specified by the Ten Commandments, corresponding to the answer of Jesus to the rich young man: "Do not kill, Do not commit adultery, Do not steal, Do not bear false witness, Do not defraud, Honor your father and your mother."132 The gravity of sins is more or less great: murder is graver than theft. One must also take into account who is wronged: violence against parents is in itself graver than violence against a stranger.

1859 Mortal sin requires full knowledge and complete consent. It presupposes knowledge of the sinful character of the act, of its opposition to God's law. It also implies a consent sufficiently deliberate to be a personal choice. Feigned ignorance and hardness of heart133 do not diminish, but rather increase, the voluntary character of a sin.




Eigentleg tykkjer eg mykje her er veldig sunt og rett. Det talast om naturens orden, om kjærleik til Gud, om rangering av synder, om å ta omsyn til kven som lid under synda. Det talast om at ei synd er meir alvorleg dersom ein kjenner til at synda er vond, og likevel utfører ho med vilje. Etc. Problemet her, som eg har skjøna meir etter kvart, er når den truande sjølv skal vurdere:

Har eg utført ein "mortal sin" eller berre ein "venial sin"? Interessant nok er "venial sin" ovanfor eksemplifisert med "tankelaus kjatring" eller "overdriven latter". Så dette er synder? Hm. Då kan det synast som om det ikkje skal mykje til før ein har gjort ei "mortal sin".

Skjelninga er god i teorien, men problemet oppstår når ein kjem til grenseområdet. Når "bikkar ein over"? Ut frå kriteria ovanfor, må ein gjennomføre ei kontinuerleg og grundig undersøking av tankar og handlingar, ut frå ei rekke ulike kriterier: Kor alvorleg var handlinga? I kor stor grad visste eg at dette var syndig? Kven gjekk handlinga utover? I kor stor grad var dette noko eg ynskte sjølv? Etc.

Merk at også indre "lyster" kan vere dødssynder (punkt 1456). Dvs. "begjær" etter eigedom, etter ei kvinne du ikkje er gift med etc. Fair enough - dette er ikkje bra. Men korleis i all verda skal ein kunne vurdere om ei slik synd er "venial" eller "mortal", med nokon slags "confidence"? Naturlegvis finst det ikkje klare grenser her, så øvinga blir raskt "futile", kan det synast som.

Problemet er at dersom ein har gjennomført ein "mortal sin", så må ein kome seg til skrifte så fort som mogleg, eller gå fortapt i evig pine. Korleis kan ein då unngå å kontinuerleg vere forsiktig og passe på at ein ikkje gjer ein "mortal sin"? Det står jo om evig frelse. Tenk om ein gjennomfører ei kompleks vurdering, som ovanfor, og kjem til fylgjande konklusjon: "Eg trur nok ikkje dette kan ha vore ein mortal sin." Ok. Men set at ein tek feil (det kan jo skje). Og ein døyr. Då er det evig pine. Best å vere på den sikre sida, og rekne synda som ei dødssynd, og kome seg til skrifte. Eller?

Problematikken blir jo endå meir forsterka av det som seiast vidare, om korleis dødssynd kan tilgjevast.


Among the penitent's acts contrition occupies first place. Contrition is "sorrow of the soul and detestation for the sin committed, together with the resolution not to sin again."50 1452

[Dette er fair enough. Å sørgje over synda, og ikkje ville synde igjen.]

When it arises from a love by which God is loved above all else, contrition is called "perfect" (contrition of charity). Such contrition remits venial sins; it also obtains forgiveness of mortal sins if it includes the firm resolution to have recourse to sacramental confession as soon as possible.51 1453

Ok, her er eg verkeleg "dumbfounded". Set at du kjem til at du har gjort ei dødssynd (det kunne jo hende at ein med vilje og viten har gjort noko verkeleg ille...dvs. det treng ikkje vere så ille, heller: Indre lyster er faktisk nok). Du er no i ein kontinuerleg tilstand av å vere fortapt. Men, dersom du angrar på "fullkoment vis", med ein kjærleik som elskar Gud framfor alle ting, då vert synda di tilgjeven. Men du må uansett kome deg til skrifte så fort som mogleg.

Men ja. Kanskje er det min lutherske bakgrunn som talar her. Eg veit at mange tekstar hjå Paulus er tydelege på at dei truande elskar Gud. Og likevel: Kven kan med frimod seie, høgt og tydeleg, og med overtyding: "Min anger spring ut av kjærleik til Gud framfor alle andre ting! Det er IKKJE fordi eg er redd for helvete eller noko slikt." (Jfr. neste). Kven tør seie dette? Korleis er det mogleg, reint faktisk og psykologisk, å gjennomføre ei indre undersøking, og i det heile konkludere på den måten? Hjarta er jo fullt av ulike impulsar og frykter og gleder og lyster og tankar. Dette har eg arbeidd med i 15 år, så det veit eg faktisk litt om.



"The contrition called "imperfect" (or "attrition") is also a gift of God, a prompting of the Holy Spirit. It is born of the consideration of sin's ugliness or the fear of eternal damnation and the other penalties threatening the sinner (contrition of fear). Such a stirring of conscience can initiate an interior process which, under the prompting of grace, will be brought to completion by sacramental absolution. By itself however, imperfect contrition cannot obtain the forgiveness of grave sins, but it disposes one to obtain forgiveness in the sacrament of Penance.52"


Altså: Dersom ein har synda - eller i det minste er usikker på at ein har oppfylt dei mange ulike og vage kriteria for dødssynd - og så angrar synda fordi ein er redd for dom (kven vil ikkje vere det, dersom ein aksepterer dette systemet??) i staden for å angre fordi ein elskar Gud over alle ting - så vil ein ikkje bli tilgjeven, og er i ein konstant tilstand av å vere fortapt og på veg til evig pine.

Igjen: Kan dette systemet fungere, dersom det blir teke heilt seriøst (slik det faktisk ber om), utan å skape forkvakla menneske/samvit/psykologi? Det er eit godt spørsmål. Og min hunch er at i praksis vil prestar vere rimeleg romslege her. Og at ting moglegvis "går seg til" - at samvitet formast like mykje av kva folk generelt "go along with" heller enn kva tekstar seier. (Jfr. det katekisma seier om samvit, HER. Der understrekast det m. a. også at "Guds ord" skal forme samvitet, som ikkje nett er problemfritt, det heller, for å seie det slik. Men også menneskes innspel og visdom er viktige. Og eg meiner, vi må jo leve på eitt eller anna vis, og gjere de beste ut av ting.)

Vel, eg kunne vere ganske interessert i å vite kor seriøst katolikkar eigentleg tek dette systemet, og kontinuerleg "prøvar samvitet" sitt. For meg, som no har byrja å innsjå kor store psykologiske skadeverknader kristne tekstar og kristen praksis kan ha på menneske, når ein tek dei verkeleg seriøst, så er det "major red flags" som vaiar når eg les katekisme-teksten. Og dette i trass av at alt som seiast om kjærleik, synd, tilgjeving etc. sånn per se eigentleg er veldig godt, så langt eg ser.

Men ja. Tekstane - både i Bibelen og katekisma - er i sterk grad menneskeskapt, i historia. Dei er ikkje "Guds klare ord", skrive i stein. Det gjer at ein med rette les dei med ein kritisk sans. Og dette er jo problematikken som stadig lurar under her. Kvar er eigentleg Gud å finne oppe i alt dette? Kva uttrykker Guds eigen vilje?



Vel, alle innspel no er hjarteleg velkomne.

Wednesday, August 27, 2014

Tuesday, August 26, 2014