Ok, dette blir eit innlegg med ein del sterke meiningar. Ein del av meiningane vil du som lesar kanskje vere usamd i. Så lesing er heilt frivillig, og på eige ansvar :)
Arnfinn: Ja, eg kan gjerne skrive nokre ord om dette nedanfor. Normisjon kjenner eg diverre ikkje så veldig godt, dvs. har ikkje vore på så veldig mange møte der, så kjenner ikkje forkynninga så godt. Men eg reknar nok med at forskjellane ikkje er så altfor store. Sjåast på torsdag, ja.
Roger: Ja, dette er verkeleg eit problem. Særleg unge kristne i Noreg treng å tenke seriøst gjennom kva føremålet med musikk i kyrkjelyden faktisk er. Eg sat og tenkte på det på eit møte eg var på i helga. Musikken var høg, og eg tenkte: "Det er nesten umogleg å høyre om kyrkjelyden syng. Til og med dersom forsongarane slutta å synge, men bandet heldt fram med å spele, så ville det knapt vere mogleg å høyre om kyrkjelyden syng." Altså: Dersom kyrkjelyden blir heilt overdøva, så tenker eg at det er noko ganske gale.
Men det er også problem med tekstane, ja. Mange er verkeleg fine og gode, altså. Men ein god del er for enkle, og utan tekstar som er i kontakt med bibelmaterialet. Eit anna problem er at ein stundom brukar eit stort fleirtal av engelske songar. Det er faktisk ein del på eit gjennomsnittleg møte som faktisk ikkje kan engelsk særleg godt - nokre kan faktisk ikkje engelsk i det heile teke. Men for Paulus er det eit grunnprinsipp at evangeliet skal forkynnast slik at det er forståeleg - og då er forkynning på det rette språket altså viktig, jfr. 1 Kor 14. Desto meir problematisk blir det når eg stundom ser at teksten inneheld grove skrivefeil som vanskeleggjer forståinga av innhaldet. Eg er ikkje prinsipielt imot bruken av engelske tekstar i kyrkjelyden. Men vi er norske, vi har norsk som morsmål, fleire i kyrkjelyden kan ikkje engelsk så godt - då meiner eg klart ein bør avgrense bruken av engelske songar.
Men det er fleire problem. På mange ungdomsmøte brukar ein nesten utelukkande kristne songar som er 0-2 år gamle. Eg har vore i kristne ungdomssamanhengar lenge nok til å vite at desse songane kjem til å gå i gløymeboka om eit år eller to. Kven er det som syng "Open the heart of my eyes, Lord" no? Kven er det som syng "More love, more power"? Dei blir knapt sunge, og dei blir heller ikkje trykt i songbøker. Og det er ikkje så rart, for kvaliteten er verkeleg varierande, både med tanke på bibelsk innhald og poetisk kvalitet. Eg tenker på gamle menn og damer på eldresenter, når eg reiser dit som prest og har andakt. Vi syng salmar i lag. Dei kan gjerne vere demente, men salmane kan dei. Og vi syng, og det er god stemning. Kvifor skal ikkje ungdom få del i denne salmeskatten? Kvifor skal ikkje ungdom få del i den salmetradisjonen som fleire generasjonar av tenkande og mogne kristne har "godkjent" og anbefalt? Det er også noko med å markere det universelle i trua - slik t. d. Paulus betonar det så veldig sterkt. Joda - eg er for ein viss kulturell akkomodasjon av evangeliebodskapen. Men dette føreset at bodskapen faktisk blir ivareteke og forkynt. Og det er i alle høve ikkje så lurt å ha ei grunnleggjande avvisande haldning til tradisjon og tidlegare generasjonars visdom og teologi.
Ingar: Sanders er bra, ja :) Veldig spennande å lese han. Og det var ein tankevekkande artikkel du hadde skrive. Eg tenker også at det trengst variasjon i songvalet. Personleg skulle eg også ynskje det var meir samsvar mellom preiketekst og songval. Men dersom ein skulle oppnå dette, måtte ein bryte "lovsongsmonopolet" i mange kyrkjelydar, og heller ta ei bruk eit vidare spekter av kristne songar. Og dette hadde etter mi meining vore sunt. For min del er eg generelt ganske kompromissvillig på dette med songval, så lenge det på ulike måtar er god variasjon i songane.
Så var til dette med NLM-teologi. Og ja, dette er eit veldig stort emne. Og forkynninga i organisasjonen er jo ikkje alltid like einskapleg jamvel om det finst ein del grunnleggjande fellestrekk. Det betyr at ein fort blir ståande i litt dilemma. Til dømes har eg tidlegare kome med utsegner om ting eg er usamd med i "NLM-teologi", men så fått motargumentet: "Nei, no karikerer du." Vel, så kunne eg godt stoppa opp etter kvart møte eg er på, og nøyaktig referert kva ting eg er usamd med. Men det er jo ikkje heilt bra å kritisere openlyst heiderlege talarar som verkeleg gjer mykje godt og står på, i alle fall ikkje dersom ein ikkje har teke problematikken opp med dei på tomannshand fyrst. Så difor blir det fylgjande litt generelle betraktningar. Ei god bok om tematikken er forresten skrive av godeste Witherington, nemleg
denne.
Men ja. Kvar skal ein byrje? Eg tenker at nokre av dei områda som det verkeleg trengst å rydde opp i, er dei fylgjande:
Kva er Guds rike?
Dette er eit grunn-omgrep i NT, det er svært viktig både for Jesus og Paulus. Det er usemje blant bibelforskarar om kva det siktar til i detaljar, men grunntrekka er greie nok. Det dreier seg om at Gud vinn herredøme over sine fiendar i skaparverket - anten det er synd, død, djevel, forgjengelegdom eller politiske herskarar. Evangelia dreier seg kort sagt om korleis Jesus utfører denne sigeren over desse maktene og slik stiftar Guds rike på jorda.
Og breva dreier seg for ein stor del om korleis vi som kristne er kalla til å ta del i riket her og no; ved å høyre evangeliet om Jesu død, oppstode og herredøme får vi Anden, som gjev oss liv. Alt dette er det Gud som står bak. Slik blir vi nye menneske, og vi får del i det livet som skal vare inn i den komande tidsalderen, inn i det fullenda Guds rike, når Gud skal gjere alle ting nye. Vi skal reflektere Jesu evangelium i ord og gjerning for verda, og slik vere med på å spreie Guds rike.
Kva er framtidsvona vår?
Dette er eit spørsmål som naturlegvis heng nøye saman med det førre. Men her er det djup forvirring i NLM-teologien. Det blir sagt om att og om att at vi skal til himmelen, men sjeldan at vi skal til Guds rike. Men av og til blir det sagt at det vil bli ein ny himmel og ei ny jord. Problemet er at med denne omgrepsmessige forvirringa i bakhovudet, vil ein bli sett ut av stand til å forstå bibelteksten når ein les han. For det er eit mønster i bibelteksten, men ein treng omgrepsmessig presisjon for å forstå det. Altså, eg har skrive kort om det
her.
Kva er poenget med Israel i GT?
Guds rike vert sett som fullendinga av Israel-narrativet. Abraham vart kalla av Gud for å vere redningsaksjonen til verda etter Adams fall. Han skulle bli til velsigning. Han skulle bli ein stor nasjon. Han skulle få eit stort land. Alle desse løfta vert vidareført i NT. Kort sagt var det GT-lege Israel det folket som førebudde frelsa, både ved å motta paktene, Guds ord, barnekåret og ikkje minst Messias. Jesus Messias var og er Israels konge, den som verkeleggjorde Guds plan med Israel, i og gjennom sitt liv, sin død og si oppstode.
Dette innebar å gjere ein slutt på det eksilet (som skjedde på grunn av dom og forbanning under lova) som Israel hadde pådratt seg på grunn av sine synder. Då Jesus forkynte "Guds rike er nær", gjorde han slutt på eksilet, tilgav synder, og markerte samtidig at den store frelsestida som "alle profetane frå Moses av" hadde forkynt om, vart verkeleggjort. Altså: Når Jesus brukar denne formuleringa i Luk 24, så handlar det ikkje om at han meinte å oppfylle "snippets" av små-ord her og der frå GT, slik ein så ofte kan få inntrykk av. Nei: Han meinte at han var høgdepunktet i heile Israels store historie, han var den som bragte inn den store frelsestida som var lova, den som verkeleg oppfylte Abrahamsplanen om å rette opp att skaparverket.
Kven er då Israel i vår tid?
Alle som trur på Messias, blir rekna for å vere "i han", og vert fylgjeleg del av Israelsfolket. Det gjeld altså du og meg. Det betyr at NLM bør ha ein sterk front mot den type tenking som legg vekt på det noverande Israel i Midtausten som Guds folk, som Guds Israel etc. Paulus seier det slik: Det finst eit oljetre, Israel. Då Jesus Messias kom som kongen for dette oljetreet, så gjaldt det å ta imot han. Men dei jødane som ikkje gjorde dette, vart brotne av treet. Men så finst det ville buskar her og der (slike av heidningeætt, som deg og meg). Dei av dei som trur på Messias, blir brotne av sine ville buskar og poda inn på det edle oljetreet. For Paulus er det elles veldig viktig å understreke at det er kontinuitet mellom folket i GT og NT, for elles ville løfta til Abraham slått feil. Frelsa kom frå jødane.
Kva er forskjellen på ein kristen og ein ikkje-kristen?
På dette punktet blir det diverre ofte sagt innbyrdes logisk motstridande ting. Altså. Når Paulus skal skildre menneskeætta utanfor Kristus, gjer han det i svært mørke fargar. Dei er framleis Guds skapningar, med sitt gudsbilete. Men dei er dominert av synd, djevel, død og "verda". Dei tilbed det skapte, og er i ferd med å bli det dei tilbed, og er difor på veg mot undergangen, for Gud skal ein gong døme heile verda, the whole shebang. Alt som ikkje er gjenfødt av Anden, vil gå under.
Men det er altså tilfellet med dei truande. Dei er "den nye menneskeætta" som skal herske over det framtidige skaparverket som ein gong skal openberrast, ved gudsrikets fullending. Dei har Anden inne i seg, og er difor eit tempel for Guds nærvere. Difor er dei ikkje lenger dominert av "kjøtet", men av Anden. Dei ber gode frukter - kjærleik, glede, fred - som blir ståande i domen og blir verande inn i Guds rike.
Difor ser også Paulus svært forskjellig på kristne og ikkje-kristne. Det er ein radikal (av radix=rot) på desse gruppene. Dei truande ber nok det gamle mennesket med seg framleis. Men det er på veg mot undergangen, det er krossfest, det dominerer ikkje lengre. Kva så med Rom 7? Joda, den tolkinga som seier at desse versa gjeld den notidige kristne, har mange talsmenn i teologihistoria. Men det er fleire gode grunnar til at Paulus her omtalar Israel under lova - sameina med ei skildring av Adam i Edens hage, då han fell. Jamvel Øivind Andersen, i sin kommentar til Romarbrevet, meiner at desse ikkje versa ikkje siktar til ein "normal kristen", og det bør jo få einkvar i NLM til å tenke seg om.
Kva dreier eigentleg den siste domen seg om?
Det er eit grunntrekk i jødisk-kristen tenking at Gud er domar. Han har skapt himmel og jord. Han er ein personleg Gud med ein god vilje for skaparverket. Han dømer brot mot sine lover. Verda vil dømast ved tidenes ende. Det er interessant å tenke på det Krister Stendahl skriv i sin "Paul among Jews and Gentiles" (djupt interessant bok! Men det han skriv om rettferdiggjeringa er ikkje heilt solid). Han peikar på at i GT vert gjerne domen sett på som noko positivt. For då skal undertrykkarane dømast, då skal dei svake og undertrykte reisast opp - det er ein frelsesdag for dei låge, men ein domsdag for dei hovmodige. Og det er ein dag då dei fiendar som øydelegg Guds skaparverk skal utryddast.
Men altså: Tenk over dette. Ofte blir det sagt at "Det er så godt å tenke på at vi kan møte Gud frimodig i domen, sidan Jesus har sona våre synder!" Vel - når vi blir rettferdiggjort ved trua på Messias, så blir vi fyrst og fremst Abrahams born - ein del av Israel og Guds folk. Samstundes får vi tilgjeving for våre synder fordi Jesus vart vårt offerlam på Golgata. I Rom 3-4 har Paulus ganske tydeleg Jes 53 i bakhovudet. Jesus tok på seg Guds vreide for at vi skulle bli "frelst frå vreiden". Slik får vi - ved trua - statusen "rettferdig".
Ok - dette er NLM flinke på, og det er verkeleg topp. Men dei er mindre flinke på dette med domen. For her kjem det viktige: Alle stadene domen vert nemnt i NT - og det er mange stader - så er det tale om gjerningar. Og dette gjeld også i dei mange samanhengane der kristne vert omtala. Tenk på Matt 25, den store domsteksten. Ein kan av og til få inntrykk av at dette er den einaste teksten i NT som er "problematisk" fordi han så tydeleg seier at dei frelste kjem inn til livet med bakgrunn i at dei har kledd dei kalde, gjeve mat til dei svoltne etc. Men Paulus seier det same, mange gonger. Den som gjer det gode, skal få evig liv. Den som gjer det vonde, skal få angst og trengsle. "Her er ingen forskjell", heller ikkje mellom kristne og ikkje-kristne! Paulus seier dette mange gonger. "Vi skal alle fram for Kristi domstol, for at kvar kan få att for det han har gjort i lekamen sin, anten vondt eller godt".
Desse tekstane er det umogleg å kome til rette med dersom ein ikkje samstundes tek til hjarta det NT faktisk seier om at den som er truande har fått eit nytt liv, er ein ny skapning etc. Ja, det står fleire gonger at dei kristne kan "gjere det gode", at dei kan "vere til glede og hugnad for Gud" når dei gjer det gode. At dei kan vere "fullkomne og lytelause" etc. Det er åpenbart noko som har gått gale i teologien dersom ein ikkje kan finne rom i forkynninga for dei mange versa der Paulus seier dette om dei truande. Poenget er ikkje at dei kristne er syndfrie, det seier Paulus aldri, og det meiner han heller ikkje. Men han har ei positiv skildring av dei truande, og han meiner at dei kan leve på ein måte som er til glede og hugnad for Herren, i den grad at han faktisk kan "godkjenne det" i domen.
Og ikkje berre det: Gud vil løne gjerningane. Visst må vi unngå hovmod. Vi skal seie "vi er unyttige tenarar." Vi skal seie "Gud, ver meg syndar nådig!" Vi må ikkje for ein augneblink tru at vi kan kome fram for Gud og krevje noko som helst. Vi må berre kaste oss på nåden for Jesu skuld. Men Gud har endå lova at han vil løne den som gjer det gode. Dette er også noko som blir sagt mange gonger i NT. "Kvar skal få si løn". Eller: "Bli ikkje trøytte av å gjere det gode! For vi skal hauste i si tid." Problemet her er også at vi ikkje heilt har sett for oss kor konkret framtida vil bli. Det vil ikkje bli ein høgtsvevande og luftig himmel med harper og englesong - i alle fall ikkje i fyrste omgang (i mellomtilstanden blir det kanskje slik). Det vil bli eit friskt, frodig og fruktbart skaparverk som er fornya.
Kva er eigentleg poenget med oppstoda?
Ofte kan ein høyre slikt som at "krossen er det sentrale i kristendomen", eller "Alt i kristendomen oppsummerast under krossen". Og til ein viss grad kan ein jo vere samd i dette. Paulus forkynte Kristus krossfest (Gal 3 og 1 Kor 2). Likevel let han Jesu oppstode få ei større rolle i sin teologi enn krossen. Krossen var den avgjerande sigerstaden, då Jesus sigra over maktene og herredøma, då han sona for syndene, då han tok med seg Israels forbanningsdom ut i eksilet og kom ut på andre sida, reist opp av Gud sjølv. Og den som trur på Jesus og er "i han" får del i både fruktene av Jesu død, men også fruktene av Jesu oppstode! Dvs. nytt liv her og no, men også ei oppstode "lik hans" ved tidenes ende, når Gud skal fornye the whole shebang. Vi har allereie no teke del i nyskapinga, fordi vi har del i Jesu "oppstodekraft".
Ok, dette var nokre enkle punkt i veldig full fart. No vil eg berre føye til:
a. Eg var på møte i Misjonssalen i dag til morgon. Det var eit flott og oppbyggjeleg møte med ein kjempegod tale, gode songar, fin musikk, hyggelege folk, god vaffel etc. Tipp topp.
b. Eg var på møte i Filadelfia på kvelden. Det var for høg musikk (etter mi meining), greie lovsongar, ein fenomenal tale av Egil Svartdahl og mange hyggelege folk. Eg møtte ein heil haug med NLM-folk der. God stemning.
