Sidan sist...har eg vore på mannsforening på Kvitsund, med masse hyggelege folk. Og heilt super mat, betre enn ein får på restaurant. Så det er digg, dersom eg skulle laga mat, hadde det gått i frossenpizza o. l.
Eg tala med ei "grunnstøtte" i kyrkjelyden. Han tala om korleis ein evt. kunne få fleire til å kome i kyrkja. Eg låg vaken i dag til morgonen og tenkte mykje på det. Og laga ein tråd på FB om det. Hm. Men det var konstruktivt, sjølv om eg ikkje fekk nok søvn.
I dag har eg planlagt ein haug, skrive litt preike. Og så vart eg intervjua til kyrkjebladet. Eg vart intervjua av ein kar som omtalar seg sjølv som "ukristeleg", så det var litt spennande, for han hadde lese bloggen min og funne ut ein del ting han ville "køyre meg" litt på, til dømes om kvar Gud var 22. juli, kva det vil seie at eg er konservativ, kva eg tenker om islam og demokrati etc. Litt artig, men også godt å vite at dette ikkje var eit tabloidintervju, elles hadde eg vore langt utpå glattisen; er trass alt ikkje like enkelt å gje svar på svært kompliserte problemstillingar med nokre få setningar.
Så var eg med på møte på Misjonshuset i Kviteseid. Det var eit fint møte, og der er det trygt og godt å vere. Og igjen: Deilig kveldsmat, så eg slepp å lage mat nok ein gong :-)
Det er det som skjer. Er det nokon som skulle ynskje at eg la ut bilete av ting som skjer her...? Vel, sei ifrå i så fall, då.
Videoen er (nesten) irrelevant, du må lytte til songen.
Tuesday, August 30, 2011
Sunday, August 28, 2011
For dei personleg interesserte, kan eg vel seie+ litt snacks
Ok, for dei personleg interesserte kan eg kanskje seie nokre ord om kva som har skjedd i dag. Det er jo ein type kommunikasjon ut i verda, dette også. Hm.
Ok. I går reiste eg frå Oslo til Vrådal. Eg kom til Vrådal, og her var det eit tomt, mørkt og litt kaldt hus midt ute i skogen (søk på Kviteseidvegen 1519 på Google Maps og gå til Street view, så ser du det). Men ja. Eg fekk meg ei god natts søvn etter å ha surfa på nettet og m. a. sett på dette:
Ok, det er god livsvisdom og det er dårleg livsvisdom. Vi får ta med oss det beste her.
Uansett, i dag til morgon reiste eg til Fjågesund (lita, koseleg bygd med få innbyggjarar). Eg hadde forventa at det kom ganske få til gudstenesta, men til mi overrasking var det vel nærare 25 stk. Så det var hyggeleg. Eg vart også kjent med nokre nye folk. Det var ei veldig tradisjonell gudsteneste, då, eg hadde ikkje anledning til å stelle til noko meir denne gongen. Men eg song ein song for folket, i alle fall.
Eg reiste heim, leste litt Feser (skal referere litt nedanfor, så ser du kva det går i), sov eit par timar, reiste på gudsteneste i Brunkeberg. Der var det også ein god gjeng med folk, så det var hyggeleg. Eg tenker at...hm...det er jammen viktig med tilbakemeldingar når ein arbeider som prest. Det er litt vanskeleg å vite om/korleis ein kan gjere ting annleis. Men det får vi ta litt etter kvart, kanskje. Uansett var det nok ei fin gudsteneste, tykkjer eg.
Etter gudstenesta tok eg turen nedover til Kvitsund, der skulle det vere møte kl. 20, så eg tenkte det kunne vere ei anledning til å treffe att ein del gamle kjente. Så jada, eg var på møtet, vart introdusert som "den nye presten" :-P, og helsa på mange kjentfolk. Det var veldig hyggeleg. Staben på Kvitsund er ganske ung for tida. Mange av dei som arbeider der er nytilsette folk på min alder (og eg kjenner dei aller fleste av dei, så det er veldig hyggeleg). Så då vart det kaffi med Rolv og Linn M., og så vart eg invitert til å joine på diverse aktivitetar på Kvitsund. Det var veldig hyggeleg, det hjelper veldig i ein elles potensielt litt einsam tilstand her ute på bygda (er stort sett ingen andre på min alder her).
Uansett, i morgon er det fri, så då blir det litt skriving av preike som eg skal halde i MUF snart+kanskje ein liten fjelltur og så sjølvsagt lesing i Feser.
Speaking of which. Her er nokre utdrag som viser kvifor boka hans er veldig stimulerande. Den som har øyre, han høyre:
Frå innleiinga:
"But the most important thing to know about the belief that God exists is not that most citizens happen (for now anyway) to share it, that it tends to uphold public morality, and so forth. The most important thing to know is that it is true, and demonstrably so...
...this is not a defense of an amorphous ecumenical something called "religion", but only and specifically of the classical theism and traditional morality of Western civilization, which, I maintain, are superior - rationally, morally, and socio-politically superior - to absolutely every alternative on offer.
Nor am I suggesting that these founding elements of our civilization be permitted, hat in hand, to maintain “a place at the table” of some great multicultural smorgasbord alongside the secularist liberalism that seeks to abolish them. I hold instead that they ought to be restored to their rightful place as the guiding principles of Western thought, society and politics, and that, accordingly, secularism ought to be driven back into the intellectual and political margins whence it came, and to which it would consign religious and traditional morality.”
For however wellmeaning this or that individual secular liberalist may be, his creed is I maintain (and to paraphrase Dawkins' infamous description of critics of evolution) 'ignorant, stupid, insane, and wicked'. It is a clear and present danger to the stability of any society, and to the eternal destiny of any soul, that falls under its malign influence. For when the consequences of its philosophical foundations are worked out consistently, it can seem to undermine the very possibility of rationality and morality themselves."
Eller når han kjem Aristoteles, som er hans store helt. Eg kunne ikkje unngå å sitje å le halvhøgt for meg sjølv på bussen då eg las det fylgjande (og det er ikkje ofte eg ler for meg sjølv slik). Here goes nothing:
"Aristotle's version of realism is the most powerful and systematic realist metaphysics ever developed (even if it was Aristotle's medieval followers, rather than the man himself, who completed this development). How significant is Aristotle? Well, I wouldn't want to exaggerate, so let me put it this way: Abandoning Aristotelianism, as the founders of modern philosophy did, was the single greatest mistake ever made in the entire history of Western thought. More than any other intellectual factor - there are other, non-intellectual factors too, of course, and some are more important - this abandondment has contributed to the civilizational crisis through which the West has been living for several centuries, and which has accelerated massively in the last century or so."
Eller det fylgjande veldig, veldig interessante han skriv om Aristoteles' "four causes". D. e. at alle ting har ein "materiell årsak" (d. e. stoffet tingen er bygd opp av), ein "formal årsak" (d. e. mønster, oppbyggjing), ein "efficient/moving" årsak (d. e. årsak som fekk tingen i stand) og ein "final cause" (d. e. føremålet med tingen). Les, og tenk over dette:
"...modern philosophers, scientists, and intellectuals in general claim not to believe in final causality. I say 'claim' because, like all normal human beings, they actually appeal to final causes all the time in their everyday professional lives. They contemplate and act on their goals, give their reasons for doing things, explain to their children what this or that body part is for(...)At the same time, these thinkers are in thrall to an official ideology according to which Aristotle's doctrine of the four causes was somehow refuted by modern science. In particular, it is held that modern science shows that there are no formal and final causes, and that material and efficient causes are very different from what Aristotle and his successors took them to be. Any appearance of final causality is illusory, and descriptions that make reference to it are merely useful fictions that can be translated into descriptions that make reference instead to purposeless, meaningless, goal-free causes and effects.
Let me be very clear about something. However widely accepted, these claims are, each and every one of them, simply untrue. They are false. Wrong. Mistaken. Erroneous. Non-factual. Not the case(...)Here are the facts. First, early modern philosophers and scientists never came remotely close to disproving Aristotle's doctrine of the four causes. Some of them did (as we will see) offer some feeble and easily rebutted objections, but for the most part it was simply decided to carry on scientific and philosophical practice as if one needed to appeal only to two (at most) of the four causes and to ignore the others. Far from being a 'discovery', the rejection of the four causes was sheer stipulation, an act of pure intellectual willfulness.
Second, this rash move immediately created a number of serious philosophical problems that have never been settled to this day, but instead have only gotten progressively worse; indeed, these problems have led contemporary philosophers to conclusions historically unprecedented in their bizarreness and absurdity.
Third, the original stipulative character of this move has been largely forgotten with the passing centuries, and philosophers' and scientists' faulty collective memory has transformed it into the 'discovery' they falsely regard it as having been.
Fourth, for this reason, the bizarreries and absurdities to which contemporary intellectuals have been led by their rejection of the four causes have been embraced as further surprising 'discoveries' or 'results' of philosophical inquiry, rather than recognized for what they are: a reductio ad absurdum of the premises laid down by their intellectual ancestors, and thus of the entire modern philosophical picture of the world to which they are committed.
That they do indeed constitute a reductio ad absurdum - a set of manifest falsehoods that refute the premises that lead to them - is, as we will see by the end of this book, beyond reasonable doubt."
Dette er berre så djupt, djupt interessant. Eg hugsar då eg var i NY i fjor. Eg vart kjent med ei dame på min alder. Ho var frå München, men studerte i London. Vi tala om utdanning etc. Eg sa at det verkeleg var viktig å kjenne dei antikke filosofane. Ho berre fnyste av det og avviste det. Det er standard reaksjon i vestleg sivilisasjon no for tida. Hm. Og det er verkeleg interessant; for når ein avviser å diskutere desse tinga, så veljer ein likevel nokre metafysiske standpunkt (men i regelen utan å vite det sjølv! Som i tilfellet Dawkins) Men dei blir ikkje gjennomtenkte, og Fesers prosjekt er altså å vise at dei metafysiske vala som er tekne i vestleg akademia no for tida bevisleg er feilaktige.
Eg har førebels ikkje føresetnader til å vurdere endegyldig om han verkeleg har rett i dette (på reint filosofiske premiss). Men dersom det er rett (slik det til no ser ut), så er det verkeleg djupt tankevekkande; då blir store delar av dei som studerer i akademia ført inn i ein falsk filosofi som står i strid med kristen (d. e. sann, svarande til røyndomen slik han er) røyndomsforståing - men utan at verken dei sjølve eller dei aller fleste av forelesarane veit om det. Huh. Tenk på det. Det er litt religiøse dimensjonar over det, nesten.
Hm, ja. Det er også verkeleg interessant å tenke på korleis vi som konservative kristne i Noreg er "fanga" av dette paradigmet, ofte utan å vite det sjølve. Det kjem til uttrykk på fleire måtar. Til dømes i fromme kristne som forsvarer Intelligent Design og kreasjonisme fordi dei meiner at evolusjonsutviklinga ikkje kan vere Guds verk. Eller fromme kristne som på spørsmål om korleis dei vil grunngje trua si kun svarar at "vi kan ikkje grunngje dette, det er difor det handlar om tru". Hm. Det er tankevekkande, tykkjer eg. Hugsar eg las Pannenberg, som understreka korleis moderne sekulær tenking har vakse fram nettopp fordi kristne gav opp prosjektet med å lage ein einskapleg visjon for heile røyndomen, der ein sameinte kristen openberring, filosofi, naturvitskap. Då vart i staden naturvitskapen teke til gissel for ein anti-kristen filosofi, og vart så brukt som eit våpen for å underminere kristendomens sanning.
Det er interessant. Feser peikar på korleis "the game is rigged" i vestleg sivilisasjon, nettopp med bakgrunn i dette. Tygg på dette: Kor mange klassiske kristne er det i Noreg? Ganske mange, ikkje sant? Sei, nokre hundre tusen. Kor ofte får desse ei fair framstilling i media? Kor ofte blir seriøs apologetikk aira på TV? NRK kan sende elendig researcha program om "ei historie om kristendomen", der kristendomen blir kritisert opp og ned. Kor ofte sender dei seriøse program som argumenterer for at kristendomen er eit sant livssyn? Det skjer av og til, men sjeldant. For det vil i så fall gå til åtak på dogmet om at ein skal kunne velje som ein vil, utan nokon annan autoritet enn ein sjølv. Underleg med det. Skal ein døme ut frå ein del anti-kristeleg polemikk, ville nok mange av desse sekulære bli ganske positivt overraska dersom dei verkeleg fekk smaken på korleis kristenlivet levast.
"The content of secularism as a philosophy and a sensibility is entirely parasitic on religion. It is not just that secularists happen to reject and oppose religion; it's that there is nothing more to their creed than rejecting and opposing religion. This point might seem obviously true, even banal, but it is not. For secularists often regard themselves as promoting a positive intellectual and moral vision of the world, not merely a critique of religion. They claim to have something new to put in its place. Hence they not only reject faith; they endorse reason and science. They not only reject traditional morality, especially in the area of sex; they affirm the value of free choice. They not only reject ecclesiastical authority; they promote democracy and tolerance. And so on.
But look more closely, and you'll find that this 'positive vision' is really nothing more than a restatement of the negative one.
...
The fact is that secularists are 'for' reason and science only to the extent that they don't lead to religious conclusions; they celebrate free choice only insofar as one chooses against traditional or religiously oriented morality; and they are for democracy and toleration only to the extent that these might lead to a less religiously oriented social and political order. Again, the animus against religion is not merely a feature of the secularist mindset; it is the only feature.
Hm. Både Feser, Pannenberg og Hart er svært opptekne av å understreke at den "visjonen" dei presenterer, som dei meiner er sann, og som folk fylgjeleg bør rette seg etter, ikkje må innførast med makt, kun med ikkje-valdeleg argumentasjon og sjølvoppofrande kjærleik (det er den einaste måten å unngå at evangelieforkynning blir så å seie ei skjult maktutøving). Gjennomslaget av kristen røyndomsforståing i Europa førte til svært mykje godt, til miskunn for dei svakaste og (etter kvart, i kombinasjon med m. a. gresk filosofi) moderne naturvitskap. Avvisninga av denne røyndomsforståinga førte (ja - og det er ikkje så veldig kontroversielt å seie dette heller) i ytste konsekvens til forferdelege tilstandar i Europa. Med vår forhistorie kan ein forstå at folk i dag er skeptiske til alt anna individualistisk sekulærliberalisme. Problemet er imidlertid at denne raskt også blir absolutt og undertrykkande, spesielt når staten går inn som garantist for han.
Vel, her er det verkeleg mykje å setje seg inn i. Det er freistande. Problemet er at kvar time eg brukar på å lese filosofi blir ein time mindre til NT :( Så eg må finne eit slags prioriteringssystem her.
Her fylgjer til slutt eit par songar. Dei er båe veldig gode (Bach er naturlegvis i ein annan divisjon enn PF). Men dei spring - heilt sjølvmedvite og eksplisitt - ut av to vidt forskjellige måtar å tolke verda på. Dark side of the moon er eit album som ser "the modern predicament" i kvitauga, og så freistar å skildre korleis det er å leve på denne måten. Veldig interessant, naturlegvis. Waters er ikkje dum.
Frå h-mollmessa til Bach, i ei verkeleg vidunderleg innspeling! Veldig interessant, naturlegvis, fordi Bach freista å manifestere ære til Gud, eit harmonisk skaparverk i trua på han, etc. i musikken. Det høyrest slik ut:
Ok. I går reiste eg frå Oslo til Vrådal. Eg kom til Vrådal, og her var det eit tomt, mørkt og litt kaldt hus midt ute i skogen (søk på Kviteseidvegen 1519 på Google Maps og gå til Street view, så ser du det). Men ja. Eg fekk meg ei god natts søvn etter å ha surfa på nettet og m. a. sett på dette:
Ok, det er god livsvisdom og det er dårleg livsvisdom. Vi får ta med oss det beste her.
Uansett, i dag til morgon reiste eg til Fjågesund (lita, koseleg bygd med få innbyggjarar). Eg hadde forventa at det kom ganske få til gudstenesta, men til mi overrasking var det vel nærare 25 stk. Så det var hyggeleg. Eg vart også kjent med nokre nye folk. Det var ei veldig tradisjonell gudsteneste, då, eg hadde ikkje anledning til å stelle til noko meir denne gongen. Men eg song ein song for folket, i alle fall.
Eg reiste heim, leste litt Feser (skal referere litt nedanfor, så ser du kva det går i), sov eit par timar, reiste på gudsteneste i Brunkeberg. Der var det også ein god gjeng med folk, så det var hyggeleg. Eg tenker at...hm...det er jammen viktig med tilbakemeldingar når ein arbeider som prest. Det er litt vanskeleg å vite om/korleis ein kan gjere ting annleis. Men det får vi ta litt etter kvart, kanskje. Uansett var det nok ei fin gudsteneste, tykkjer eg.
Etter gudstenesta tok eg turen nedover til Kvitsund, der skulle det vere møte kl. 20, så eg tenkte det kunne vere ei anledning til å treffe att ein del gamle kjente. Så jada, eg var på møtet, vart introdusert som "den nye presten" :-P, og helsa på mange kjentfolk. Det var veldig hyggeleg. Staben på Kvitsund er ganske ung for tida. Mange av dei som arbeider der er nytilsette folk på min alder (og eg kjenner dei aller fleste av dei, så det er veldig hyggeleg). Så då vart det kaffi med Rolv og Linn M., og så vart eg invitert til å joine på diverse aktivitetar på Kvitsund. Det var veldig hyggeleg, det hjelper veldig i ein elles potensielt litt einsam tilstand her ute på bygda (er stort sett ingen andre på min alder her).
Uansett, i morgon er det fri, så då blir det litt skriving av preike som eg skal halde i MUF snart+kanskje ein liten fjelltur og så sjølvsagt lesing i Feser.
Speaking of which. Her er nokre utdrag som viser kvifor boka hans er veldig stimulerande. Den som har øyre, han høyre:
Frå innleiinga:
"But the most important thing to know about the belief that God exists is not that most citizens happen (for now anyway) to share it, that it tends to uphold public morality, and so forth. The most important thing to know is that it is true, and demonstrably so...
...this is not a defense of an amorphous ecumenical something called "religion", but only and specifically of the classical theism and traditional morality of Western civilization, which, I maintain, are superior - rationally, morally, and socio-politically superior - to absolutely every alternative on offer.
Nor am I suggesting that these founding elements of our civilization be permitted, hat in hand, to maintain “a place at the table” of some great multicultural smorgasbord alongside the secularist liberalism that seeks to abolish them. I hold instead that they ought to be restored to their rightful place as the guiding principles of Western thought, society and politics, and that, accordingly, secularism ought to be driven back into the intellectual and political margins whence it came, and to which it would consign religious and traditional morality.”
For however wellmeaning this or that individual secular liberalist may be, his creed is I maintain (and to paraphrase Dawkins' infamous description of critics of evolution) 'ignorant, stupid, insane, and wicked'. It is a clear and present danger to the stability of any society, and to the eternal destiny of any soul, that falls under its malign influence. For when the consequences of its philosophical foundations are worked out consistently, it can seem to undermine the very possibility of rationality and morality themselves."
Eller når han kjem Aristoteles, som er hans store helt. Eg kunne ikkje unngå å sitje å le halvhøgt for meg sjølv på bussen då eg las det fylgjande (og det er ikkje ofte eg ler for meg sjølv slik). Here goes nothing:
"Aristotle's version of realism is the most powerful and systematic realist metaphysics ever developed (even if it was Aristotle's medieval followers, rather than the man himself, who completed this development). How significant is Aristotle? Well, I wouldn't want to exaggerate, so let me put it this way: Abandoning Aristotelianism, as the founders of modern philosophy did, was the single greatest mistake ever made in the entire history of Western thought. More than any other intellectual factor - there are other, non-intellectual factors too, of course, and some are more important - this abandondment has contributed to the civilizational crisis through which the West has been living for several centuries, and which has accelerated massively in the last century or so."
Eller det fylgjande veldig, veldig interessante han skriv om Aristoteles' "four causes". D. e. at alle ting har ein "materiell årsak" (d. e. stoffet tingen er bygd opp av), ein "formal årsak" (d. e. mønster, oppbyggjing), ein "efficient/moving" årsak (d. e. årsak som fekk tingen i stand) og ein "final cause" (d. e. føremålet med tingen). Les, og tenk over dette:
"...modern philosophers, scientists, and intellectuals in general claim not to believe in final causality. I say 'claim' because, like all normal human beings, they actually appeal to final causes all the time in their everyday professional lives. They contemplate and act on their goals, give their reasons for doing things, explain to their children what this or that body part is for(...)At the same time, these thinkers are in thrall to an official ideology according to which Aristotle's doctrine of the four causes was somehow refuted by modern science. In particular, it is held that modern science shows that there are no formal and final causes, and that material and efficient causes are very different from what Aristotle and his successors took them to be. Any appearance of final causality is illusory, and descriptions that make reference to it are merely useful fictions that can be translated into descriptions that make reference instead to purposeless, meaningless, goal-free causes and effects.
Let me be very clear about something. However widely accepted, these claims are, each and every one of them, simply untrue. They are false. Wrong. Mistaken. Erroneous. Non-factual. Not the case(...)Here are the facts. First, early modern philosophers and scientists never came remotely close to disproving Aristotle's doctrine of the four causes. Some of them did (as we will see) offer some feeble and easily rebutted objections, but for the most part it was simply decided to carry on scientific and philosophical practice as if one needed to appeal only to two (at most) of the four causes and to ignore the others. Far from being a 'discovery', the rejection of the four causes was sheer stipulation, an act of pure intellectual willfulness.
Second, this rash move immediately created a number of serious philosophical problems that have never been settled to this day, but instead have only gotten progressively worse; indeed, these problems have led contemporary philosophers to conclusions historically unprecedented in their bizarreness and absurdity.
Third, the original stipulative character of this move has been largely forgotten with the passing centuries, and philosophers' and scientists' faulty collective memory has transformed it into the 'discovery' they falsely regard it as having been.
Fourth, for this reason, the bizarreries and absurdities to which contemporary intellectuals have been led by their rejection of the four causes have been embraced as further surprising 'discoveries' or 'results' of philosophical inquiry, rather than recognized for what they are: a reductio ad absurdum of the premises laid down by their intellectual ancestors, and thus of the entire modern philosophical picture of the world to which they are committed.
That they do indeed constitute a reductio ad absurdum - a set of manifest falsehoods that refute the premises that lead to them - is, as we will see by the end of this book, beyond reasonable doubt."
Dette er berre så djupt, djupt interessant. Eg hugsar då eg var i NY i fjor. Eg vart kjent med ei dame på min alder. Ho var frå München, men studerte i London. Vi tala om utdanning etc. Eg sa at det verkeleg var viktig å kjenne dei antikke filosofane. Ho berre fnyste av det og avviste det. Det er standard reaksjon i vestleg sivilisasjon no for tida. Hm. Og det er verkeleg interessant; for når ein avviser å diskutere desse tinga, så veljer ein likevel nokre metafysiske standpunkt (men i regelen utan å vite det sjølv! Som i tilfellet Dawkins) Men dei blir ikkje gjennomtenkte, og Fesers prosjekt er altså å vise at dei metafysiske vala som er tekne i vestleg akademia no for tida bevisleg er feilaktige.
Eg har førebels ikkje føresetnader til å vurdere endegyldig om han verkeleg har rett i dette (på reint filosofiske premiss). Men dersom det er rett (slik det til no ser ut), så er det verkeleg djupt tankevekkande; då blir store delar av dei som studerer i akademia ført inn i ein falsk filosofi som står i strid med kristen (d. e. sann, svarande til røyndomen slik han er) røyndomsforståing - men utan at verken dei sjølve eller dei aller fleste av forelesarane veit om det. Huh. Tenk på det. Det er litt religiøse dimensjonar over det, nesten.
Hm, ja. Det er også verkeleg interessant å tenke på korleis vi som konservative kristne i Noreg er "fanga" av dette paradigmet, ofte utan å vite det sjølve. Det kjem til uttrykk på fleire måtar. Til dømes i fromme kristne som forsvarer Intelligent Design og kreasjonisme fordi dei meiner at evolusjonsutviklinga ikkje kan vere Guds verk. Eller fromme kristne som på spørsmål om korleis dei vil grunngje trua si kun svarar at "vi kan ikkje grunngje dette, det er difor det handlar om tru". Hm. Det er tankevekkande, tykkjer eg. Hugsar eg las Pannenberg, som understreka korleis moderne sekulær tenking har vakse fram nettopp fordi kristne gav opp prosjektet med å lage ein einskapleg visjon for heile røyndomen, der ein sameinte kristen openberring, filosofi, naturvitskap. Då vart i staden naturvitskapen teke til gissel for ein anti-kristen filosofi, og vart så brukt som eit våpen for å underminere kristendomens sanning.
Det er interessant. Feser peikar på korleis "the game is rigged" i vestleg sivilisasjon, nettopp med bakgrunn i dette. Tygg på dette: Kor mange klassiske kristne er det i Noreg? Ganske mange, ikkje sant? Sei, nokre hundre tusen. Kor ofte får desse ei fair framstilling i media? Kor ofte blir seriøs apologetikk aira på TV? NRK kan sende elendig researcha program om "ei historie om kristendomen", der kristendomen blir kritisert opp og ned. Kor ofte sender dei seriøse program som argumenterer for at kristendomen er eit sant livssyn? Det skjer av og til, men sjeldant. For det vil i så fall gå til åtak på dogmet om at ein skal kunne velje som ein vil, utan nokon annan autoritet enn ein sjølv. Underleg med det. Skal ein døme ut frå ein del anti-kristeleg polemikk, ville nok mange av desse sekulære bli ganske positivt overraska dersom dei verkeleg fekk smaken på korleis kristenlivet levast.
"The content of secularism as a philosophy and a sensibility is entirely parasitic on religion. It is not just that secularists happen to reject and oppose religion; it's that there is nothing more to their creed than rejecting and opposing religion. This point might seem obviously true, even banal, but it is not. For secularists often regard themselves as promoting a positive intellectual and moral vision of the world, not merely a critique of religion. They claim to have something new to put in its place. Hence they not only reject faith; they endorse reason and science. They not only reject traditional morality, especially in the area of sex; they affirm the value of free choice. They not only reject ecclesiastical authority; they promote democracy and tolerance. And so on.
But look more closely, and you'll find that this 'positive vision' is really nothing more than a restatement of the negative one.
...
The fact is that secularists are 'for' reason and science only to the extent that they don't lead to religious conclusions; they celebrate free choice only insofar as one chooses against traditional or religiously oriented morality; and they are for democracy and toleration only to the extent that these might lead to a less religiously oriented social and political order. Again, the animus against religion is not merely a feature of the secularist mindset; it is the only feature.
Hm. Både Feser, Pannenberg og Hart er svært opptekne av å understreke at den "visjonen" dei presenterer, som dei meiner er sann, og som folk fylgjeleg bør rette seg etter, ikkje må innførast med makt, kun med ikkje-valdeleg argumentasjon og sjølvoppofrande kjærleik (det er den einaste måten å unngå at evangelieforkynning blir så å seie ei skjult maktutøving). Gjennomslaget av kristen røyndomsforståing i Europa førte til svært mykje godt, til miskunn for dei svakaste og (etter kvart, i kombinasjon med m. a. gresk filosofi) moderne naturvitskap. Avvisninga av denne røyndomsforståinga førte (ja - og det er ikkje så veldig kontroversielt å seie dette heller) i ytste konsekvens til forferdelege tilstandar i Europa. Med vår forhistorie kan ein forstå at folk i dag er skeptiske til alt anna individualistisk sekulærliberalisme. Problemet er imidlertid at denne raskt også blir absolutt og undertrykkande, spesielt når staten går inn som garantist for han.
Vel, her er det verkeleg mykje å setje seg inn i. Det er freistande. Problemet er at kvar time eg brukar på å lese filosofi blir ein time mindre til NT :( Så eg må finne eit slags prioriteringssystem her.
Her fylgjer til slutt eit par songar. Dei er båe veldig gode (Bach er naturlegvis i ein annan divisjon enn PF). Men dei spring - heilt sjølvmedvite og eksplisitt - ut av to vidt forskjellige måtar å tolke verda på. Dark side of the moon er eit album som ser "the modern predicament" i kvitauga, og så freistar å skildre korleis det er å leve på denne måten. Veldig interessant, naturlegvis. Waters er ikkje dum.
Frå h-mollmessa til Bach, i ei verkeleg vidunderleg innspeling! Veldig interessant, naturlegvis, fordi Bach freista å manifestere ære til Gud, eit harmonisk skaparverk i trua på han, etc. i musikken. Det høyrest slik ut:
Saturday, August 27, 2011
Div
- Som de ser, har eg lagt ut preika mi for fyrstkomande sundag nedanfor. Det er ein veldig interessant tekst. Eg tippar du vil få litt å tygge på når du les preika. Skulle vore interessant å sjå korleis andre prestar preikar over denne teksten.
- Elles har eg byrja å lese "The last superstition" av Edward Feser. For ei bok! Fytti. Eg mistenker at eg kjem til å ha endra ein god del standpunkt etter å ha pløyd gjennom den boka, altså. Til dykk som er kristne: Det er stuff som denne boka leiande intellektuelle i Noreg burde å fått høyre. Men det er diverre ingen(!) (så langt eg veit, anyway) i Noreg som frontar denne typen argumentasjon i særleg grad. Interessant å tenke på, eigentleg. Det er vanskeleg, nesten umogleg, å vere ekspert i fleire ulike fagfelt på likt, d. e. NT, religionsfilosofi, filosofi, systematisk teologi. Det betyr at dersom ein ynskjer å forsvare den kristne trua, så er ein avhengig av solid oppbacking frå ekspertar på andre fagfelt. Det er eit problem i Noreg, naturlegvis, for det er ikkje så altfor mange frimodige intellektuelle kristne her. Eg kan tenke meg at det er lettare for ein som står i den romersk-katolske kyrkja.
- Og det bringar meg til neste post. Som den merksame lesaren veit, hadde eg ein slags analyse av preses Byfugliens tale i domkyrkja 24. juli. Kan lesast her. (Eg tenker forresten at Stoltenbergs tale her nok kan diskuterast; var hans utsegner verkeleg ei medviten avvisning av eit kristent framtidshåp? Eg er usikker). Etterpå fekk eg med meg at Jens Petter Johnsen og Helga Byfuglien hadde ein flott kronikk i Aftenposten, der dei sa ein del om kyrkja si rolle. Der vart det m. a. understreka at kyrkja forvaltar evangeliet om frelse i Jesu namn etc.
No har Byfuglien vorte intervjua om ABB og kyrkja sitt syn på vondskap. Kan lesast her. Eg har berre ein kommentar til det: Eg tykkjer eigentleg ho seier veldig mykje flott. Eg berre undrast på kva rolle Jesus spelar i kampen mot vondskapen, etter hennar syn. Det er vel unødvendig å understreke at Jesus, Guds rike, Anden etc. spelar hovudroller i den NT-lege tankeverda.
Eg tenker også litt over måten det vert tala om "det vonde". Hm. Eg har ofte undra meg over det fylgjande: Kvifor (why, oh why...) omset vi ikkje Fader Vår med "fri oss frå den vonde?" Trur jammen eg må diskutere dette med ein bibelomsetjar. Ikkje fyrst og fremst dei eksegetiske argumenta; eg er meir eller mindre overtydd om at "den vonde" er ei omsetjing som er meir tru mot Matt/Luk (i nokre handskrifter). Men kvifor ein likevel vel "det vonde", når dei eksegetiske argumenta så langt eg kan sjå heller i ei annan retning.
- Uansett. I kveld reiser eg frå Oslo til Vrådal, skal vere der nokre veker. Skal forresten også tale på Kvitsund til torsdagen, det blir stas.
Over og ut.
- Elles har eg byrja å lese "The last superstition" av Edward Feser. For ei bok! Fytti. Eg mistenker at eg kjem til å ha endra ein god del standpunkt etter å ha pløyd gjennom den boka, altså. Til dykk som er kristne: Det er stuff som denne boka leiande intellektuelle i Noreg burde å fått høyre. Men det er diverre ingen(!) (så langt eg veit, anyway) i Noreg som frontar denne typen argumentasjon i særleg grad. Interessant å tenke på, eigentleg. Det er vanskeleg, nesten umogleg, å vere ekspert i fleire ulike fagfelt på likt, d. e. NT, religionsfilosofi, filosofi, systematisk teologi. Det betyr at dersom ein ynskjer å forsvare den kristne trua, så er ein avhengig av solid oppbacking frå ekspertar på andre fagfelt. Det er eit problem i Noreg, naturlegvis, for det er ikkje så altfor mange frimodige intellektuelle kristne her. Eg kan tenke meg at det er lettare for ein som står i den romersk-katolske kyrkja.
- Og det bringar meg til neste post. Som den merksame lesaren veit, hadde eg ein slags analyse av preses Byfugliens tale i domkyrkja 24. juli. Kan lesast her. (Eg tenker forresten at Stoltenbergs tale her nok kan diskuterast; var hans utsegner verkeleg ei medviten avvisning av eit kristent framtidshåp? Eg er usikker). Etterpå fekk eg med meg at Jens Petter Johnsen og Helga Byfuglien hadde ein flott kronikk i Aftenposten, der dei sa ein del om kyrkja si rolle. Der vart det m. a. understreka at kyrkja forvaltar evangeliet om frelse i Jesu namn etc.
No har Byfuglien vorte intervjua om ABB og kyrkja sitt syn på vondskap. Kan lesast her. Eg har berre ein kommentar til det: Eg tykkjer eigentleg ho seier veldig mykje flott. Eg berre undrast på kva rolle Jesus spelar i kampen mot vondskapen, etter hennar syn. Det er vel unødvendig å understreke at Jesus, Guds rike, Anden etc. spelar hovudroller i den NT-lege tankeverda.
Eg tenker også litt over måten det vert tala om "det vonde". Hm. Eg har ofte undra meg over det fylgjande: Kvifor (why, oh why...) omset vi ikkje Fader Vår med "fri oss frå den vonde?" Trur jammen eg må diskutere dette med ein bibelomsetjar. Ikkje fyrst og fremst dei eksegetiske argumenta; eg er meir eller mindre overtydd om at "den vonde" er ei omsetjing som er meir tru mot Matt/Luk (i nokre handskrifter). Men kvifor ein likevel vel "det vonde", når dei eksegetiske argumenta så langt eg kan sjå heller i ei annan retning.
- Uansett. I kveld reiser eg frå Oslo til Vrådal, skal vere der nokre veker. Skal forresten også tale på Kvitsund til torsdagen, det blir stas.
Over og ut.
11. sundag etter pinse, Luk 19,41-48
Det er interessant å lese kristne skrifter frå den tidlege kyrkjehistoria, dei fyrste hundreåra etter Kristus. Dei kristne på denne tida heldt sterkt fast den same kristne trua som vi har. Ja, den apostoliske truvedkjenninga, som vi seier fram i kyrkja kvar sundag, er frå omtrent denne tidsperioden. Og denne truvedkjenninga legg fram sentral kristendom: Gud er skapar, Jesus er frelsar, Den heilage Ande er vår livgjevar. Men på nokre punkt i trua til dei fyrste kristne er ganske annleis enn vår tru i dag. Eit par av dei tinga blir tematisert i dagens preiketekst, nemleg krigen om Jerusalem og konflikten om tempelet som var der.
Ein kristen forfattar ved namn Eusebius skreiv til dømes ei bok på 300-talet. Her oppsummerte han kyrkjehistoria frå Jesu kome og fram til hans tid. Og det er interessant å sjå at dette med byen Jerusalem fall for romerske krigshærar, det var verkeleg viktig for Eusebius si kristne tru. Eusebius understrekar nemleg at Jerusalems fall så å seie var eit prov på at Jesus verkeleg var Messias, den salva kongen Gud skulle sende. Jerusalems fall var eit slags prov for at det var dei kristne som trudde på Jesus som hadde rett, ikkje dei vantruande jødane som hadde avvist Jesus. Dette høyrest nok ganske framandt ut for oss. Men dagens preiketekst er nettopp ein av dei mest sentrale tekstane som låg til grunn for denne typen tenking.
Det står skrive i evangeliet etter Lukas, i det 19. kapittelet:
”Då Jesus kom nærare og såg Jerusalem, gret han over byen 42 og sa: «Hadde du berre på denne dagen skjøna, du òg, kva som tener til fred! Men no er det gøymt for auga dine. 43 Det skal koma dagar over deg då fiendane dine kastar ein voll opp rundt deg, kringset deg og trengjer deg frå alle kantar. 44 Dei skal slå deg til jorda, og folket ditt med deg, og det skal ikkje liggja att stein på stein i deg, fordi du ikkje skjøna at tida var komen då Herren gjesta deg.»
45 Så gjekk Jesus inn på tempelplassen, og der tok han til å jaga ut dei som dreiv handel. 46 Og han sa til dei: «Det står skrive: Mitt hus skal vera eit bønehus. Men de har gjort det til ei røvarhole.»
47 Sidan var han kvar dag på tempelplassen og underviste. Overprestane og dei skriftlærde og dei fremste mennene i folket leita etter ein utveg til å ta livet av han. 48 Men dei fann ikkje ut korleis dei skulle få det til, for alt folket heldt seg nær han og høyrde på han.”
Eg har lyst til å byrje preika med å gå til opninga av Matteusevangeliet. Når dei skreiv bøker i antikken, då hadde dei ikkje innhaldsforteikning. Dei måtte skrive eit slåande innleiingsord som verkeleg heldt på interessa til lesaren. Og nettopp dette gjer evangelisten. Han skriv omtrent på denne måten: ”Dette er forteljinga om Jesus, Messias, Davids son, Abrahams son.” Vel – for ein jøde på Jesu tid ville dette vore ei slåande innleiing. For oss i dag er ho kanskje litt gåtefull. Vi må pakke ut orda litt her, steg for steg. Sjølve namnet ”Jesus”, det tyder – som vi les litt seinare i kapittelet – ”Herren frelsar”. Det er eit passande namn for Jesus, skjønar vi. Jesus er frelsaren. Så vart Jesus kalla ”Messias, Davids son”. I det gamle testamentet stod det fleire tekstar om at Gud ein gong skulle sende ein stor konge. Han skulle vere herre og hyrding for Israel, og Gud hadde lova at han skulle vere av Davids ætt. Vi veit at mange jødar på Jesu tid venta på ein slik konge, Messias, Davids Son. Han skulle endeleg kunne leie dei i krig mot dei romerske undertrykkarane, dei som hadde okkupert Israel. Messiaskongen, han skulle skape rettferd og fred i Israel att. Og evangelisten skriv altså: Jesus er Messias, Davids son.
Og til slutt: Han er Abrahams son. Det betyr: Jesus er etterkomar av Abraham. Han er rett og slett ein del av det store Israelsfolket som alle saman har Abraham som stamfar, litt som mange av oss i Noreg har Harald Hårfagre som stamfar. Altså: ”Jesus, Messias, Davids son, Abrahams son”. Der har ein det. Og utover i evangeliet ser vi korleis kong Jesus går ut til sitt folk, lækjer menneske, forkynner Guds rike og kallar til etterfylgjing. Det var ikkje ei enkel oppgåve for Jesus. Evangelistane fortel at han vart freista av djevelen, og han måtte ofte slite tungt. ”Menneskesonen har ikkje noko han kan lene hovudet sitt på”, sa Jesus. Men han var heile vegen lydig mot kallet sitt, altså kallet til å vere frelsar og konge for Israel.
Korleis reagerte så Israelsfolket då Jesus kom? Jo, det var svært blanda. Evangelia fortel ofte, og med ettertrykk, om dei sterke konfliktane som oppstod rundt Jesus. Mange tok imot han med glede som sin herre og konge. Det var særleg sjuke, lamme, blinde etc. og generelt sett alle som på ulike måtar var fattige. Det kunne vere pengegriske tollarar som var hata av folket. Prostituerte som var utstøytte. Men også ganske vanlege folk, som fiskarar, rikfolk, lækjarar. Men store delar av folket brydde seg imidlertid ganske lite om Jesus og det han dreiv med. Ved nokre tilfelle ropte Jesus jamvel ut ve-rop over landsbyane der han kom: ”Ve deg, Korasin. Ve deg, Betsaida. Dersom dei mektige gjerningane som har vorte gjort blant dykk hadde blitt gjort i Tyrus og Sidon, så hadde dei for lenge sidan vendt om i sekk og oske. Men eg seier dykk, det vil bli lettare for Tyrus og Sidon på domens dag enn det vil bli for dykk.”
Jesu bodskap dreide seg altså ikkje berre om tilgjeving, frelse, fellesskap og glede. Det var også ein bodskap om dom over dei som avviste hans bodskap om å vende om til Guds rike. Denne domssida ved bodskapet kom aldri sterkare til uttrykk enn i møte med det politiske og religiøse leiarskapet i Israel, altså farisearane og dei skriftlærde. Evangelisten Lukas fortel at nokre av farisearane eigentleg var interessert i å høyre på kva Jesus hadde å seie, og at dei inviterte han heimom for å dele måltid. Evangelisten Johannes fortel også at farisearen Nikodemus kom på besøk til Jesus midt på natta, og at han seinare vart ein kristen.
Men dette var mest unntaka. I det heile hadde det religiøse leiarskapet ei sterkt kritisk haldning til Jesus. Vi les at dei sendte ut delegasjonar frå Jerusalem for å få sett Jesus fast, og for å stanse han. Dei meinte at Jesus leidde folket vilt og at han ikkje hadde nokon rett autoritet til å lære bort Guds vilje. Ja, etter kvart som konflikten vart hardare, anklaga dei Jesus for å vere ein falsk profet som stod i ledtog med djevelen sjølv. Denne konflikten mellom Jesus og det religiøse leiarskapet i Israel kjem godt til uttrykk i ei likning som Jesus fortalte. Denne likninga kjem like forut for preiketeksten vår. Jesus fortel at det var ein mann av høg ætt som for ut av landet sitt. I utlandet skulle han bli innsett som konge. Men folka i heimlandet hans, dei hata denne mannen. Då han for utanlands, sendte dei tenarar etter han for å seie: ”Vi vil ikkje at denne mannen skal vera konge over oss.” Denne likninga var Jesu eigen måte å tolke det som skjedde. For han stod fram som konge i Israel, sitt heimland, utsendt av Gud sjølv. Men leiarane i Israel hata han. Dei nekta å godta han og hans Gudsrikeforkynning.
Og like etterpå les vi om det som skjedde på palmesundag. Jesus reid inn i Jerusalem nettopp som ein fredsæl konge på eit esel på palmesundagen. Folket hadde ropa ”hosianna! Davids son! Israels konge!” Dei trudde at dette var krigarkongen, Davids mektige son, som skulle leie dei i kampen mot romarane, som gjorde så mykje vondt mot dei. Vi kan forstå gleda. Men det var ikkje ein slik konge Jesus ville vere. Han ville ikkje vere ein krigarkonge, han ville vere ein audmjuk frelsarkonge som skulle sigre over det vonde med det gode. Han skulle skape fred for Israel, ikkje ved å ta opp sverd og skjold, men ved å gje sitt liv på krossen.
Det var nettopp ein slik fred og ein slik konge det religiøse leiarskapet ikkje ynskte seg. Ein trengte ikkje vere spesielt synsk for å innsjå at det religiøse leiarskapet i Israel var i ferd med å styre Israel like ut i avgrunnen. For dei leidde Israel ut i væpna konflikt med det mektige romarriket. Igjen: Farisearane og dei skriftlærde venta på ein mektig Messiaskonge, ein som skulle hjelpe dei i denne krigen. Dei var overtydde om at det var slik Guds rike ville bryte inn i Israel, altså ved ein durabeleg krig der Gud kjempa på Israels side, mot romarane. Jesus svarar ved å seie: Det er ikkje Guds plan. Og med den krigsagendaen de har no, arbeider de tvert imot Guds plan. De anklagar meg for å vere i ledtog med djevelen. Tvert om – det er de som har blitt forført av djevelen.
Og så fylgjer vår preiketekst, der Jesus med gråt seier: ”Jerusalem, Jerusalem, hadde du berre på denne dagen skjøna, du òg, kva som tener til fred! Men no er det gøymt for auga dine. 43 Det skal koma dagar over deg då fiendane dine kastar ein voll opp rundt deg, kringset deg og trengjer deg frå alle kantar. 44 Dei skal slå deg til jorda, og folket ditt med deg, og det skal ikkje liggja att stein på stein i deg, fordi du ikkje skjøna at tida var komen då Herren gjesta deg.»
Jesus føresa at Jerusalem ville bli knust av framande fiendehærar. Bibelforskarar [d. e. CH Dodd, More New Testament Studies] kan fortelje at dei orda som Jesus brukar her, for å skildre krigen, dei er henta frå Det gamle testamentet. For dette var ikkje fyrste gong Jerusalem og tempelet hadde blitt øydelagt av framande krigshærar. Det hadde skjedd ein gong før, i 587 før Kristus. Den gongen var det babylonarane som kom og erobra Israel, knuste tempelet og førte Israel bort som fangar til eit framandt land. Profetar som Jesaja og Jeremia vart ikkje leie av å understreke årsaka til at dette skjedde: Det var Guds dom fordi Israel hadde synda. Israel hadde ikkje vore trufaste mot pakten med Herren, dei hadde brote boda. Og difor straffa Gud dei.
Jesus resonnerte nettopp på denne måten når han tala om Jerusalems fall. Farisearane trudde at Gud ville kjempe for dei, mot romarane, og at Guds rike skulle bli bragt inn på den måten. Men Jesus provoserte ved å seie det tvert motsette: Gud kjem til å delta i kampen, ja. Men han kjem til å vere på romersk side. Jerusalem vil bli øydelagt, tempelet vil bli øydelagt. Og dette er Guds dom over dei i Israel som avviste meg som sin konge, sa Jesus. Hadde jødane i Jerusalem berre fylgt Jesus, så ville dei skjøna at Gud ikkje ynskjer krig med romarane. ”Elsk fiendane dykkar”, hadde Jesus sagt. ”Tilgje kvarandre, liksom Gud har tilgjeve dykk”.
Vi som kjenner ettertida veit at Jerusalem verkeleg vart knust av romarane i år 70. Jødane som trudde på Jesus, vart ikkje ramma av dette. Dei hadde nemleg på dette tidspunktet flykta ut av byen, slik Jesus hadde gjeve dei klar beskjed om. Dei andre jødane i området blei verande att og kjempa ein tapper kamp mot romarane. Men det var ein kamp dei var dømt til å tape. Dette nederlaget var ingen grunn til skadefryd for dei kristne. Som vi høyrde i preiketeksten, så gret verkeleg Jesus over byen, han var ikkje overlegen og hard. Men like fullt: For dei kristne var Jerusalems fall verkeleg ei oppreisning og ei stadfesting av at dei hadde valt rett. For Jesu ord gjekk i oppfylling. Det vart klart at folket i Israel verkeleg burde ha høyrt på han, verkeleg burde teke imot han som sin konge. Jerusalems fall vart ei stadfesting av det var Jesus som forkynte sant og rett om Guds vilje og plan, ikkje farisearane og dei skriftlærde.
Ein kristen forfattar ved namn Eusebius skreiv til dømes ei bok på 300-talet. Her oppsummerte han kyrkjehistoria frå Jesu kome og fram til hans tid. Og det er interessant å sjå at dette med byen Jerusalem fall for romerske krigshærar, det var verkeleg viktig for Eusebius si kristne tru. Eusebius understrekar nemleg at Jerusalems fall så å seie var eit prov på at Jesus verkeleg var Messias, den salva kongen Gud skulle sende. Jerusalems fall var eit slags prov for at det var dei kristne som trudde på Jesus som hadde rett, ikkje dei vantruande jødane som hadde avvist Jesus. Dette høyrest nok ganske framandt ut for oss. Men dagens preiketekst er nettopp ein av dei mest sentrale tekstane som låg til grunn for denne typen tenking.
Det står skrive i evangeliet etter Lukas, i det 19. kapittelet:
”Då Jesus kom nærare og såg Jerusalem, gret han over byen 42 og sa: «Hadde du berre på denne dagen skjøna, du òg, kva som tener til fred! Men no er det gøymt for auga dine. 43 Det skal koma dagar over deg då fiendane dine kastar ein voll opp rundt deg, kringset deg og trengjer deg frå alle kantar. 44 Dei skal slå deg til jorda, og folket ditt med deg, og det skal ikkje liggja att stein på stein i deg, fordi du ikkje skjøna at tida var komen då Herren gjesta deg.»
45 Så gjekk Jesus inn på tempelplassen, og der tok han til å jaga ut dei som dreiv handel. 46 Og han sa til dei: «Det står skrive: Mitt hus skal vera eit bønehus. Men de har gjort det til ei røvarhole.»
47 Sidan var han kvar dag på tempelplassen og underviste. Overprestane og dei skriftlærde og dei fremste mennene i folket leita etter ein utveg til å ta livet av han. 48 Men dei fann ikkje ut korleis dei skulle få det til, for alt folket heldt seg nær han og høyrde på han.”
Eg har lyst til å byrje preika med å gå til opninga av Matteusevangeliet. Når dei skreiv bøker i antikken, då hadde dei ikkje innhaldsforteikning. Dei måtte skrive eit slåande innleiingsord som verkeleg heldt på interessa til lesaren. Og nettopp dette gjer evangelisten. Han skriv omtrent på denne måten: ”Dette er forteljinga om Jesus, Messias, Davids son, Abrahams son.” Vel – for ein jøde på Jesu tid ville dette vore ei slåande innleiing. For oss i dag er ho kanskje litt gåtefull. Vi må pakke ut orda litt her, steg for steg. Sjølve namnet ”Jesus”, det tyder – som vi les litt seinare i kapittelet – ”Herren frelsar”. Det er eit passande namn for Jesus, skjønar vi. Jesus er frelsaren. Så vart Jesus kalla ”Messias, Davids son”. I det gamle testamentet stod det fleire tekstar om at Gud ein gong skulle sende ein stor konge. Han skulle vere herre og hyrding for Israel, og Gud hadde lova at han skulle vere av Davids ætt. Vi veit at mange jødar på Jesu tid venta på ein slik konge, Messias, Davids Son. Han skulle endeleg kunne leie dei i krig mot dei romerske undertrykkarane, dei som hadde okkupert Israel. Messiaskongen, han skulle skape rettferd og fred i Israel att. Og evangelisten skriv altså: Jesus er Messias, Davids son.
Og til slutt: Han er Abrahams son. Det betyr: Jesus er etterkomar av Abraham. Han er rett og slett ein del av det store Israelsfolket som alle saman har Abraham som stamfar, litt som mange av oss i Noreg har Harald Hårfagre som stamfar. Altså: ”Jesus, Messias, Davids son, Abrahams son”. Der har ein det. Og utover i evangeliet ser vi korleis kong Jesus går ut til sitt folk, lækjer menneske, forkynner Guds rike og kallar til etterfylgjing. Det var ikkje ei enkel oppgåve for Jesus. Evangelistane fortel at han vart freista av djevelen, og han måtte ofte slite tungt. ”Menneskesonen har ikkje noko han kan lene hovudet sitt på”, sa Jesus. Men han var heile vegen lydig mot kallet sitt, altså kallet til å vere frelsar og konge for Israel.
Korleis reagerte så Israelsfolket då Jesus kom? Jo, det var svært blanda. Evangelia fortel ofte, og med ettertrykk, om dei sterke konfliktane som oppstod rundt Jesus. Mange tok imot han med glede som sin herre og konge. Det var særleg sjuke, lamme, blinde etc. og generelt sett alle som på ulike måtar var fattige. Det kunne vere pengegriske tollarar som var hata av folket. Prostituerte som var utstøytte. Men også ganske vanlege folk, som fiskarar, rikfolk, lækjarar. Men store delar av folket brydde seg imidlertid ganske lite om Jesus og det han dreiv med. Ved nokre tilfelle ropte Jesus jamvel ut ve-rop over landsbyane der han kom: ”Ve deg, Korasin. Ve deg, Betsaida. Dersom dei mektige gjerningane som har vorte gjort blant dykk hadde blitt gjort i Tyrus og Sidon, så hadde dei for lenge sidan vendt om i sekk og oske. Men eg seier dykk, det vil bli lettare for Tyrus og Sidon på domens dag enn det vil bli for dykk.”
Jesu bodskap dreide seg altså ikkje berre om tilgjeving, frelse, fellesskap og glede. Det var også ein bodskap om dom over dei som avviste hans bodskap om å vende om til Guds rike. Denne domssida ved bodskapet kom aldri sterkare til uttrykk enn i møte med det politiske og religiøse leiarskapet i Israel, altså farisearane og dei skriftlærde. Evangelisten Lukas fortel at nokre av farisearane eigentleg var interessert i å høyre på kva Jesus hadde å seie, og at dei inviterte han heimom for å dele måltid. Evangelisten Johannes fortel også at farisearen Nikodemus kom på besøk til Jesus midt på natta, og at han seinare vart ein kristen.
Men dette var mest unntaka. I det heile hadde det religiøse leiarskapet ei sterkt kritisk haldning til Jesus. Vi les at dei sendte ut delegasjonar frå Jerusalem for å få sett Jesus fast, og for å stanse han. Dei meinte at Jesus leidde folket vilt og at han ikkje hadde nokon rett autoritet til å lære bort Guds vilje. Ja, etter kvart som konflikten vart hardare, anklaga dei Jesus for å vere ein falsk profet som stod i ledtog med djevelen sjølv. Denne konflikten mellom Jesus og det religiøse leiarskapet i Israel kjem godt til uttrykk i ei likning som Jesus fortalte. Denne likninga kjem like forut for preiketeksten vår. Jesus fortel at det var ein mann av høg ætt som for ut av landet sitt. I utlandet skulle han bli innsett som konge. Men folka i heimlandet hans, dei hata denne mannen. Då han for utanlands, sendte dei tenarar etter han for å seie: ”Vi vil ikkje at denne mannen skal vera konge over oss.” Denne likninga var Jesu eigen måte å tolke det som skjedde. For han stod fram som konge i Israel, sitt heimland, utsendt av Gud sjølv. Men leiarane i Israel hata han. Dei nekta å godta han og hans Gudsrikeforkynning.
Og like etterpå les vi om det som skjedde på palmesundag. Jesus reid inn i Jerusalem nettopp som ein fredsæl konge på eit esel på palmesundagen. Folket hadde ropa ”hosianna! Davids son! Israels konge!” Dei trudde at dette var krigarkongen, Davids mektige son, som skulle leie dei i kampen mot romarane, som gjorde så mykje vondt mot dei. Vi kan forstå gleda. Men det var ikkje ein slik konge Jesus ville vere. Han ville ikkje vere ein krigarkonge, han ville vere ein audmjuk frelsarkonge som skulle sigre over det vonde med det gode. Han skulle skape fred for Israel, ikkje ved å ta opp sverd og skjold, men ved å gje sitt liv på krossen.
Det var nettopp ein slik fred og ein slik konge det religiøse leiarskapet ikkje ynskte seg. Ein trengte ikkje vere spesielt synsk for å innsjå at det religiøse leiarskapet i Israel var i ferd med å styre Israel like ut i avgrunnen. For dei leidde Israel ut i væpna konflikt med det mektige romarriket. Igjen: Farisearane og dei skriftlærde venta på ein mektig Messiaskonge, ein som skulle hjelpe dei i denne krigen. Dei var overtydde om at det var slik Guds rike ville bryte inn i Israel, altså ved ein durabeleg krig der Gud kjempa på Israels side, mot romarane. Jesus svarar ved å seie: Det er ikkje Guds plan. Og med den krigsagendaen de har no, arbeider de tvert imot Guds plan. De anklagar meg for å vere i ledtog med djevelen. Tvert om – det er de som har blitt forført av djevelen.
Og så fylgjer vår preiketekst, der Jesus med gråt seier: ”Jerusalem, Jerusalem, hadde du berre på denne dagen skjøna, du òg, kva som tener til fred! Men no er det gøymt for auga dine. 43 Det skal koma dagar over deg då fiendane dine kastar ein voll opp rundt deg, kringset deg og trengjer deg frå alle kantar. 44 Dei skal slå deg til jorda, og folket ditt med deg, og det skal ikkje liggja att stein på stein i deg, fordi du ikkje skjøna at tida var komen då Herren gjesta deg.»
Jesus føresa at Jerusalem ville bli knust av framande fiendehærar. Bibelforskarar [d. e. CH Dodd, More New Testament Studies] kan fortelje at dei orda som Jesus brukar her, for å skildre krigen, dei er henta frå Det gamle testamentet. For dette var ikkje fyrste gong Jerusalem og tempelet hadde blitt øydelagt av framande krigshærar. Det hadde skjedd ein gong før, i 587 før Kristus. Den gongen var det babylonarane som kom og erobra Israel, knuste tempelet og førte Israel bort som fangar til eit framandt land. Profetar som Jesaja og Jeremia vart ikkje leie av å understreke årsaka til at dette skjedde: Det var Guds dom fordi Israel hadde synda. Israel hadde ikkje vore trufaste mot pakten med Herren, dei hadde brote boda. Og difor straffa Gud dei.
Jesus resonnerte nettopp på denne måten når han tala om Jerusalems fall. Farisearane trudde at Gud ville kjempe for dei, mot romarane, og at Guds rike skulle bli bragt inn på den måten. Men Jesus provoserte ved å seie det tvert motsette: Gud kjem til å delta i kampen, ja. Men han kjem til å vere på romersk side. Jerusalem vil bli øydelagt, tempelet vil bli øydelagt. Og dette er Guds dom over dei i Israel som avviste meg som sin konge, sa Jesus. Hadde jødane i Jerusalem berre fylgt Jesus, så ville dei skjøna at Gud ikkje ynskjer krig med romarane. ”Elsk fiendane dykkar”, hadde Jesus sagt. ”Tilgje kvarandre, liksom Gud har tilgjeve dykk”.
Vi som kjenner ettertida veit at Jerusalem verkeleg vart knust av romarane i år 70. Jødane som trudde på Jesus, vart ikkje ramma av dette. Dei hadde nemleg på dette tidspunktet flykta ut av byen, slik Jesus hadde gjeve dei klar beskjed om. Dei andre jødane i området blei verande att og kjempa ein tapper kamp mot romarane. Men det var ein kamp dei var dømt til å tape. Dette nederlaget var ingen grunn til skadefryd for dei kristne. Som vi høyrde i preiketeksten, så gret verkeleg Jesus over byen, han var ikkje overlegen og hard. Men like fullt: For dei kristne var Jerusalems fall verkeleg ei oppreisning og ei stadfesting av at dei hadde valt rett. For Jesu ord gjekk i oppfylling. Det vart klart at folket i Israel verkeleg burde ha høyrt på han, verkeleg burde teke imot han som sin konge. Jerusalems fall vart ei stadfesting av det var Jesus som forkynte sant og rett om Guds vilje og plan, ikkje farisearane og dei skriftlærde.
Friday, August 26, 2011
Thursday, August 25, 2011
Tempel etc.
I dag har eg jobba ein god del med Luk 21 (jfr. Mark 13 og Matt 24). Det er ein svært omdiskutert tekst som dels er vanskeleg å forstå. Hm. Ok, så i dag har eg lese Greens NICNT-kommentar, Wrights JVG, Gundrys Markus-kommentar. Eg må seie at Wrights JVG er så imponerande, altså. Eg les i han på nytt, og plukkar opp masse ting eg ikkje har tenkt over før.
Spørsmålet er kva Jesus siktar til med dette:
"25 Det skal syna seg teikn i sol og måne og stjerner, og på jorda skal folka bli gripne av redsle og rådløyse i larmen frå hav og brotsjøar. 26 Folk skal forgå av redsle og gru for det som kjem over jorda. For kreftene i himmelrommet skal bli rokka. 27 Då skal dei sjå Menneskesonen koma i sky med stor makt og herlegdom. 28 Men når dette tek til å henda, skal de retta dykk opp og lyfta hovudet! For då skal de snart setjast fri.»"
Hm, kva skal vi seie...Wright foreslår tre ulike strategiar for å gje eit godt svar på kva som meinast med "Menneskeson"-språket her. Dette er naturlegvis djupt kontroversielt, og det er verkeleg eit hav av litteratur om denne problematikken. Men ja. For det fyrste: Korleis skal ein forstå det språket Jesus brukar her, om "teikn i sol og måne og stjerner" etc. Er det bokstaveleg å forstå? Nei - det er apokalyptisk språk, som kort sagt er henta frå ein sjanger som gjekk ut på å "investere djupare meining i historiske hendingar". Med andre ord: "teikn i sol og måne og stjerner" etc. er ikkje bokstaveleg å forstå, det er Jesu måte å omtale dei enormt viktige hendingane som kjem til å skje i Jerusalem snart.
For det andre, korleis skal vi forstå "Menneskesonen"? Vel...hm...Jesus siterer frå Dan 9, om "styggedomen som øydelegg". Og han siterer altså her frå Dan 7. Ein kan, ut frå Josefus, argumentere for at Dan 2, 7 og 9 var svært viktige motivasjonstekstar for jødisk revolusjonsverksemd i det fyrste århundret. Vi veit også at "Menneskeson"-figuren vart forstått messiansk i 1 Enok, 4 Esr, 2 Bar. Menneskesonen var slik ein personleg representant for Israel som heilskap. Tekstane dreier seg om at Menneskesonen er kongen som er i sentrum for Israels håp; at fiendane (romarane) skal øydeleggjast og at Guds rike skal bringast inn i Israel, d. e. Davids store og mektige rike.
Så ja - ut frå desse tekstane vil ein kunne argumentere for at "Menneskesonens kome" ikkje dreier seg om at Jesus kjem til jorda på ei sky. Heller er "Menneskesonens kome" å forstå som Jesu "vindication", d. e. at det sanne Israels fiendar (som i Jesu gjenforteljing ikkje er romarane, men det ulydige Israel! Jfr. hans samanlikning av Israel med Sodoma, Tyrus og Sidon etc.) blir overvunne. Og: Det viser seg for all verda at Jesus verkeleg var Israels konge.
Vel. Hm. Det er uansett veldig interessant å sjå forskjellen på korleis Wright, Gundry og Green resonnerer. Wright er langt meir oppteken enn dei andre av å finne fram "tekstekko" i GT og andre jødiske tekstar for å forstå det Jesus seier. Det betyr at han kan kome eit godt stykke unna det tekstane reint umiddelbart ser ut til å seie for oss, dersom andre tekstar leier han til det, på sett og vis.
Yep, ok.
Spørsmålet er kva Jesus siktar til med dette:
"25 Det skal syna seg teikn i sol og måne og stjerner, og på jorda skal folka bli gripne av redsle og rådløyse i larmen frå hav og brotsjøar. 26 Folk skal forgå av redsle og gru for det som kjem over jorda. For kreftene i himmelrommet skal bli rokka. 27 Då skal dei sjå Menneskesonen koma i sky med stor makt og herlegdom. 28 Men når dette tek til å henda, skal de retta dykk opp og lyfta hovudet! For då skal de snart setjast fri.»"
Hm, kva skal vi seie...Wright foreslår tre ulike strategiar for å gje eit godt svar på kva som meinast med "Menneskeson"-språket her. Dette er naturlegvis djupt kontroversielt, og det er verkeleg eit hav av litteratur om denne problematikken. Men ja. For det fyrste: Korleis skal ein forstå det språket Jesus brukar her, om "teikn i sol og måne og stjerner" etc. Er det bokstaveleg å forstå? Nei - det er apokalyptisk språk, som kort sagt er henta frå ein sjanger som gjekk ut på å "investere djupare meining i historiske hendingar". Med andre ord: "teikn i sol og måne og stjerner" etc. er ikkje bokstaveleg å forstå, det er Jesu måte å omtale dei enormt viktige hendingane som kjem til å skje i Jerusalem snart.
For det andre, korleis skal vi forstå "Menneskesonen"? Vel...hm...Jesus siterer frå Dan 9, om "styggedomen som øydelegg". Og han siterer altså her frå Dan 7. Ein kan, ut frå Josefus, argumentere for at Dan 2, 7 og 9 var svært viktige motivasjonstekstar for jødisk revolusjonsverksemd i det fyrste århundret. Vi veit også at "Menneskeson"-figuren vart forstått messiansk i 1 Enok, 4 Esr, 2 Bar. Menneskesonen var slik ein personleg representant for Israel som heilskap. Tekstane dreier seg om at Menneskesonen er kongen som er i sentrum for Israels håp; at fiendane (romarane) skal øydeleggjast og at Guds rike skal bringast inn i Israel, d. e. Davids store og mektige rike.
Så ja - ut frå desse tekstane vil ein kunne argumentere for at "Menneskesonens kome" ikkje dreier seg om at Jesus kjem til jorda på ei sky. Heller er "Menneskesonens kome" å forstå som Jesu "vindication", d. e. at det sanne Israels fiendar (som i Jesu gjenforteljing ikkje er romarane, men det ulydige Israel! Jfr. hans samanlikning av Israel med Sodoma, Tyrus og Sidon etc.) blir overvunne. Og: Det viser seg for all verda at Jesus verkeleg var Israels konge.
Vel. Hm. Det er uansett veldig interessant å sjå forskjellen på korleis Wright, Gundry og Green resonnerer. Wright er langt meir oppteken enn dei andre av å finne fram "tekstekko" i GT og andre jødiske tekstar for å forstå det Jesus seier. Det betyr at han kan kome eit godt stykke unna det tekstane reint umiddelbart ser ut til å seie for oss, dersom andre tekstar leier han til det, på sett og vis.
Yep, ok.
Tuesday, August 23, 2011
Ein liten kontrast
og så dette
DB Hart har understreka at det å vere verkeleg "moderne", verkeleg ein etterfylgjar av opplysningsideologien som rår i vestleg sekulær kultur, det inneber å tru på "ingenting", d. e. å setje seg sjølv i høgsetet og fylgje sin eigen vilje, (framifrå artikkel her). Denne liberalistiske tenkemåten er nesten aksiomatisk for dei fleste i vårt samfunn, i alle fall om ein ikkje er kristen og erkjenner Jesu herredøme. Men dette er eigentleg ein ganske farleg metafysikk som kan rettferdiggjere forferdelege ting (det bør ein ha klart for seg fyrst som sist). I alle fall er det interessant å sjå på sider som C-date, korleis "gammeldagse moralforestillingar" - d. e. kristne moralbod - vert avvist til fordel for "din styrke", som går ut på at du "vet hva du vil". Der har du det: "Gjer kva du vil skal vere heile lova." Kva skal ein då med slik kjip og gamaldags moral?
Velvel - det er fint å vere ein kristen. Verre for dei som ikkje er kristne, som blir drege med i den typen moralsk tenking som C-date er eit døme på. Underleg også, korleis det ein som kristen vil vurdere som utnytting, forflating, vondskap, misbruk etc. etc. i det liberalistiske, sekulære paradigmet heller vert vurdert som "spennande", "lidenskapeleg", "nytande", "sjølvstendig", "utadvendt", "sterkt" etc. etc. Det seier jo også noko interessant om at "the game is rigged", på sett og vis, med omsyn til korleis vi blir påverka til å tolke fenomen som dette (d. e. tilfeldige seksuelle forbindelsar, seksuelt samliv mellom tre personar på likt, utruskap og affærar etc.) Dersom det øvste bodet er "Gjer som du sjølv vil, og nyt så mykje du kan", så blir dette eit ganske anna utgangspunkt for å vurdere desse fenomena enn dersom utgangspunktet er "Gud har skapt deg, du skal tene han, din kropp skal du bruke til å gje han ære og til å forvalte hans skaparverk."
Mm, ja, og det er interessant. Dersom ikkje kristne grip inn for å gjere noko med utviklinga, så trur eg ho kjem til å halde fram, sakte, men sikkert - slik ein lett kan sjå på det noverande tidspunktet at utviklinga sig framover.
Velvel, kom gjerne med dykkar kommentarar.
Etcetcetc
I dag har eg lese om kap 12 i Matt. Det har vore ganske stimulerande og spennande lesing. Hm. Noko av poenget her er pdes. at Israelsfolket var ganske lite mottakande til Jesu bodskap. Det er poenget i kap 11.
"Så tok Jesus til å refsa dei byane der han hadde gjort dei fleste av sine mektige gjerningar, fordi dei ikkje hadde vendt om: 21 «Ve deg, Korasin! Ve deg, Betsaida! Hadde dei mektige gjerningane som er gjorde hos dykk, vore gjorde i Tyros og Sidon, hadde dei for lenge sidan vendt om og kledd seg i sekk og oske. 22 Men det seier eg dykk: På dommedag skal Tyros og Sidon sleppa lettare enn de. 23 Og du, Kapernaum – skal du opphøgjast like til himmelen? Nei, til dødsriket skal du støytast ned! Hadde dei mektige gjerningane som er gjorde hos deg, vore gjorde i Sodoma, hadde byen stått til denne dag. 24 Men det seier eg dykk: På dommedag skal det gå Sodoma-landet likare enn deg.»"
Altså, hm. Landsbyane i Israel vendte ikkje om, og difor vert dei samanlikna med dei heidenske byane Sodoma, Tyrus og Sidon. Så dette er ein del av Jesu redefinering av kven som fortener dom; ikkje (berre) romarane, men også Israel sjølv. I kap 11 er landsbyane "unresponsive". I kap 12 viser det seg at den religiøse leiarskapen er aktive motstandarar av Jesus.
Men ja, hm. Det kjem sterk motstand mot Jesus. Farisearane og dei skriftlærde søkjer å fange Jesus i ord, dei avviser hans læreautoritet, og etter kvart søkjer dei å rydje han av vegen. Den verste anklagen mot Jesus kjem i samband med Jesu utdriving av demonar; dei meiner at Jesus sjølv er alliert med satan, og at han såleis står tvert imot Guds vilje, plan og føremål. Jesus snur naturlegvis anklagen og kallar sine motstandarar for "born av giftslangar", d. e. djevelske og villeiande folk. For øvrig er det interessant å tenke på at kap 12 her i mangt og mykje stemmer overeins med Jesu debatt med "jødane" i Joh 8.
Uansett. Innimellom den sterke motstanden mot Jesus, så kjem det også svært høgkristologiske utsegner om kven Jesus er. Og det er veldig interessant å lese, altså. Eg er såpass påverka av Wright, som de veit. Og eg trur at dette med kristologi er eit litt underarbeidd felt i JVG. Men uansett, kva er det vi talar om? Jo, fyrst denne teksten i slutten av Matt 11:
«Eg lovar deg, Far, Herre over himmel og jord, fordi du har løynt dette for vise og forstandige, men openberra det for umyndige små. 26 Ja, Far, for dette var din gode vilje. 27 Alt har Far min overgjeve til meg. Ingen kjenner Sonen, utan Far; og ingen kjenner Far, utan Sonen og den som Sonen vil openberra det for.
Dette er verkeleg skikkeleg "høgkristologi". Gud er Herre over himmel og jord, men han har "overgjeve alt" til Jesus, Sonen. Det er klart at "Guds son" i fyrste århundrejødedom fyrst og fremst er ein messiastittel, ein kongetittel, som ikkje treng å ha nokon særskilt guddomeleg implikasjon. Men her har det definitivt det. For å bruke Johannes' språk; Jesus er Guds "einborne" son. Som Bauckham har peika på, er utsegner om at "alt er underlagt" klare og typiske definisjonar på Gud i andre-tempel-jødedom. Det høyrer til det at Gud er einaste Skapar og einaste Herre over alle ting. Så det å seie at "alt er overgjeve til Jesus" er i praksis å inkludere Jesus i den guddomelege identiteten, dersom vi skal fylgje Bauckhams logikk. Og utan at eg har studert kjeldene nært, verkar dette fornuftig.
Men dette blir på ein måte stadfesta vidare i teksten også. For der går Jesus inn i rolla som Guds "visdom". Jfr. Sirak 51,23-27, som har mange likskapstrekk med Matt 11:
"23 ἐγγίσατε πρός με, ἀπαίδευτοι, καὶ αὐλίσθητε ἐν οἴκῳ παιδείας, 24 τί ὅτι ὑστερεῖτε ἐν τούτοις καὶ αἱ ψυχαὶ ὑμῶν διψῶσι σφόδρα; 25 ἤνοιξα τὸ στόμα μου καὶ ἐλάλησα· κτήσασθε ἑαυτοῖς ἄνευ ἀργυρίου. 26 τὸν τράχηλον ὑμῶν ὑπόθετε ὑπὸ ζυγόν, καὶ ἐπιδεξάσθω ἡ ψυχὴ ὑμῶν παιδείαν· ἐγγύς ἐστιν εὑρεῖν αὐτήν. 27 ἴδετε ἐν ὀφθαλμοῖς ὑμῶν ὅτι ὀλίγον ἐκοπίασα καὶ εὗρον ἐμαυτῷ πολλὴν ἀνάπαυσιν."
23 "Kom til meg, dere som er ulærte, slå dere til i min skole.
24 Hvorfor står dere stadig tilbake og lar deres sjeler tørste så sterkt?
25 Jeg har tatt til orde og sagt: «Kjøp dere visdom uten penger.
26 Bøy deres nakke under dens åk, og la deres sjel ta imot lærdom, den er å finne like ved.»
27 Se med egne øyne: Mitt strev er lite å regne imot hvilen jeg fant."
"28 Δεῦτε πρός με πάντες οἱ κοπιῶντες καὶ πεφορτισμένοι, κἀγὼ ἀναπαύσω ὑμᾶς. 29 ἄρατε τὸν ζυγόν μου ἐφ᾽ ὑμᾶς καὶ μάθετε ἀπ᾽ ἐμοῦ, ὅτι πραΰς εἰμι καὶ ταπεινὸς τῇ καρδίᾳ, καὶ εὑρήσετε ἀνάπαυσιν ταῖς ψυχαῖς ὑμῶν· 30 ὁ γὰρ ζυγός μου χρηστὸς καὶ τὸ φορτίον μου ἐλαφρόν ἐστιν."
28 Kom til meg, alle de som slit og har tungt å bera; eg vil gje dykk kvile! 29 Ta mitt åk på dykk og lær av meg, for eg er mild og mjuk i hjartet; så skal de finna kvile for sjela. 30 For mitt åk er godt, og mi bør er lett.»
Yep. Her er det mange likskapstrekk; "Kom til meg", "Åk", "sjel", "strev" og "kvile". Det store poenget her er naturlegvis at Jesus sjølv tek på seg den rolla som Guds visdom har i Sirak. Og: I dei jødiske, før-kristne tekstane er Guds visdom ein del av Guds eige vesen, ein del av Guds eigen identitet. Det betyr altså at Jesus plasserer seg sjølv innanfor Israels Guds identitet. Sagt med andre ord: Han som er eit menneske gjer seg sjølv til Gud. Denne visdomskristologien er ganske analog med "ord"-kristologien i Joh. Guds "ord" er også ein del av Guds eigen identitet. Og Johannes understrekar altså at Jesus er Guds eige ord, han er Gud sjølv, kome i kjøt.
Men ja. Det er verkeleg interessant å tenke på at denne svært høge kristologien ikkje er å finne i Matteus'/evangelistens innskotne kommentarar. Det er ord frå Jesu eigen munn (ok, ok, eg har etter kvart bygd meg opp ein ganske robust tillit til at evangelia attgjev Jesu ord med høg grad av truverd. Men det er klart at det krev ein del å faktisk vise at dette er tilfelle.)
Uansett. Den høge kristologien held fram i kapittelet etter. For der tek Jesus utgangspunkt i tekstar frå GT, om David som åt skodebrøda i tempelet, prestane som gjer tempelteneste på sabbaten. Poenget til Jesus er heile vegen: "Eg sjølv er noko større enn dette!" Jesus er større enn kong David; dette er også poenget i Matt 22, der JEsus brukar Salme 110 om seg sjølv. Dette forklarer naturlegvis godt kvifor denne salmen - som aldri vart bruka i messiansk spekulasjon før Jesu kome - vart så enormt viktig for dei fyrste kristne si forståing av Jesus (d. e. Jesus er etter si oppstode opphøgd til Faderens høgre hand; han har allmakt; han er ein del av Guds eigen identitet).
Kvar var vi..., jo. Jesus er større enn kong David. I det heile teke ein ganske drøy påstand å kome med for ein "marginal Jew", ein fattig snekkar. Men det var naturlegvis ein del ganske sprø ting som skjedde i og rundt Jesus. Uansett. Jesus held fram med å seie at "her er noko meir enn tempelet!" Nok ein uhyre drøy påstand; tempelet var trass alt senteret i Israels politiske, religiøse, sosiale liv etc. Det var Guds eigen bustad, i det aller heilagste. Og Jesus seier altså: Her er meir enn tempelet. Det er altså veldig høg kristologi på gang her. Interessant å tenke på.
Ein annan ting eg tenkte litt på, då eg las i dag. Eg har undra litt på korleis hmm...Jesus kan tenke seg at læresveinane skal ha kraft til å "gjere Faderens vilje", ikkje sant. Hm. Jesus føreset at hans læresveinar vil skilje seg frå resten av Israel, for dei vil verkeleg vere "gode tre" som ber "god frukt". Men ja, det finst nokre hint her og der i evangelia om at Anden vart gjeve til læresveinane allereie før Jesu himmelfart. Johannes døyparen talar om at Jesus skal døype med Ande og eld, men ok, denne teksten vert teke opp at i Apg 1, så kanskje dette var eit dårleg døme. Men likevel, ja: Når Jesus sender ut sine læresveinar for å forkynne, så peikar han på at "det er Anden som talar i dykk". Og i Luk talar han om at ein kan be sin Far, og så vil han gje Anden til den som bed. I forteljinga om den ureine ånda som fer ut, men så vender attende med sju andre, så er det kanskje implisitt at alternativet vil vere å bli "ibudd" av Anden. Eg veit ikkje. Uansett er det langt meir tydeleg med Andens utgyting i Apg, som også er del 2 av Luk. Så ja.
Blablabla, det var det for i kveld.
"Så tok Jesus til å refsa dei byane der han hadde gjort dei fleste av sine mektige gjerningar, fordi dei ikkje hadde vendt om: 21 «Ve deg, Korasin! Ve deg, Betsaida! Hadde dei mektige gjerningane som er gjorde hos dykk, vore gjorde i Tyros og Sidon, hadde dei for lenge sidan vendt om og kledd seg i sekk og oske. 22 Men det seier eg dykk: På dommedag skal Tyros og Sidon sleppa lettare enn de. 23 Og du, Kapernaum – skal du opphøgjast like til himmelen? Nei, til dødsriket skal du støytast ned! Hadde dei mektige gjerningane som er gjorde hos deg, vore gjorde i Sodoma, hadde byen stått til denne dag. 24 Men det seier eg dykk: På dommedag skal det gå Sodoma-landet likare enn deg.»"
Altså, hm. Landsbyane i Israel vendte ikkje om, og difor vert dei samanlikna med dei heidenske byane Sodoma, Tyrus og Sidon. Så dette er ein del av Jesu redefinering av kven som fortener dom; ikkje (berre) romarane, men også Israel sjølv. I kap 11 er landsbyane "unresponsive". I kap 12 viser det seg at den religiøse leiarskapen er aktive motstandarar av Jesus.
Men ja, hm. Det kjem sterk motstand mot Jesus. Farisearane og dei skriftlærde søkjer å fange Jesus i ord, dei avviser hans læreautoritet, og etter kvart søkjer dei å rydje han av vegen. Den verste anklagen mot Jesus kjem i samband med Jesu utdriving av demonar; dei meiner at Jesus sjølv er alliert med satan, og at han såleis står tvert imot Guds vilje, plan og føremål. Jesus snur naturlegvis anklagen og kallar sine motstandarar for "born av giftslangar", d. e. djevelske og villeiande folk. For øvrig er det interessant å tenke på at kap 12 her i mangt og mykje stemmer overeins med Jesu debatt med "jødane" i Joh 8.
Uansett. Innimellom den sterke motstanden mot Jesus, så kjem det også svært høgkristologiske utsegner om kven Jesus er. Og det er veldig interessant å lese, altså. Eg er såpass påverka av Wright, som de veit. Og eg trur at dette med kristologi er eit litt underarbeidd felt i JVG. Men uansett, kva er det vi talar om? Jo, fyrst denne teksten i slutten av Matt 11:
«Eg lovar deg, Far, Herre over himmel og jord, fordi du har løynt dette for vise og forstandige, men openberra det for umyndige små. 26 Ja, Far, for dette var din gode vilje. 27 Alt har Far min overgjeve til meg. Ingen kjenner Sonen, utan Far; og ingen kjenner Far, utan Sonen og den som Sonen vil openberra det for.
Dette er verkeleg skikkeleg "høgkristologi". Gud er Herre over himmel og jord, men han har "overgjeve alt" til Jesus, Sonen. Det er klart at "Guds son" i fyrste århundrejødedom fyrst og fremst er ein messiastittel, ein kongetittel, som ikkje treng å ha nokon særskilt guddomeleg implikasjon. Men her har det definitivt det. For å bruke Johannes' språk; Jesus er Guds "einborne" son. Som Bauckham har peika på, er utsegner om at "alt er underlagt" klare og typiske definisjonar på Gud i andre-tempel-jødedom. Det høyrer til det at Gud er einaste Skapar og einaste Herre over alle ting. Så det å seie at "alt er overgjeve til Jesus" er i praksis å inkludere Jesus i den guddomelege identiteten, dersom vi skal fylgje Bauckhams logikk. Og utan at eg har studert kjeldene nært, verkar dette fornuftig.
Men dette blir på ein måte stadfesta vidare i teksten også. For der går Jesus inn i rolla som Guds "visdom". Jfr. Sirak 51,23-27, som har mange likskapstrekk med Matt 11:
"23 ἐγγίσατε πρός με, ἀπαίδευτοι, καὶ αὐλίσθητε ἐν οἴκῳ παιδείας, 24 τί ὅτι ὑστερεῖτε ἐν τούτοις καὶ αἱ ψυχαὶ ὑμῶν διψῶσι σφόδρα; 25 ἤνοιξα τὸ στόμα μου καὶ ἐλάλησα· κτήσασθε ἑαυτοῖς ἄνευ ἀργυρίου. 26 τὸν τράχηλον ὑμῶν ὑπόθετε ὑπὸ ζυγόν, καὶ ἐπιδεξάσθω ἡ ψυχὴ ὑμῶν παιδείαν· ἐγγύς ἐστιν εὑρεῖν αὐτήν. 27 ἴδετε ἐν ὀφθαλμοῖς ὑμῶν ὅτι ὀλίγον ἐκοπίασα καὶ εὗρον ἐμαυτῷ πολλὴν ἀνάπαυσιν."
23 "Kom til meg, dere som er ulærte, slå dere til i min skole.
24 Hvorfor står dere stadig tilbake og lar deres sjeler tørste så sterkt?
25 Jeg har tatt til orde og sagt: «Kjøp dere visdom uten penger.
26 Bøy deres nakke under dens åk, og la deres sjel ta imot lærdom, den er å finne like ved.»
27 Se med egne øyne: Mitt strev er lite å regne imot hvilen jeg fant."
"28 Δεῦτε πρός με πάντες οἱ κοπιῶντες καὶ πεφορτισμένοι, κἀγὼ ἀναπαύσω ὑμᾶς. 29 ἄρατε τὸν ζυγόν μου ἐφ᾽ ὑμᾶς καὶ μάθετε ἀπ᾽ ἐμοῦ, ὅτι πραΰς εἰμι καὶ ταπεινὸς τῇ καρδίᾳ, καὶ εὑρήσετε ἀνάπαυσιν ταῖς ψυχαῖς ὑμῶν· 30 ὁ γὰρ ζυγός μου χρηστὸς καὶ τὸ φορτίον μου ἐλαφρόν ἐστιν."
28 Kom til meg, alle de som slit og har tungt å bera; eg vil gje dykk kvile! 29 Ta mitt åk på dykk og lær av meg, for eg er mild og mjuk i hjartet; så skal de finna kvile for sjela. 30 For mitt åk er godt, og mi bør er lett.»
Yep. Her er det mange likskapstrekk; "Kom til meg", "Åk", "sjel", "strev" og "kvile". Det store poenget her er naturlegvis at Jesus sjølv tek på seg den rolla som Guds visdom har i Sirak. Og: I dei jødiske, før-kristne tekstane er Guds visdom ein del av Guds eige vesen, ein del av Guds eigen identitet. Det betyr altså at Jesus plasserer seg sjølv innanfor Israels Guds identitet. Sagt med andre ord: Han som er eit menneske gjer seg sjølv til Gud. Denne visdomskristologien er ganske analog med "ord"-kristologien i Joh. Guds "ord" er også ein del av Guds eigen identitet. Og Johannes understrekar altså at Jesus er Guds eige ord, han er Gud sjølv, kome i kjøt.
Men ja. Det er verkeleg interessant å tenke på at denne svært høge kristologien ikkje er å finne i Matteus'/evangelistens innskotne kommentarar. Det er ord frå Jesu eigen munn (ok, ok, eg har etter kvart bygd meg opp ein ganske robust tillit til at evangelia attgjev Jesu ord med høg grad av truverd. Men det er klart at det krev ein del å faktisk vise at dette er tilfelle.)
Uansett. Den høge kristologien held fram i kapittelet etter. For der tek Jesus utgangspunkt i tekstar frå GT, om David som åt skodebrøda i tempelet, prestane som gjer tempelteneste på sabbaten. Poenget til Jesus er heile vegen: "Eg sjølv er noko større enn dette!" Jesus er større enn kong David; dette er også poenget i Matt 22, der JEsus brukar Salme 110 om seg sjølv. Dette forklarer naturlegvis godt kvifor denne salmen - som aldri vart bruka i messiansk spekulasjon før Jesu kome - vart så enormt viktig for dei fyrste kristne si forståing av Jesus (d. e. Jesus er etter si oppstode opphøgd til Faderens høgre hand; han har allmakt; han er ein del av Guds eigen identitet).
Kvar var vi..., jo. Jesus er større enn kong David. I det heile teke ein ganske drøy påstand å kome med for ein "marginal Jew", ein fattig snekkar. Men det var naturlegvis ein del ganske sprø ting som skjedde i og rundt Jesus. Uansett. Jesus held fram med å seie at "her er noko meir enn tempelet!" Nok ein uhyre drøy påstand; tempelet var trass alt senteret i Israels politiske, religiøse, sosiale liv etc. Det var Guds eigen bustad, i det aller heilagste. Og Jesus seier altså: Her er meir enn tempelet. Det er altså veldig høg kristologi på gang her. Interessant å tenke på.
Ein annan ting eg tenkte litt på, då eg las i dag. Eg har undra litt på korleis hmm...Jesus kan tenke seg at læresveinane skal ha kraft til å "gjere Faderens vilje", ikkje sant. Hm. Jesus føreset at hans læresveinar vil skilje seg frå resten av Israel, for dei vil verkeleg vere "gode tre" som ber "god frukt". Men ja, det finst nokre hint her og der i evangelia om at Anden vart gjeve til læresveinane allereie før Jesu himmelfart. Johannes døyparen talar om at Jesus skal døype med Ande og eld, men ok, denne teksten vert teke opp at i Apg 1, så kanskje dette var eit dårleg døme. Men likevel, ja: Når Jesus sender ut sine læresveinar for å forkynne, så peikar han på at "det er Anden som talar i dykk". Og i Luk talar han om at ein kan be sin Far, og så vil han gje Anden til den som bed. I forteljinga om den ureine ånda som fer ut, men så vender attende med sju andre, så er det kanskje implisitt at alternativet vil vere å bli "ibudd" av Anden. Eg veit ikkje. Uansett er det langt meir tydeleg med Andens utgyting i Apg, som også er del 2 av Luk. Så ja.
Blablabla, det var det for i kveld.
Monday, August 22, 2011
Ny lesing av den fattige enka i tempelet
Eg har berre lyst til å dele nokre litt overraskande og konsekvensrike tankar om den fattige enka i tempelet. Eg driv og les Joel Greens framifrå NICNT-kommentar til denne teksten, og her kom det fram ei tolking som eg ikkje har tenkt over før, men som verkar relativt plausibel. Og denne tolkinga har faktisk ein del interessante konsekvenser for andre delar av Luk.
Uansett: Teksten om den fattige enka i tempelet har eg alltid forstått slik at Jesus peikar på henne som eit ideal. Medan dei rike gav mykje, men relativt sett lite av alt dei eigde, så gav enka bittelitt ("2 lepta", d. e. 1/132 av ei dagsløn), men dette var likevel "alt ho hadde å leve av". Altså har eg tenkt at moralen er: Vi bør også gje "alt vi har å leve av", i tråd med Jesu formaning i andre delar av evangeliet om å selje alt ein eig, vere raus med å gje gåver til dei fattige etc. Her fylgjer teksten (Luk 20,45-47 og 21,1-4), og deretter Greens veldig interessante kommentar. Eg tek bort versetala, som det altså ikkje er Lukas sjølv som står bak:
"Medan heile folkemengda høyrde på, sa han til disiplane: «Ta dykk i vare for dei skriftlærde! Dei vil gjerne gå omkring i lange kapper og likar å ta mot helsingar på torget, sitja fremst i synagogane og ha heidersplassane i gjestebod. Dei et enkjer ut av huset og held lange bøner for syns skuld. Dei skal få så mykje hardare dom.» Jesus såg opp og fekk sjå at dei rike la gåvene sine i tempelkista. Han la òg merke til ei fattig enkje som gav to små koparmyntar. Og han sa: «Sanneleg, eg seier dykk: Denne fattige enkja har gjeve meir enn nokon av dei andre. For alle dei andre la gåver i kista av si overflod, men ho gav av sin fattigdom alt det ho hadde å leva av.»
"...the points of contact between 20:45-47 and 21:1-4 (see above), and especially the characterization of the scribes as though they were wealthy benefactors, suggests a quite different reading. In this case, just as Jesus indicts the religious leadership for consuming the homes of widows, so now he laments the travesty of a religious system that has as its effect the devouring of this widow's livelihood. Note that in no way does Luke suggest that Jesus finds the widow's action exemplary or praiseworthy. How could he, when the religious system was supposed to care for such as these (cf. Acts 6,1-6), not render the utterly destitute? Jesus' mission is to bring good news to the poor, including this widow, not to impoverish them further (see above on 4,16-30).
Accordingly, Luke's readers are invited to draw an analogy between the scribes of 20:45-47 and the wealthy of 21:1.4, and between the widows of 20,47 and the widow of 21:2.4. The former make a show of their piety, but give out of such abundance that, their gifts notwithstanding, they are able to continue lives of opulence that do not intersect in meaningful ways with the impoverished. Both the wealthy and the poor widow give to the temple treasury, located in the Court of Women in the Jerusalem temple(...)
And thus does Luke draw attention to a system, the temple treasury itself, set up in such a way that it feeds off those who cannot fend for themselves. What is worse, because it is the temple treasury, it has an inherent claim to divine legitimation. How could it be involved in injustice? It is God's own house! This widespread assumption about the temple only highlights the necessity of Jesus' criticism of the temple, a criticism already begun in 19:41-48 [sjå nedanfor]. Because it has fallen into the hands of those who use it for injustice, Jesus must comport himself and his message over against the temple and its leadership in prophetic judgment."
Her fylgjer altså Luk 19,41-48:
"Då Jesus kom nærare og såg Jerusalem, gret han over byen 42 og sa: «Hadde du berre på denne dagen skjøna, du òg, kva som tener til fred! Men no er det gøymt for auga dine. 43 Det skal koma dagar over deg då fiendane dine kastar ein voll opp rundt deg, kringset deg og trengjer deg frå alle kantar. 44 Dei skal slå deg til jorda, og folket ditt med deg, og det skal ikkje liggja att stein på stein i deg, fordi du ikkje skjøna at tida var komen då Herren gjesta deg.»
45 Så gjekk Jesus inn på tempelplassen, og der tok han til å jaga ut dei som dreiv handel. 46 Og han sa til dei: «Det står skrive: Mitt hus skal vera eit bønehus. Men de har gjort det til ei røvarhole.» 47 Sidan var han kvar dag på tempelplassen og underviste."
Vel, ja. Poenget med teksten om den fattige enka er sannsynlegvis ikkje å setje fram eit føredøme for vår gjevarteneste, altså. Poenget er heller at denne gjevinga hennar understrekar korleis tempeltenesta har blitt gjort til eit system for å utbytte enkjer slik at dei ikkje lenger har noko å leve av. Tempelet er naturlegvis staden der Gud bur, så i praksis betyr dette at det er Gud sjølv som utbyttar enkja og tek frå ho alt det ho har å leve for. Ein forferdeleg tanke som vi skjønar at Jesus reagerte sterkt mot. Ikkje minst fordi det religiøse leiarskapet i Israel for ein stor del bestod av eit rikt aristokrati der posisjonane hadde gått i arv.
Mhm. Ja. Denne lesinga av Luk 21 om den fattige enka nyanserer også biletet av kvifor Jesus reinsa tempelet. Wright tolkar tempelreinsinga fyrst og fremst som eit oppgjer med fariseistisk våpenkamp for å hive ut romarane og bringe inn Guds rike. "Lestai"/"Røvar" er historikaren Josefus' vanlege ord for å skildre revolusjonære opprørarar. Jeremiateksten som Jesus siterer frå, kap 7, talar i alle høve også mellom anna om undertrykking av enkjer. Så kanskje det ikkje er vits i å setje opp eit "anten/eller" her. Jesus kritiserte både utbytting av fattige og revolusjonær motstand mot romarriket. Båe delar var ein del av satans verksemd for å føre Israel inn på feil veg, mot domen.
Uansett: Teksten om den fattige enka i tempelet har eg alltid forstått slik at Jesus peikar på henne som eit ideal. Medan dei rike gav mykje, men relativt sett lite av alt dei eigde, så gav enka bittelitt ("2 lepta", d. e. 1/132 av ei dagsløn), men dette var likevel "alt ho hadde å leve av". Altså har eg tenkt at moralen er: Vi bør også gje "alt vi har å leve av", i tråd med Jesu formaning i andre delar av evangeliet om å selje alt ein eig, vere raus med å gje gåver til dei fattige etc. Her fylgjer teksten (Luk 20,45-47 og 21,1-4), og deretter Greens veldig interessante kommentar. Eg tek bort versetala, som det altså ikkje er Lukas sjølv som står bak:
"Medan heile folkemengda høyrde på, sa han til disiplane: «Ta dykk i vare for dei skriftlærde! Dei vil gjerne gå omkring i lange kapper og likar å ta mot helsingar på torget, sitja fremst i synagogane og ha heidersplassane i gjestebod. Dei et enkjer ut av huset og held lange bøner for syns skuld. Dei skal få så mykje hardare dom.» Jesus såg opp og fekk sjå at dei rike la gåvene sine i tempelkista. Han la òg merke til ei fattig enkje som gav to små koparmyntar. Og han sa: «Sanneleg, eg seier dykk: Denne fattige enkja har gjeve meir enn nokon av dei andre. For alle dei andre la gåver i kista av si overflod, men ho gav av sin fattigdom alt det ho hadde å leva av.»
"...the points of contact between 20:45-47 and 21:1-4 (see above), and especially the characterization of the scribes as though they were wealthy benefactors, suggests a quite different reading. In this case, just as Jesus indicts the religious leadership for consuming the homes of widows, so now he laments the travesty of a religious system that has as its effect the devouring of this widow's livelihood. Note that in no way does Luke suggest that Jesus finds the widow's action exemplary or praiseworthy. How could he, when the religious system was supposed to care for such as these (cf. Acts 6,1-6), not render the utterly destitute? Jesus' mission is to bring good news to the poor, including this widow, not to impoverish them further (see above on 4,16-30).
Accordingly, Luke's readers are invited to draw an analogy between the scribes of 20:45-47 and the wealthy of 21:1.4, and between the widows of 20,47 and the widow of 21:2.4. The former make a show of their piety, but give out of such abundance that, their gifts notwithstanding, they are able to continue lives of opulence that do not intersect in meaningful ways with the impoverished. Both the wealthy and the poor widow give to the temple treasury, located in the Court of Women in the Jerusalem temple(...)
And thus does Luke draw attention to a system, the temple treasury itself, set up in such a way that it feeds off those who cannot fend for themselves. What is worse, because it is the temple treasury, it has an inherent claim to divine legitimation. How could it be involved in injustice? It is God's own house! This widespread assumption about the temple only highlights the necessity of Jesus' criticism of the temple, a criticism already begun in 19:41-48 [sjå nedanfor]. Because it has fallen into the hands of those who use it for injustice, Jesus must comport himself and his message over against the temple and its leadership in prophetic judgment."
Her fylgjer altså Luk 19,41-48:
"Då Jesus kom nærare og såg Jerusalem, gret han over byen 42 og sa: «Hadde du berre på denne dagen skjøna, du òg, kva som tener til fred! Men no er det gøymt for auga dine. 43 Det skal koma dagar over deg då fiendane dine kastar ein voll opp rundt deg, kringset deg og trengjer deg frå alle kantar. 44 Dei skal slå deg til jorda, og folket ditt med deg, og det skal ikkje liggja att stein på stein i deg, fordi du ikkje skjøna at tida var komen då Herren gjesta deg.»
45 Så gjekk Jesus inn på tempelplassen, og der tok han til å jaga ut dei som dreiv handel. 46 Og han sa til dei: «Det står skrive: Mitt hus skal vera eit bønehus. Men de har gjort det til ei røvarhole.» 47 Sidan var han kvar dag på tempelplassen og underviste."
Vel, ja. Poenget med teksten om den fattige enka er sannsynlegvis ikkje å setje fram eit føredøme for vår gjevarteneste, altså. Poenget er heller at denne gjevinga hennar understrekar korleis tempeltenesta har blitt gjort til eit system for å utbytte enkjer slik at dei ikkje lenger har noko å leve av. Tempelet er naturlegvis staden der Gud bur, så i praksis betyr dette at det er Gud sjølv som utbyttar enkja og tek frå ho alt det ho har å leve for. Ein forferdeleg tanke som vi skjønar at Jesus reagerte sterkt mot. Ikkje minst fordi det religiøse leiarskapet i Israel for ein stor del bestod av eit rikt aristokrati der posisjonane hadde gått i arv.
Mhm. Ja. Denne lesinga av Luk 21 om den fattige enka nyanserer også biletet av kvifor Jesus reinsa tempelet. Wright tolkar tempelreinsinga fyrst og fremst som eit oppgjer med fariseistisk våpenkamp for å hive ut romarane og bringe inn Guds rike. "Lestai"/"Røvar" er historikaren Josefus' vanlege ord for å skildre revolusjonære opprørarar. Jeremiateksten som Jesus siterer frå, kap 7, talar i alle høve også mellom anna om undertrykking av enkjer. Så kanskje det ikkje er vits i å setje opp eit "anten/eller" her. Jesus kritiserte både utbytting av fattige og revolusjonær motstand mot romarriket. Båe delar var ein del av satans verksemd for å føre Israel inn på feil veg, mot domen.
Sunday, August 21, 2011
Osb, osb
Det var møte, og eg lytta. Talen var om talentane. Wright prøvar seg på at denne likninga fyrst og fremst er retta mot Israel fram til Jesu kome. Og Jesu kome representerer rekneskapsdagen når kvar skal gjere greie for korleis dei har forvalta talentane sine. Det er ei interessant lesing, men eg har store problem med å sjå at det kan vere ei rett lesing. Eg får ta med meg problemstillinga vidare, eg har ikkje heilt landa her.
Men nokre tankar om preiketeksten på tampen av sundagen, då. Det er interessant å tenke på at herren gav talentar til tenarane sine "etter deira eiga kraft", d. e. etter det kvar og ein dugde til. Så herren kjente sine tenarar, må vi anta. Han gav dei oppgåver ut frå kva han visste at dei kunne klare. Ein talent er 6000 denarar, d. e. 6000 dagsløner, d. e. rundt det ein person kan rekne med å tene i løpet av eit halvt liv. Så det er ein enorm sum dei vert sett til å forvalte. (1, 5 og 10 talentar).
Det er interessant å tenke på at den fyrste tenaren "straks!" gjekk av stad. Han hadde tydelegvis ei rett haldning. Han ville gjere slik som herren hans ynskte, og han gjorde det med frimod. Det er ei rett haldning, i fylgje likninga. Men det var naturlegvis også ein risiko på gang her; kva om han tapa talentane? I likninga er ikkje dette eit alternativ, på sett og vis. Ingen av tenarane tapar talentane. Det er ein risiko, ja - men denne risikoen vert ikkje tematisert, på sett og vis.
Det er nok fruktbart å lese likninga i samband med utsegnene frå kap 10 og kap 16. Der talar Jesus om kva det kostar å vere ein læresvein. Han seier at den som vil vere hans læresvein må "tape" livet sitt. Ein må krossfeste seg sjølv, d. e. fornekte seg sjølv og sin eigen agenda. I staden må ein adoptere Jesu messianske gudsrikeagenda. Det betyr i praksis å fylgje bergpreika.
Dei som vann dobbelt så mange talentar, fekk ros av herren sin. Jesus bruka fleire gonger biletet med herre/tenar i sine likningar. Det er spennande å tenke på om det er dette som har avleira seg i brevlitteraturen når også Paulus kallar seg sjølv for "Jesu doulos/tenar". Men tja, kanskje ikkje så lett å vise dette. Uansett: I likningane er det eit ideal å vere tenestevillig tenar, ein vaken tenar, ein trufast tenar - ein som er ute etter å vere sin herre til hugnad til einkvar tid (for øvrig også ein talemåte som går att fleire gonger hjå Paulus...)
I likninga får tenarane tiltalen "god" og "trufast". For øvrig understrekar også Paulus i Rom 2 at den siste domen vil skilje "dei som trufast har gjort godt" frå dei som "vedhaldande har vore vonde og ulydige". Dette ligg svært nært tiltalen Jesus gjev til sine tenarar. Dei gode tenarane har vore tru over lite(!) Vel - her vert "millionar av kroner" omtala som "lite". Men det er "lite" i forhold til kva dei vil bli sette over i Guds rike.
"Guds rike" i Jesu og Paulus' tenking er langt meir handfast enn vi er van til å tenke. Det er eit handfast skaparverk med glede og rettferd, der Gud er nær sitt folk, og der det er arbeid, samtalar, utøving av autoritet. Jfr. til dømes Matt 19,28 og 1 Kor 3/15. Så ja - det må vere noko i denne retninga Jesus talar om med å bli "sett over mykje".
Den siste tenaren vert omtala som "vond" og "lat". Og på slutten vert han omtala som "unyttig". Han gjev ei unnskulding for oppførselen sin. Men denne unnskuldinga er faktisk ei domsutsegn over han sjølv (!) Han har visst kva herren hans faktisk ynskte at han skulle gjere, men han har ikkje gjort det. Dette resonnerer godt med andre delar av Jesu forkynning: "Ikkje alle som seier til meg herre, herre..." Og ikkje minst Luk 12,47-48: Den tenar som kjente viljen til sin herre, men ikkje gjorde den, han vil få mange slag. Frå den som er mykje tiltrudd, skal det krevjast di meir.
Dei gode tenarane får kome inn til "gleda" og halde fram med arbeidet sitt, men denne gongen i langt større skala. Den vonde tenaren mistar derimot sin talent (d. e. sin del i Jesu lækjande gudsrikerørsle...? Eller sin del i Israel som Guds utvalte folk...?) Han blir kasta ut i "mørket der ute". Der er det "høg gråt" og "tenner som gnissar". Eg veit ikkje kva den jødiske bakgrunnen for desse utsegnene er. Det er biletspråk, det er klart. Og dette er ei likning, så det er ikkje meininga at ein skal ta det bokstaveleg. Men det ligg samstundes ein realitet bak.
Hm. Det er veldig viktig at vi "jordar" denne likninga i historia. Eg har lært meg godt nok at det ligg ein stadig fare i gjere Jesu bodskap "tidlaus". Men...hm...eg trur uansett vi kan seie at bodskapen for oss i dag her går på at det å vere ein Jesu læresvein er å satse. Det held ikkje å "ikkje gjere vondt". Ein må også aktivt bruke livet sitt til å fylgje etter Jesus. Berre den som fornedrar og fornektar seg sjølv, skal seinare opphøgjast.
Uansett, i andre nyhende. Til Are K. vil eg gjerne seie takk for kommentar. Og så vil eg gjerne seie at eg meiner evolusjonsutviklinga er vitskapleg prova. :-) Eg har forresten kome over ei bok som kjem til å bli veldig interessant å lese, nemleg Conor Cunninghams "Darwin's pious idea". Skal bli spennande å lese.
Elles har eg fått meg ein profil på "bokelskere.no". Der har eg mitt vanlege brukarnamn "halnorjoe". Der vil du finne eit representativt utval av dei bøkene som har påverka meg i mi intellektuelle reise dei siste 2-3 åra. Det er stort sett veldig gode bøker, så dersom du treng gode tips til litteratur å lese, så det er ein grei stad å starte, tenker eg. Dersom eg held fram med å bruke sida, så vil det bli fylt inn bøker etter som eg les dei, tenker eg. Eg tek naturlegvis gjerne imot tips til bøker å lese (men dei må halde høgt nivå).
Interessant å tenke på, eigentleg. Eg har ikkje så mange felles bøker på lista mi, med andre kristne. Eg kunne gjerne føyd opp ein heil haug med bøker eg har lese i løpet av dei siste 10 åra. Då hadde eg hatt mange, mange felles bøker med ein haug med folk. Hm. Men eg har naturlegvis bevega meg opp på eit "høgare nivå" så å seie. Det er jo også ein systematisk måte eg har gått fram på; prøve å finne dei aller beste bøkene i verda på dei resp. felta eg går inn i. Og når eg har studert teologi i såpass mange år, så ville det jo vore litt underleg om eg ikkje kom meg vidare, liksom. Men ja - det er jo interessant å tenke på at tankar eg les til ein viss grad er tankar som ikkje når inn til breiare lag i den norske befolkninga. Så det er ein jobb å gjere her, på ein måte, kanskje.
Ok, det var alt for i dag.
Ja, forresten, det var ein ting til. Eg er involvert i ein liten debatt med gode Levi Fr. igjen. Kan lesast her.
Men nokre tankar om preiketeksten på tampen av sundagen, då. Det er interessant å tenke på at herren gav talentar til tenarane sine "etter deira eiga kraft", d. e. etter det kvar og ein dugde til. Så herren kjente sine tenarar, må vi anta. Han gav dei oppgåver ut frå kva han visste at dei kunne klare. Ein talent er 6000 denarar, d. e. 6000 dagsløner, d. e. rundt det ein person kan rekne med å tene i løpet av eit halvt liv. Så det er ein enorm sum dei vert sett til å forvalte. (1, 5 og 10 talentar).
Det er interessant å tenke på at den fyrste tenaren "straks!" gjekk av stad. Han hadde tydelegvis ei rett haldning. Han ville gjere slik som herren hans ynskte, og han gjorde det med frimod. Det er ei rett haldning, i fylgje likninga. Men det var naturlegvis også ein risiko på gang her; kva om han tapa talentane? I likninga er ikkje dette eit alternativ, på sett og vis. Ingen av tenarane tapar talentane. Det er ein risiko, ja - men denne risikoen vert ikkje tematisert, på sett og vis.
Det er nok fruktbart å lese likninga i samband med utsegnene frå kap 10 og kap 16. Der talar Jesus om kva det kostar å vere ein læresvein. Han seier at den som vil vere hans læresvein må "tape" livet sitt. Ein må krossfeste seg sjølv, d. e. fornekte seg sjølv og sin eigen agenda. I staden må ein adoptere Jesu messianske gudsrikeagenda. Det betyr i praksis å fylgje bergpreika.
Dei som vann dobbelt så mange talentar, fekk ros av herren sin. Jesus bruka fleire gonger biletet med herre/tenar i sine likningar. Det er spennande å tenke på om det er dette som har avleira seg i brevlitteraturen når også Paulus kallar seg sjølv for "Jesu doulos/tenar". Men tja, kanskje ikkje så lett å vise dette. Uansett: I likningane er det eit ideal å vere tenestevillig tenar, ein vaken tenar, ein trufast tenar - ein som er ute etter å vere sin herre til hugnad til einkvar tid (for øvrig også ein talemåte som går att fleire gonger hjå Paulus...)
I likninga får tenarane tiltalen "god" og "trufast". For øvrig understrekar også Paulus i Rom 2 at den siste domen vil skilje "dei som trufast har gjort godt" frå dei som "vedhaldande har vore vonde og ulydige". Dette ligg svært nært tiltalen Jesus gjev til sine tenarar. Dei gode tenarane har vore tru over lite(!) Vel - her vert "millionar av kroner" omtala som "lite". Men det er "lite" i forhold til kva dei vil bli sette over i Guds rike.
"Guds rike" i Jesu og Paulus' tenking er langt meir handfast enn vi er van til å tenke. Det er eit handfast skaparverk med glede og rettferd, der Gud er nær sitt folk, og der det er arbeid, samtalar, utøving av autoritet. Jfr. til dømes Matt 19,28 og 1 Kor 3/15. Så ja - det må vere noko i denne retninga Jesus talar om med å bli "sett over mykje".
Den siste tenaren vert omtala som "vond" og "lat". Og på slutten vert han omtala som "unyttig". Han gjev ei unnskulding for oppførselen sin. Men denne unnskuldinga er faktisk ei domsutsegn over han sjølv (!) Han har visst kva herren hans faktisk ynskte at han skulle gjere, men han har ikkje gjort det. Dette resonnerer godt med andre delar av Jesu forkynning: "Ikkje alle som seier til meg herre, herre..." Og ikkje minst Luk 12,47-48: Den tenar som kjente viljen til sin herre, men ikkje gjorde den, han vil få mange slag. Frå den som er mykje tiltrudd, skal det krevjast di meir.
Dei gode tenarane får kome inn til "gleda" og halde fram med arbeidet sitt, men denne gongen i langt større skala. Den vonde tenaren mistar derimot sin talent (d. e. sin del i Jesu lækjande gudsrikerørsle...? Eller sin del i Israel som Guds utvalte folk...?) Han blir kasta ut i "mørket der ute". Der er det "høg gråt" og "tenner som gnissar". Eg veit ikkje kva den jødiske bakgrunnen for desse utsegnene er. Det er biletspråk, det er klart. Og dette er ei likning, så det er ikkje meininga at ein skal ta det bokstaveleg. Men det ligg samstundes ein realitet bak.
Hm. Det er veldig viktig at vi "jordar" denne likninga i historia. Eg har lært meg godt nok at det ligg ein stadig fare i gjere Jesu bodskap "tidlaus". Men...hm...eg trur uansett vi kan seie at bodskapen for oss i dag her går på at det å vere ein Jesu læresvein er å satse. Det held ikkje å "ikkje gjere vondt". Ein må også aktivt bruke livet sitt til å fylgje etter Jesus. Berre den som fornedrar og fornektar seg sjølv, skal seinare opphøgjast.
Uansett, i andre nyhende. Til Are K. vil eg gjerne seie takk for kommentar. Og så vil eg gjerne seie at eg meiner evolusjonsutviklinga er vitskapleg prova. :-) Eg har forresten kome over ei bok som kjem til å bli veldig interessant å lese, nemleg Conor Cunninghams "Darwin's pious idea". Skal bli spennande å lese.
Elles har eg fått meg ein profil på "bokelskere.no". Der har eg mitt vanlege brukarnamn "halnorjoe". Der vil du finne eit representativt utval av dei bøkene som har påverka meg i mi intellektuelle reise dei siste 2-3 åra. Det er stort sett veldig gode bøker, så dersom du treng gode tips til litteratur å lese, så det er ein grei stad å starte, tenker eg. Dersom eg held fram med å bruke sida, så vil det bli fylt inn bøker etter som eg les dei, tenker eg. Eg tek naturlegvis gjerne imot tips til bøker å lese (men dei må halde høgt nivå).
Interessant å tenke på, eigentleg. Eg har ikkje så mange felles bøker på lista mi, med andre kristne. Eg kunne gjerne føyd opp ein heil haug med bøker eg har lese i løpet av dei siste 10 åra. Då hadde eg hatt mange, mange felles bøker med ein haug med folk. Hm. Men eg har naturlegvis bevega meg opp på eit "høgare nivå" så å seie. Det er jo også ein systematisk måte eg har gått fram på; prøve å finne dei aller beste bøkene i verda på dei resp. felta eg går inn i. Og når eg har studert teologi i såpass mange år, så ville det jo vore litt underleg om eg ikkje kom meg vidare, liksom. Men ja - det er jo interessant å tenke på at tankar eg les til ein viss grad er tankar som ikkje når inn til breiare lag i den norske befolkninga. Så det er ein jobb å gjere her, på ein måte, kanskje.
Ok, det var alt for i dag.
Ja, forresten, det var ein ting til. Eg er involvert i ein liten debatt med gode Levi Fr. igjen. Kan lesast her.
Saturday, August 20, 2011
Etc
I dag var eg på MF og las om Josefus. Det er veldig spennande, og veldig, veldig viktig for å forstå NT. Josefus er ofte den einaste kjelda vi har utanom NT til å vite noko som helst (!) om kongar, jødiske parti, samaritanar etc. på nytestamentleg tid. Men Josefus var ein litt sleip smarting. Han skriv med sine agendaar, og det er viktig å kjenne han godt før ein kan ta han i bruk som "sanningsvitne." Vel, eg les Steve Masons Josephus and the NT, og det er verkeleg ei top notch bok. Varmt anbefalt.
Eg var innom på MUF. Det var stappfullt der. Eg har verkeleg tenkt at...noko er på gang i kristen-Noreg. Det er ei dårleg tid for Noreg, men ei betre tid for kristendomen (men det har verkeleg gått nedover og nedover dei siste tiåra). Vel, kristentrua er alltid utsett for slitasje og "corruption". Så ein kan ikkje sove på laurbæra. Men gode ting er på gang, trur eg. Vi får endeleg fleire kristne i alderen 25-50. Dette er ein heil generasjon som for ein stor del gjekk tapt på grunn av junk-ideologi på 70-talet.
Eg vil ikkje vere dømande. Men det er verkeleg stor forskjell på å sjå ungdomen som samlast på MUF. Det er mange, mange - og vi bed, syng og høyrer forkynning. Og så er det cafe og quiz etterpå. Så ser eg ute på gatene. Der er det masse ungdom ute og går, veldig mange drikk. Og det er skråling og hoiing. Eg har sett på fadderheftet som nye sjukepleiestudentar får ved høgskulen. Der er det masse aktivitetar. Og nær sagt alle involverer drikking, I kid u not. Det er nok ikkje så lett for desse ungdomane. Det er jo interessant å tenke på, då. Det er eit handgripeleg døme på at når kristen tru og etikk fell ut, så er det ikkje noko nøytralt som tek plassen.
Uansett. Eg kunne berre vere med ein liten del på MUF. Eg var invitert til ei veninne på middag, i lag med ein god gjeng andre fine folk. Der var også ein fyr på besøk frå USA. Han hadde vore soldat i Irak og Afghanistan i mange år, og det var verkeleg veldig interessant å høyre på kva han hadde å seie. Han viste også ein del bilete han hadde teke. Hm. Eg stilte han ein del kritiske spørsmål også. Det er klart at eg er djupt i tvil om dette er rettferdige krigar. Sannsynlegvis ikkje, tenker eg nok. Og fleire av tinga han sa stilte eg meg ganske kritisk til. (Men han var verkeleg ein flott fyr, på alle måtar).
Men når det er sagt, er USA og NATO stuck der. Og USA sine styrkar gjer verkeleg mykje godt der nede, mykje humanitært arbeid. Det er ingen tvil om at det kristne menneskesynet skin gjennom ganske kraftig i trass av at dei faktisk initierte denne krigen. Så vi får håpe at dei klarer å stable på beina eit godt demokrati. Ein interessant ting han fortalte om utviklinga i Irak: I byrjinga hadde ein del terror vorte retta mot dei amerikanske styrkane, men då klarte styrkane å finne perp'ane. Etter kvart vart terroren retta meir mot sivilbefolkninga, men dette var faktisk instrumentelt i å vende opinionen i positiv retning for amerikanarane. Noja, vi får sjå korleis dette går. I alle fall er det verdt å reflektere djupt over om "demokrati" er ein slags universalkur mot islam, sivilisasjonskonflikt, terror, kulturforskjellar etc. etc.
Age of Adz er på Spotify no. Dette er nesten perfekt:
Eg var innom på MUF. Det var stappfullt der. Eg har verkeleg tenkt at...noko er på gang i kristen-Noreg. Det er ei dårleg tid for Noreg, men ei betre tid for kristendomen (men det har verkeleg gått nedover og nedover dei siste tiåra). Vel, kristentrua er alltid utsett for slitasje og "corruption". Så ein kan ikkje sove på laurbæra. Men gode ting er på gang, trur eg. Vi får endeleg fleire kristne i alderen 25-50. Dette er ein heil generasjon som for ein stor del gjekk tapt på grunn av junk-ideologi på 70-talet.
Eg vil ikkje vere dømande. Men det er verkeleg stor forskjell på å sjå ungdomen som samlast på MUF. Det er mange, mange - og vi bed, syng og høyrer forkynning. Og så er det cafe og quiz etterpå. Så ser eg ute på gatene. Der er det masse ungdom ute og går, veldig mange drikk. Og det er skråling og hoiing. Eg har sett på fadderheftet som nye sjukepleiestudentar får ved høgskulen. Der er det masse aktivitetar. Og nær sagt alle involverer drikking, I kid u not. Det er nok ikkje så lett for desse ungdomane. Det er jo interessant å tenke på, då. Det er eit handgripeleg døme på at når kristen tru og etikk fell ut, så er det ikkje noko nøytralt som tek plassen.
Uansett. Eg kunne berre vere med ein liten del på MUF. Eg var invitert til ei veninne på middag, i lag med ein god gjeng andre fine folk. Der var også ein fyr på besøk frå USA. Han hadde vore soldat i Irak og Afghanistan i mange år, og det var verkeleg veldig interessant å høyre på kva han hadde å seie. Han viste også ein del bilete han hadde teke. Hm. Eg stilte han ein del kritiske spørsmål også. Det er klart at eg er djupt i tvil om dette er rettferdige krigar. Sannsynlegvis ikkje, tenker eg nok. Og fleire av tinga han sa stilte eg meg ganske kritisk til. (Men han var verkeleg ein flott fyr, på alle måtar).
Men når det er sagt, er USA og NATO stuck der. Og USA sine styrkar gjer verkeleg mykje godt der nede, mykje humanitært arbeid. Det er ingen tvil om at det kristne menneskesynet skin gjennom ganske kraftig i trass av at dei faktisk initierte denne krigen. Så vi får håpe at dei klarer å stable på beina eit godt demokrati. Ein interessant ting han fortalte om utviklinga i Irak: I byrjinga hadde ein del terror vorte retta mot dei amerikanske styrkane, men då klarte styrkane å finne perp'ane. Etter kvart vart terroren retta meir mot sivilbefolkninga, men dette var faktisk instrumentelt i å vende opinionen i positiv retning for amerikanarane. Noja, vi får sjå korleis dette går. I alle fall er det verdt å reflektere djupt over om "demokrati" er ein slags universalkur mot islam, sivilisasjonskonflikt, terror, kulturforskjellar etc. etc.
Age of Adz er på Spotify no. Dette er nesten perfekt:
Friday, August 19, 2011
Har vore i Drammen i dag. Bestilt stolaar. Det tok ganske langt tid. Måtte finne ut kva stoff eg skulle ha, kva type stola eg skulle ha, og ikkje minst kva symbol eg skulle ha. Så for den som er interessert (Anne er det, i alle fall), så kjem her altså mine val, og med nokre kommentarar.
Denne krossen skal eg ha i nakken på alle stolaane. Men han blir fylt, då, med gullstoff.
Desse symbola skal eg ha på den kvite stolaen. Kvit stola brukast påskedag og framover, samt jolehøgtida. Så det er ein farge for siger og glede. Difor passar det å ha det sigrande lammet, henta frå Op 5, samt kross og krone. Krone passar bra fordi Jesus er Messias - som trass alt fyrst og fremst er ein kongetittel. Ved oppstoda vart det stadfest at Jesus verkeleg var Messias, og han vart opphøgd til Faderens høgre hand og har fått namnet JHVH og allmakt.
Desse skal på den grøne, som brukast i treeiningstida. Dette er tida for vekst i kristenlivet, og då passar det godt å ha to sentrale symbol frå Bibelen, nemleg korn og vindruer.
Desse skal eg ha på den lilla, som er fargen for ettertanke, venting, bot. Eg har krossen, som passar veldig godt, samt Chi-rho, som altså er dei to fyrste bokstavane i Messias-namnet. Jesu messianske gjerning gjekk også ut på at han som Messias måtte lide, døy og fornedrast - for slik å vinne herlegdomen og sigeren. Så det passar også godt på ein lilla stola. Krossen var det han fyren på butikken som valte for meg. Eg er djupt skeptisk til å gjere krossen "estetisk" på ulike måtar. Eg tenker at dersom ein fyrst skal ha ein kross, så bør ein ha han enkel.
Eg sleit veldig med kva symbol eg skulle ha på den raude. Det er ikkje så mange å velje mellom. Men eg gjekk for ei due som liknar på denne (er ein del finare). Eg ville i det aller lengste unngå å ha ei due som var forma som ei flamme. Eg tykkjer det er litt feil, eigentleg, å blande flamme og due, det blir liksom ein miks av to ulike fenomen i NT. Eg ville eigentleg helst ha due og eld på kvar side av stolaen. Raud er trass alt fargen for pinse, Den heilage Ande etc. Men det var ikkje lett å finne ein fin flamme, så eg endte opp med ein kross med same form, ca., som den ovanfor. Trass alt er raudt også martyrfargen, så det passar, det.
Yep, dat's it. Elles går det i Josefus for tida.
Thursday, August 18, 2011
Debatt på VD
Så har eg skrive eit responsinnlegg til eit opningsinnlegg som Levi Fragell har skrive. Eg har eigentleg sansen for Fragell, så langt. Han er sjølvsagt HEF-repr., og han har verkeleg ein "axe to grind", men han framstår som ærleg og sårbar i det han skriv. Eg har eigentleg stor respekt for det, og tykkjer det er dumt at han tok den vegen gjorde. Han har skrive ei bok som heiter "Vi som elsket Jesus", og denne har eg ikkje fått lese enno. Men kanskje eg bør få gjort det snart. Uansett, her fylgjer mine refleksjonar:
"Takk til Levi for eit interessant og ærleg innlegg. Eg har nokre refleksjonar, berre.
Det er interessant å tenke over om reglar innanfor religiøse tradisjonar er "meiningslause". Sånn i utgangspunktet tenker eg her at spørsmålet om kva som er meiningslaust kjem litt an på auget som ser. Kvar religiøse tradisjon representerer eit "worldview", ei heil pakke, så å seie, om røyndomen, "gud", mennesket, vårt opphav, meininga med livet, framtida etc. etc. Reglar finn som regel (men ikkje alltid) si rolle innanfor slike større paradigme.
Også dei som tilhøyrer moderne norsk, sekulær kultur bevegar seg innanfor eit slikt paradigme som slett ikkje er "sjølvsagt" sant, sjølv om mange nok trur det. Også dette paradigmet har sine indre logikkar som slår ut i levereglar og ideal. Personleg tenker eg at dette er ein avgjerande årsak til at human-etikken - som freistar å fusjonere ideal frå kristen og gresk-filosofisk kultur med eit materialistisk, lukka verdsbilete - ikkje vil klare å overleve over tid utan å "leve av" den kristne kulturen rundt seg. Men det er ein annan debatt.
Poenget er uansett at religiøse reglar som regel får sin legitimitet og si "meining" ut frå den heilskaplege tradisjonen. Frå eit kristeleg standpunkt er til dømes aktiv dødshjelp fullstendig forkasteleg. Frå eit moderne, liberalistisk, sekulært standpunkt er det ikkje nødvendigvis det. Eg har fint lite tru på den human-etiske ideen om at vi har ei "allmenn fornuft bygd på menneskenaturen" som gjev oss levereglar, verdiar, ideal etc. Ei slik fornuft vil i alle høve bli sterkt forma av rådande "worldview"-paradigme, som påviseleg er historisk og kulturelt betinga.
Med dette som bakgrunn, er det interessant å spørje korleis tanken om ikkje å bruke stygge ord som "Faen" etc. er grunngjeve i NT, som jo er fundamentet for kristent tru og liv. Kanskje den mest sentrale teksten (utanom også Jesu utsegner om tale i bergpreika), er Ef 4. Eg skal referere denne teksten nedanfor her, og så gje nokre refleksjonar.
"20 Men slik er det ikkje med dykk; de har lært Kristus å kjenna! 21 For de har høyrt han og vorte underviste i han etter den sanning som er i Jesus.
22 Lev ikkje som før, men legg av det gamle mennesket som blir fortært av dei forførande lystene. 23 Bli nye i sjel og sinn! 24 Kle dykk i det nye mennesket, som er skapt etter Guds bilete til eit liv i rettferd og heilagdom i samsvar med sanninga.
25 Legg difor av løgna og tal sanning, kvar med sin neste! For vi er lemer som høyrer kvarandre til...
29 Lat ikkje eit einaste rote ord koma frå dykkar munn! Sei berre det som godt er, og som tener til oppbygging der det trengst, så det kan bli til velsigning for dei som høyrer på. 30 Gjer ikkje Guds Heilage Ande sorg, for Anden er seglet de ber til den dagen de skal friast ut. 31 Ver ikkje harde, hissige og sinte, og hald opp med skrål og spott og all annan vondskap. 32 Ver gode mot kvarandre og vis medkjensle, så de tilgjev kvarandre, liksom Gud har tilgjeve dykk i Kristus."
Det er mange tankerekker på gang hjå Paulus. Men grunnleggjande sett kan ein seie: Å tru på Jesus er å ha del i den livgjevande Anden, den Anden som også ein dag skal skape himmel og jord på nytt, men utan sorg og synd og død. Det er dette Paulus meiner med at "Anden er seglet de ber til den dagen de skal friast ut." Anden er allereie no gjeve til dei truande, allereie no har dei truande del i nyskapinga som ein gong skal fullendast.
Nettopp difor må også dei truande allereie no leve ut dette livet, her og no. Ein må leve på den måten som ein skal leve i Guds rike, når kjærleiken er fullkomen. Det var slik Jesus levde då han var her, han er "Guds bilete", og når Guds rike er fullkome, dvs. når han kjem attende, så vil også vårt gudsbilete bli fullkome. Vi vil bli menneske slik Gud tenkte oss å vere.
Det er nettopp denne logikken som altså ligg under i denne passasjen. Paulus seier: Likna på Kristus, fylg han. (Og i 5,1: Bli Guds etterfylgjarar). Og dette myntast altså ut i heile livet, også i talen: "Ikkje eit einaste rote ord koma frå dykkar munn!" Jo - vi kan føre ein god del fornuftsmessige argument for at dette uansett er eit godt råd. Men innanfor Ef får formaninga si tyngde ut frå det større kristne narrativet, den breiare kristne røyndomsforståinga. Og vil ein kritisere detaljreglane, må ein også vurdere gehalten i dette breiare biletet, d. e. spørje om det verkeleg er sant eller ikkje.
Om ein så vil innvende at den "logikken" som eg nemner her har vore for ein stor del fråverande i mykje av norsk bedehusforkynning - og at ein fylgjeleg i forkynninga kan ha site att med ein del meir eller mindre uforståelege reglar - så vil eg ikkje innvende noko på det. Bedehusforkynninga har verkeleg hatt - og har til dels enno - ein del seriøse teologiske problem. Og eg vil vere heilt samd i at desse manglane i ein del bedehusforkynning har skapt ein del skeivheiter og forvrengingar av bodskapen i NT. (For øvrig er eg glad i bedehuset, og har lært veldig masse der, så eg står i djup takksemdsgjeld til den rørsla).
Eg har altså forståing for hovudinnlegget her. Eg tykkjer også det var interessant og ærleg skrive. Samstundes er eg nok også samd med Johs i at innlegget på ein del måtar slår inn opne dører (noko du, Levi, sjølv også erkjenner når du skriv at kristenkulturen har utvikla seg). Eg kjenner att pietismekritikken til dømes frå tida mi på MF. Også då vart det stadig retta stikk mot pietismen, men ironisk nok var det eit lite mindretal folka i klassa som hadde bakgrunn frå bedehuset, og endå færre som kjente nokon særleg lojalitet til "bedehusteologien". Ein slo inn opne dører; kampen var vunne for lenge sidan, så å seie.
Og det er vel på godt og vondt. Eg er som nemnt veldig samd i at nokre skeivheter frå bedehusteologien har blitt retta opp. Men nye, og langt meir alvorlege og problematiske skeivheter, har oppstått i mykje norsk teologi. Og det blir i det heile teke vanskelegare og vanskelegare å seie med frimod at den norske kulturen er på rett veg, at vi har fått eit varmare og meir miskunnsamt samfunn, meir meiningsfulle liv etc. Til og med for den som har eit reint sekulært, lukka "worldview", blir dette vanskeleg. Om ein ikkje nødvendigvis kan grunngje rasjonelt at utviklinga går i dårleg retning, så kan ein i det minste føle det."
Wednesday, August 17, 2011
Omtrent ferdig med Bauckhams essay-bok God crucified i dag. Varmt, varmt anbefalt. Sjeldan eg les ei bok som utdjupar teologien min så mykje som denne har gjort. I dag har eg m. a. lese drøftingar om i kva grad mektige englar og messiasar var forløparar for den nytestamentlege tanken om Jesus som guddomeleg. Bauckham svarar altså eit ganske rungande nei på dette, men det spennande er måten han grunngjev det på.
Noko eg har lært etter kvart, er det fylgjande: Det er ein ting å lese ei bok for å lære stoffet. Det er ein annan ting å lese ei bok med tanke på å analysere argumentasjonen. Korleis kom forfattaren fram til dette? Korleis resonnerer han her? Kva kjelder brukar han? Korleis er progresjonen i argumentasjonen? Etc. etc. Det er verkeleg lærerikt å lese Bauckhams bok på denne måten. Ein lærer mykje om metode.
Ja. I dag har eg då m. a. fundert ein del over at Jesus i NT verkeleg vert kalla med namnet "JHVH", særleg Fil 2 og Hebr 1. Og eg har tenkt på at Joh 10,30 faktisk sannsynlegvis, med bakgrunn i Shema, understrekar at Jesus og Faderen er "eitt", d. e. ein Gud. Det same gjer jo også Paulus i 1 Kor 8, når han plasserer både Gud Fader og Jesus Kristus innanfor den same, guddomelege, monoteistiske vedkjenninga. Hm. Altså: Varmt, varmt anbefalt. Og eg berre tenker at Jehovas Vitne-venene mine skulle lese denne boka, altså.
No har eg byrja på Steve Masons bok om Josefus og NT. Det er også ei superbok, så vi får sjå om eg lærer noko banebrytande her. Wrights NTPG er jo framifrå i si behandling av Josefus, men det er naturlegvis berre ein viss del av boka. Vi får uansett sjå om eg kjem meg gjennom Josefus som primærkjelde med det fyrste. Men mykje av det er verkeleg superviktig for forståinga av NT.
Og medan vi er inne på augeopnande stoff. Denne bloggposten er verkeleg augeopnande. Spesielt dei to artiklane som det blir henvist til, altså "Blinded by scientism" og "Recovering sight after scientism". Dette er stoff som norske intellektuelle hadde hatt veldig godt av å lese. For her undergrev Feser på ein god måte den ideen at vitskapen kan gje oss alle svar, og at all kunnskap må vere vitskapleg for å vere rasjonell. Dette er eigentleg eit ganske naivt standpunkt å inneha, av mange forskjellige grunnar. Men det er eit veldig vanleg standpunkt blant akademikarar, har eg inntrykk av. Yep, eg gler meg meir og meir til å lese "The last superstition". Det skal bli spennande. Då vil eg også endeleg få litt betre innblikk i Aquinas også.
Ja, og dersom nokon skulle ynskje at eg gav litt meir fyldige referat av det eg skriv om her, så berre gje eit pip, så kan vi kanskje få det til. Det er jo også lærerikt for meg å få gått gjennom stoffet på nytt ved å skrive det.
Så ein soft-rock song frå eit kanskje litt undervurdert album, nemleg "Hotel California". Der er det verkeleg mange fine songar, altså. Denne gongen "Try and love again".
Noko eg har lært etter kvart, er det fylgjande: Det er ein ting å lese ei bok for å lære stoffet. Det er ein annan ting å lese ei bok med tanke på å analysere argumentasjonen. Korleis kom forfattaren fram til dette? Korleis resonnerer han her? Kva kjelder brukar han? Korleis er progresjonen i argumentasjonen? Etc. etc. Det er verkeleg lærerikt å lese Bauckhams bok på denne måten. Ein lærer mykje om metode.
Ja. I dag har eg då m. a. fundert ein del over at Jesus i NT verkeleg vert kalla med namnet "JHVH", særleg Fil 2 og Hebr 1. Og eg har tenkt på at Joh 10,30 faktisk sannsynlegvis, med bakgrunn i Shema, understrekar at Jesus og Faderen er "eitt", d. e. ein Gud. Det same gjer jo også Paulus i 1 Kor 8, når han plasserer både Gud Fader og Jesus Kristus innanfor den same, guddomelege, monoteistiske vedkjenninga. Hm. Altså: Varmt, varmt anbefalt. Og eg berre tenker at Jehovas Vitne-venene mine skulle lese denne boka, altså.
No har eg byrja på Steve Masons bok om Josefus og NT. Det er også ei superbok, så vi får sjå om eg lærer noko banebrytande her. Wrights NTPG er jo framifrå i si behandling av Josefus, men det er naturlegvis berre ein viss del av boka. Vi får uansett sjå om eg kjem meg gjennom Josefus som primærkjelde med det fyrste. Men mykje av det er verkeleg superviktig for forståinga av NT.
Og medan vi er inne på augeopnande stoff. Denne bloggposten er verkeleg augeopnande. Spesielt dei to artiklane som det blir henvist til, altså "Blinded by scientism" og "Recovering sight after scientism". Dette er stoff som norske intellektuelle hadde hatt veldig godt av å lese. For her undergrev Feser på ein god måte den ideen at vitskapen kan gje oss alle svar, og at all kunnskap må vere vitskapleg for å vere rasjonell. Dette er eigentleg eit ganske naivt standpunkt å inneha, av mange forskjellige grunnar. Men det er eit veldig vanleg standpunkt blant akademikarar, har eg inntrykk av. Yep, eg gler meg meir og meir til å lese "The last superstition". Det skal bli spennande. Då vil eg også endeleg få litt betre innblikk i Aquinas også.
Ja, og dersom nokon skulle ynskje at eg gav litt meir fyldige referat av det eg skriv om her, så berre gje eit pip, så kan vi kanskje få det til. Det er jo også lærerikt for meg å få gått gjennom stoffet på nytt ved å skrive det.
Så ein soft-rock song frå eit kanskje litt undervurdert album, nemleg "Hotel California". Der er det verkeleg mange fine songar, altså. Denne gongen "Try and love again".
C. Kavin Rowe om å vere kristen i ein sekulær kultur, i ljos av Apg
Q: For me the highlight of the book was the final section where you demonstrate that polytheism was not quite as tolerant as is often supposed. How can Christian communities find in Luke-Acts a guide or manifesto for living culturally destablizing lives in Western cultures that are becoming increasingly secular and aggressively pluralistic. What place does the universal lordship of Jesus Christ have for ecclesial groups in such societies?
A: I think Charles Taylor’s 2007 book A Secular Age does a good job of describing the general conditions under which Christian life takes shape today (at least in the parts of the world that are influenced substantively by modern Western political, economic, intellectual, and religious traditions – whether such areas are in the West or not). Though there are some interesting questions about the so-called “American exception,” it seems hard to deny that the deeper intellectual, political, etc. currents flow powerfully against many normative commitments of classical Christianity. In such a time, Acts speaks perhaps as directly to Christian communities as it has since the early church – precisely because it offers a vision for living in a pattern of life that is defined by the Lordship of Jesus Christ in an overall cultural context that did not know what that was (i.e., Christian communities were literally witnesses to something strange and different). To put it rather simply, Acts gives Christians theological resources to be Christians, come what may – and it is this basic sense of living in a total pattern of life that is crucial overall to developing and sustaining Christian identity through time. I don’t think this is reducible to a lesson or two (do this or don’t do that), but requires us to nurture the type of analogical thinking where Christian faith is taken seriously as the deepest and most comprehensive way to configure human life. To learn from Acts is to cultivate a kind of thinking that rejects the notion that “Christian” is but one feature of one’s existence, or – to return to grammar school – could ever play the adjective to the more basic reality of the noun (as our English language wants it to do – Christian social worker or Christian scholar or Christian athlete, etc.). For Acts, to be Christian is learning to inhabit an entire reality, one whose cultural negotiations always take place from within a comprehensive identity.
If in countries where seminaries are losing their accreditation for retaining a distinctively ecclesial raison d’être and pedagogical telos this means that Christians need to learn to train and educate people without accreditation, then that is exactly what it means. There will of course be “loss” of some kind or another, perhaps even profound – as there was for the early Christians – but the kinds of communities that Acts seeks to form are never communities whose goal it is to satisfy or preserve fundamentally dispensable forms of life (of which official accreditation is surely a good example). When the political machinery of a state is against – or begins to move against – fundamental forms of Christian life, then the Christians are by definition problematical. And their form of life will therefore gradually – or even suddenly! – become culturally more destabilizing.
A: I think Charles Taylor’s 2007 book A Secular Age does a good job of describing the general conditions under which Christian life takes shape today (at least in the parts of the world that are influenced substantively by modern Western political, economic, intellectual, and religious traditions – whether such areas are in the West or not). Though there are some interesting questions about the so-called “American exception,” it seems hard to deny that the deeper intellectual, political, etc. currents flow powerfully against many normative commitments of classical Christianity. In such a time, Acts speaks perhaps as directly to Christian communities as it has since the early church – precisely because it offers a vision for living in a pattern of life that is defined by the Lordship of Jesus Christ in an overall cultural context that did not know what that was (i.e., Christian communities were literally witnesses to something strange and different). To put it rather simply, Acts gives Christians theological resources to be Christians, come what may – and it is this basic sense of living in a total pattern of life that is crucial overall to developing and sustaining Christian identity through time. I don’t think this is reducible to a lesson or two (do this or don’t do that), but requires us to nurture the type of analogical thinking where Christian faith is taken seriously as the deepest and most comprehensive way to configure human life. To learn from Acts is to cultivate a kind of thinking that rejects the notion that “Christian” is but one feature of one’s existence, or – to return to grammar school – could ever play the adjective to the more basic reality of the noun (as our English language wants it to do – Christian social worker or Christian scholar or Christian athlete, etc.). For Acts, to be Christian is learning to inhabit an entire reality, one whose cultural negotiations always take place from within a comprehensive identity.
If in countries where seminaries are losing their accreditation for retaining a distinctively ecclesial raison d’être and pedagogical telos this means that Christians need to learn to train and educate people without accreditation, then that is exactly what it means. There will of course be “loss” of some kind or another, perhaps even profound – as there was for the early Christians – but the kinds of communities that Acts seeks to form are never communities whose goal it is to satisfy or preserve fundamentally dispensable forms of life (of which official accreditation is surely a good example). When the political machinery of a state is against – or begins to move against – fundamental forms of Christian life, then the Christians are by definition problematical. And their form of life will therefore gradually – or even suddenly! – become culturally more destabilizing.
Monday, August 15, 2011
++ og eit lite innlegg på VD
Sidan sist har Andreas, bror min, fått bustad i Oslo. Det er good news, dit blir det nok stadig besøk. Elles har eg bestilt nokre filosofi-bøker om Gud og ateisme, det skal verkeleg bli spennande å lese. Ganssles "Thinking about God"; Fesers "The last superstition". Ed Feser er...litt av ein type, om eg skal seie det sjølv. Sjekk ut bloggen hans her.
Og så Peter Hitchens "The rage against God". Sistnemnte er ei meir samfunnsrelatert bok. Eg fekk lyst på denne boka etter å ha høyrt han debattere på radioshowet unbelievable (her) Eg tenker å lage ei lita liste etter kvart, med kva episodar i podcasten som er verdt å få med seg. Har høyrt ganske mange av dei no etter kvart, medan eg har køyrd fram og attende i V-Telemark i prestejobben.
Elles eit lite innlegg eg skreiv på VD. Det er ein spennande tematikk, om kristne i det offentlege rom, og eg tek gjerne imot innspel og kommentarar.
Det er sant at dei regjerande, politiske kreftene i Noreg har vore fiendtlege innstilte mot ein del sentrale, kristne verdiar i etterkrigstida, ikkje minst slikt som har å gjere med samlivsetikk, syn på menneskelivet og generell grunngjeving for moral. Dette er alvorleg, fyrst og fremst fordi denne "verdiendringa" ofte rammar dei svakaste og mest forsvarslause i samfunnet hardt.
Imidlertid har det for meg vore tankevekkande å sjå korleis konservative kristne ofte reagerer på denne utviklinga. Ein vender seg gjerne innover mot sine eigne og klagar over utviklinga, gjerne kombinert med utsegner om kor ille tilstanden er og kor vanskeleg det er å sleppe til i den offentlege debatten.
Det er eit par problem med denne strategien. For det fyrste er jo ikkje det norske folk, evt. den norske stat, identisk med den kristne kyrkjelyden i Noreg. Om det norske folket ynskjer å vende seg bort frå kristen røyndomsforståing, så har dei fridom til det. Det kan vere verdt å minne om at dei fyrste kristne kyrkjelydane blomstra, vaks og spreidde Guds rike i eit miljø som var til dels sterkt fiendtleg innstilt til den kristne trua (d. e. polyteistisk kult og keisarkult i romarriket). Les meir i Wilkens framifrå bok "Christians as the Romans saw them", evt. Frends "Martyrdom and persecution", eller R. L. Fox' "Pagans and Christians".
Og for det andre er det rett og slett ikkje sant at det offentlege rom er lukka for konservative kristne. Det er plenty av rom for oss. Vi kan bruke dette rommet til å arbeide for (så langt det er mogleg) allment grunngjeve verdiar som spring ut av ei grunnleggjande kristen røyndomsforståing. Vi kan også bruke det offentlege rommet til å kjempe for sanninga i evangeliet.
For øvrig tenker eg at det må skjelnast mellom desse to argumentasjonsmåtane, men dei må ikkje skiljast. Dersom kristeleg inspirerte verdiar skal ha gjennomslag i politikken - dersom det norske folket skal bli overtydde om at dei er gode og gagnlege - så er det så langt eg kan sjå heilt nødvendig at kristne elles i samfunnet forsvarar den kristne trua som heilskap.
Den kristne trua - som ein einskapleg visjon for røyndomen, historia, menneskelivet - må altså forsvarast i det offentlege rom. Berre slik vil det, så langt eg kan sjå, etablerast grunnleggjande "plausibilitetsstrukturar" i tenkinga til det norske folk, som så vil understøtte ein kristeleg inspirert politikk.
Uansett: Det er plenty av rom for kristne til å argumentere offentleg for det dei meiner er rett. Øivind Benestad og NK Monsen er jo tydelege døme på dette. Dei har kjempa, og dei har vorte høyrd. Rett nok har dei fleste politikarane ignorert den konkrete argumentasjonen deira og også nesten konsekvent unngått å gå inn i ein sakleg debatt om dei politiske endringane.
Men Benestad og Monsen har vorte høyrd, Monsen fekk jamvel Fritt Ords pris, og ho fekk slik ein stor talarstol. Sjølv om dei ikkje fekk gjennomslag, så har dei skapt eit djupt medvit, i det minste blant kristne, om problemstillingane. Og når framtidige generasjonar skal lese historie, vil dei neppe unngå å leggje merke til den debatten, og den argumentasjonen som har vorte ført. Slik vil Benestad og Monsen også kunne skape inspirasjon for framtidig kulturkamp.
Ein kan vere samd eller usamd med HN Herland i hennar argumentasjon, men ein må uansett vedgå at ho har hatt plenty av plass til å leggje han fram, både i norske aviser, i TV-program etc. (No kan det godt seiast at Herland til dels har surfa på ei breiare, konservativ vending i norsk åndsliv. Det er ikkje tilfelle med Benestad og Monsen).
Ein del kristne skriv kronikkar og lesarinnlegg om utviklinga i Noreg, at dei er usamde, at det går dårleg med Noreg etc. Men mange skriv til Vårt Land og Dagen om dette. Eg tykkjer det er flott at innlegga blir skrive, det er klart. Men det er vel ikkje berre dei kristne som skal få høyre argumentasjonen? Det kolliderer i så fall med ei sunn politisk tenking som tilseier at også kristeleg grunngjeve argumentasjon bør få sleppast inn i det politiske, allmenne rom.
Det kolliderer også med ei meir teologisk tenking som tilseier at forkynninga av evangeliet også (eller jamvel fyrst og fremst) er retta mot dei som er "utanfor" (jfr. ideen i Jesaja 40-55 - ein djupt sentral tekstpassasje for Jesus og apostlane - om at kvart kne skal bøye seg for Gud, alle skal sjå hans herlegdom, alle skal vende seg til han etc. etc.)
Til slutt eit poeng som eg trur er viktig: Dersom kristne ynskjer å ha innverknad i debatten, dersom dei ynskjer å bli høyrt, dersom dei ynskjer å overtyde etc., så krevast det hardt arbeid. Ein må lese seg opp, kunne argumentasjon på båe sider, vere oppdatert. Eg kan nemne eit par døme her. Jon Kvalbein har skrive innlegg om human-etikk i "Fri tanke". Han var ganske kritisk til ein del sider ved human-etikken, men han vann likevel mykje respekt, og folk høyrde på han. Kvifor? Jo, han var sakleg, respektfull, og fyrst og fremst: Han visste kva han tala om. Han hadde sett seg godt inn i human-etisk argumentasjon, og lesarane opplevde at han tok deira posisjon på alvor, utan forvrenging.
Slik er det også med Bjørn-Are Davidsen, ein av våre fremste apologetar. Han vinn respekt, og folk i fleire leirar høyrer på han. Kvifor? Fordi han er informert og har arbeidd mykje med å vinne kunnskap. Han veit kva han talar om. Ein kan lære av han, og finne sanning, uansett om ein er kristen eller ikkje.
Mange fleire døme kunne vorte nemnt. Eg likar godt JB Lightfoot, ein verkeleg gigant innanfor forsking på Det nye testamentet i England på 1800-talet. Han fekk enorm innflytelse på engelsk kristendom og på NT-leg forsking. Kvifor? Jo, les dette utdraget frå nekrologen hans i "The Times":
"his personal character carried immense weight, but his great position depended still more on the universally recognized fact that his belief in Christian truth and his defense of it were supported by learning as solid and comprehensive as could be found anywhere in Europe, and by a temper not only of the utmost candor but of the highest scientific capacity."
Og så Peter Hitchens "The rage against God". Sistnemnte er ei meir samfunnsrelatert bok. Eg fekk lyst på denne boka etter å ha høyrt han debattere på radioshowet unbelievable (her) Eg tenker å lage ei lita liste etter kvart, med kva episodar i podcasten som er verdt å få med seg. Har høyrt ganske mange av dei no etter kvart, medan eg har køyrd fram og attende i V-Telemark i prestejobben.
Elles eit lite innlegg eg skreiv på VD. Det er ein spennande tematikk, om kristne i det offentlege rom, og eg tek gjerne imot innspel og kommentarar.
Det er sant at dei regjerande, politiske kreftene i Noreg har vore fiendtlege innstilte mot ein del sentrale, kristne verdiar i etterkrigstida, ikkje minst slikt som har å gjere med samlivsetikk, syn på menneskelivet og generell grunngjeving for moral. Dette er alvorleg, fyrst og fremst fordi denne "verdiendringa" ofte rammar dei svakaste og mest forsvarslause i samfunnet hardt.
Imidlertid har det for meg vore tankevekkande å sjå korleis konservative kristne ofte reagerer på denne utviklinga. Ein vender seg gjerne innover mot sine eigne og klagar over utviklinga, gjerne kombinert med utsegner om kor ille tilstanden er og kor vanskeleg det er å sleppe til i den offentlege debatten.
Det er eit par problem med denne strategien. For det fyrste er jo ikkje det norske folk, evt. den norske stat, identisk med den kristne kyrkjelyden i Noreg. Om det norske folket ynskjer å vende seg bort frå kristen røyndomsforståing, så har dei fridom til det. Det kan vere verdt å minne om at dei fyrste kristne kyrkjelydane blomstra, vaks og spreidde Guds rike i eit miljø som var til dels sterkt fiendtleg innstilt til den kristne trua (d. e. polyteistisk kult og keisarkult i romarriket). Les meir i Wilkens framifrå bok "Christians as the Romans saw them", evt. Frends "Martyrdom and persecution", eller R. L. Fox' "Pagans and Christians".
Og for det andre er det rett og slett ikkje sant at det offentlege rom er lukka for konservative kristne. Det er plenty av rom for oss. Vi kan bruke dette rommet til å arbeide for (så langt det er mogleg) allment grunngjeve verdiar som spring ut av ei grunnleggjande kristen røyndomsforståing. Vi kan også bruke det offentlege rommet til å kjempe for sanninga i evangeliet.
For øvrig tenker eg at det må skjelnast mellom desse to argumentasjonsmåtane, men dei må ikkje skiljast. Dersom kristeleg inspirerte verdiar skal ha gjennomslag i politikken - dersom det norske folket skal bli overtydde om at dei er gode og gagnlege - så er det så langt eg kan sjå heilt nødvendig at kristne elles i samfunnet forsvarar den kristne trua som heilskap.
Den kristne trua - som ein einskapleg visjon for røyndomen, historia, menneskelivet - må altså forsvarast i det offentlege rom. Berre slik vil det, så langt eg kan sjå, etablerast grunnleggjande "plausibilitetsstrukturar" i tenkinga til det norske folk, som så vil understøtte ein kristeleg inspirert politikk.
Uansett: Det er plenty av rom for kristne til å argumentere offentleg for det dei meiner er rett. Øivind Benestad og NK Monsen er jo tydelege døme på dette. Dei har kjempa, og dei har vorte høyrd. Rett nok har dei fleste politikarane ignorert den konkrete argumentasjonen deira og også nesten konsekvent unngått å gå inn i ein sakleg debatt om dei politiske endringane.
Men Benestad og Monsen har vorte høyrd, Monsen fekk jamvel Fritt Ords pris, og ho fekk slik ein stor talarstol. Sjølv om dei ikkje fekk gjennomslag, så har dei skapt eit djupt medvit, i det minste blant kristne, om problemstillingane. Og når framtidige generasjonar skal lese historie, vil dei neppe unngå å leggje merke til den debatten, og den argumentasjonen som har vorte ført. Slik vil Benestad og Monsen også kunne skape inspirasjon for framtidig kulturkamp.
Ein kan vere samd eller usamd med HN Herland i hennar argumentasjon, men ein må uansett vedgå at ho har hatt plenty av plass til å leggje han fram, både i norske aviser, i TV-program etc. (No kan det godt seiast at Herland til dels har surfa på ei breiare, konservativ vending i norsk åndsliv. Det er ikkje tilfelle med Benestad og Monsen).
Ein del kristne skriv kronikkar og lesarinnlegg om utviklinga i Noreg, at dei er usamde, at det går dårleg med Noreg etc. Men mange skriv til Vårt Land og Dagen om dette. Eg tykkjer det er flott at innlegga blir skrive, det er klart. Men det er vel ikkje berre dei kristne som skal få høyre argumentasjonen? Det kolliderer i så fall med ei sunn politisk tenking som tilseier at også kristeleg grunngjeve argumentasjon bør få sleppast inn i det politiske, allmenne rom.
Det kolliderer også med ei meir teologisk tenking som tilseier at forkynninga av evangeliet også (eller jamvel fyrst og fremst) er retta mot dei som er "utanfor" (jfr. ideen i Jesaja 40-55 - ein djupt sentral tekstpassasje for Jesus og apostlane - om at kvart kne skal bøye seg for Gud, alle skal sjå hans herlegdom, alle skal vende seg til han etc. etc.)
Til slutt eit poeng som eg trur er viktig: Dersom kristne ynskjer å ha innverknad i debatten, dersom dei ynskjer å bli høyrt, dersom dei ynskjer å overtyde etc., så krevast det hardt arbeid. Ein må lese seg opp, kunne argumentasjon på båe sider, vere oppdatert. Eg kan nemne eit par døme her. Jon Kvalbein har skrive innlegg om human-etikk i "Fri tanke". Han var ganske kritisk til ein del sider ved human-etikken, men han vann likevel mykje respekt, og folk høyrde på han. Kvifor? Jo, han var sakleg, respektfull, og fyrst og fremst: Han visste kva han tala om. Han hadde sett seg godt inn i human-etisk argumentasjon, og lesarane opplevde at han tok deira posisjon på alvor, utan forvrenging.
Slik er det også med Bjørn-Are Davidsen, ein av våre fremste apologetar. Han vinn respekt, og folk i fleire leirar høyrer på han. Kvifor? Fordi han er informert og har arbeidd mykje med å vinne kunnskap. Han veit kva han talar om. Ein kan lære av han, og finne sanning, uansett om ein er kristen eller ikkje.
Mange fleire døme kunne vorte nemnt. Eg likar godt JB Lightfoot, ein verkeleg gigant innanfor forsking på Det nye testamentet i England på 1800-talet. Han fekk enorm innflytelse på engelsk kristendom og på NT-leg forsking. Kvifor? Jo, les dette utdraget frå nekrologen hans i "The Times":
"his personal character carried immense weight, but his great position depended still more on the universally recognized fact that his belief in Christian truth and his defense of it were supported by learning as solid and comprehensive as could be found anywhere in Europe, and by a temper not only of the utmost candor but of the highest scientific capacity."
Sunday, August 14, 2011
I kveld såg eg ein dokumentar om Nord-Korea. Han er underhaldande, og djupt tankevekkande. Det er verkeleg ein tragedie som går føre seg der, nett no. Kan altså sjåast her.
Om du ynskjer å hjelpe Nord-Korea, er dette ein god stad å starte, tenker eg.
Forresten, gløymte visst å svare Arnfinn. Blir førebels mest lesing til hausten, slik det ser ut no. Må vel prøve å få inn hebraisken...det skal bli ein bøyg, altså.
Om du ynskjer å hjelpe Nord-Korea, er dette ein god stad å starte, tenker eg.
Forresten, gløymte visst å svare Arnfinn. Blir førebels mest lesing til hausten, slik det ser ut no. Må vel prøve å få inn hebraisken...det skal bli ein bøyg, altså.
Friday, August 12, 2011
Litt debattering
Eg er i Kristiansand for tida, så det er god stemning. Det går i preikeskriving, tur til brygga, hopping på trampoline, avslapping og god mat. I morgon skal eg attende til Telemark, ha ei gudsteneste på Trovassli leirstad, og så reiser eg til Oslo att. Eg må skrive nokre preikerefleksjonar til ei sånn ressursnettside for prestar. Det tek tid, så det er litt å gjere. Men blir godt å kome attende til Oslo for ei veke. Så er det attende til Telemark ei veke eller to, pga. ordinasjon og prestejobb. Ok, dersom nokon har lyst til å sjå litt bilete av det som skjer her i Kr. Sand, så berre gje eit pip, så blir det det.
Så har eg kome inn i ein ganske forrykande (men venlegsinna debatt) med ein ven på FB. Vi har diskutert Rom 7 og lov/evangelium. Det er ganske spennande, og også utfordrande meg, på sett og vis. Eg refererer nokre av mine svar. Den som vil lese heile debatten (d. e. særleg min motdebattant sine innlegg), kan berre gå inn på min FB-profil og finne han der. Debatten er høgst relevant for den som er interessert i NLMs teologiske profil. Det er vel også relevant for den som skulle vere interessert i kvifor eg har endra ein del standpunkt i teologien.
Eg er berre glad dersom nokon av lesarane har innspel, men dei må vere saklege og respektfulle.
[Ok, så fekk eg ein respons. Så gav eg eit svar til]
Så har eg kome inn i ein ganske forrykande (men venlegsinna debatt) med ein ven på FB. Vi har diskutert Rom 7 og lov/evangelium. Det er ganske spennande, og også utfordrande meg, på sett og vis. Eg refererer nokre av mine svar. Den som vil lese heile debatten (d. e. særleg min motdebattant sine innlegg), kan berre gå inn på min FB-profil og finne han der. Debatten er høgst relevant for den som er interessert i NLMs teologiske profil. Det er vel også relevant for den som skulle vere interessert i kvifor eg har endra ein del standpunkt i teologien.
Eg er berre glad dersom nokon av lesarane har innspel, men dei må vere saklege og respektfulle.
Det er interessante og viktige poeng du tek opp her. Eg kan prøve å gje nokre tankar om det, ut frå slik eg ser ting.
Du seier fyrst at du har behov for å setje deg grundig inn i problemstillinga. Berre sånn kort, så er ein grei måte å gjere det på, å samanlikne til dømes Øivind Andersens romarbrevskommentar med Wrights. Eller evt. Olaf Moes (som eg reknar med at har eit nokonlunde tradisjonelt luthersk perspektiv på ting.) Det vil uansett vere meir spennande å lese Wrights debattbok "Justification", men då reknar eg med at du også vil ha interesse av å lese John Pipers "Future of justification" (denne boka ligg ganske nær tradisjonelt bedehusperspektiv på tinga), som Wright polemiserer mot.
Ok. "Nomos", eller "lova". Ja, eg tenker at Paulus her siktar til rett og slett lovopenberringa som vart gjeve til Moses på Sinai, og som vi kan lese i mosebøkene. Eg trur ikkje at Paulus med "nomos" eller "lova" siktar til ei "allmenn lov", eller "alt Gud krev av oss, som gjev seg til kjenne i samvitet" eller noko i den duren.
Eg er dermed også ganske i tvil om det er legitimt å forstå dei tekstane der Paulus seier at "lova openberrar synda" o. l. som eit slags allmenngyldig prinsipp som skal utmyntast i forkynninga (d. e. til dømes som at forkynnaren fyrst skal forkynne lova for å peike på synd, deretter evangeliet for å forkynne nåde). Eg avviser det ikkje, men eg tenker at det i så fall er sekundært i høve til kva Paulus faktisk seier i desse versa. Her er han nemleg oppteken av kva rolle Moselova spela, historisk sett, for Israel, før Jesus kom.
Så vidt eg kan sjå, er problemet her at Paulus syslar med problemstillingar som har å gjere med det historiske Israel, kva det vil seie å vere jøde, korleis ein får rett paktsstatus etc. Kva så med heidningane? Dei er dømte som syndarar for lenge sidan, for Paulus er det omtrent "sjølvsagt", jfr. Gal 2,15, eller hans dom over heidenskapet i Rom 1 (som for øvrig aldri talar om at "nomos/lova" dømer heidningane. Kapittelet vert avslutta med at heidningane kjenner "Guds rettferdige dikaiåma/påbod", som seier at den som driv med slikt, skal døy. Bibelselskapet omset dikaiåma med "lov", men dette bidrar til forvirring, så langt eg kan sjå.
Eg meiner altså at det ikkje er eit tidlaust system Paulus fyrst og fremst utlegg her, ja. Poenget til Paulus er at jødane vart kalla av Gud (via Abraham) til å vere eit ljos for verda, eit presteskap som skulle formidle Guds velsigning til heidningane. Israel var imidlertid ikkje høvelege til å utføre denne oppgåva, for dei har kjøtet, er "i Adam", og er fylgjeleg ein del av problemet dei er sette til å løyse. Dette er logikken i Rom 2-3: Jøden har ingenting å rose seg av, han er også ein syndar, han er også fortapt, og har ikkje fullført oppdraget sitt. Lova vart gjeve som ein "tuktemeister" som skulle vise jødane at dette faktisk var tilfelle, halde dei fast, hope opp synda på ein stad; inntil Jesus kom.
Paulus omtalar då Jesus som "Abrahams ætt", han vart fødd "under lova", men var utan synd. Israel svikta sitt kall, men Jesus var trufast som ein jødisk representant for Israel. Han utførte kallet, han viste "Guds rettferd" (d. e. Guds frelsande truskap til Abrahamspakten, som var planen om å bringe Guds velsigning ut til alle folkeslag). Dette gjorde Jesus ved å bli eit sonoffer til frelse for fortapte jødar og heidningar. (Rom 3)
Paulus forlet aldri dei partikulære, jødiske, "snevre" kategoriane. Guds folk i den nye pakta er framleis Israel. Vi som er heidningar, har blitt "jødar" (Rom 2), vi har blitt poda inn på treet (Rom 11). Vi er "Guds Israel", alle vi som trur på Jesus som den jødiske Messias (Gal 6). Logikken bak dette er å finne i Jesaja 40-55. Der er ideen at Israel, Guds folk, har svikta Gud og blitt sendt i eksilet. Men ein dag skal eksilet ta slutt. Då skal Gud tilgje sitt folk, og: Heidningane skal kome inn i folket og få del i den same paktsstatusen som Israel no har.
Mm. Når det gjeld spørsmålet om "nomos" kan bety "lovmessighet" hjå Paulus: Dette er omdiskutert. Eg trur ikkje det er tilfelle i regelen, men kanskje ordet blir bruka slik i slutten av Rom 3 og byrjinga av Rom 8. Elles er det i det store og det heile ganske klart at Paulus siktar til den historiske lovopenberringa til Moses. (Og dersom ein tolkar "nomos" annleis, vil ein i regelen ende opp med ein heil del ganske uforståelege tekstar hjå Paulus, vil eg påstå).
Rom 7 er ikkje ein enkel tekst å tolke, det er sant. Det er gode argument i båe retningar. Men eg tenker nok, som nemnt, at kontekstargumentet er avgjerande, d. e. det som Paulus seier i Rom 6 og 8. Eg tenker nok i det store og det heile at det er ei slags indre motsetning i bedehusteologien på dette punktet. Ein kan på den eine sida tale veldig tydeleg om at "vi er så store syndarar", men ofte utan å forstå kor alvorleg dette ordet "syndar" faktisk er i Bibelen. På den andre sida held ein heldigvis fast ved at ein må gjere gode gjerningar, leve til hugnad for Gud etc.
Problemet her, som altså ikkje er særleg enkelt(!), er korleis ein skal kunne lage eit koherent, samanhengande system av Paulus' teologi. Dersom ein gjev opp dette prosjektet, opnar ein seg raskt opp for mykje rart av feil vektleggjingar. For då har ein liksom sagt seg fri frå ei slags balanserande "sikring", om du skjønar kva eg meiner. Sagt med andre ord: Paulus sin antropologi, hans utsegner om menneskenaturen, får ein ganske annan "flavour" dersom ein også vil halde desse saman med hans tekstar som Anden (d. e. den eskjatologiske, nyskapande Guds verksemd, som er forsmaken på Guds fullendte rike, som er det forløyste skaparverket), Jesu oppstode, Adam, lova etc. Det er ei veldig krevjande oppgåve, men det må til dersom vi skal nå nærmare inn til Paulus' tankeverd.
Men jada, eg er på veg her, eg også :) Så eg vil gjerne ha ei open haldning, og eg har verkeleg teke med meg mykje verdifullt frå bedehustradisjonen.
[Ok, så fekk eg ein respons. Så gav eg eit svar til]
Takk for svar. Her er det mykje å ta tak i, og det er spennande.
Litt om meg fyrst: Eg har tidlegare vore meir eller mindre overtydd om den bibeltolkinga som du legg fram her. Eg har lest det meste aktuelle stoffet av Olav Valen-Sendstad (han var ein stor helt for meg, og eg har framleis respekt for han, sjølv om eg ser ein del store problem i hans teologi). Eg har lese mykje av Rosenius, mykje av Luther, og ein god del av CFW Walters ”Proper distinction…”, mykje av konkordieboka. Eg har lese (fleire gonger), og teke til meg, Wisløffs ”Ordet frå Guds munn”.
Eg tør seie at eg har sett meg relativt godt inn i den aktuelle ”lov/evangelium”-tradisjonen i NLM, sjølv om det er fleire år sidan no. For kva det er verdt, har eg langt mindre problem med Luther sjølv enn eg har med ein del av hans seinare tradisjonsberarar. Og eg har aldri sett noko behov for å forkaste hovudpoenget i reformasjonsteologien, d. e. at vi blir rettferdiggjort ved trua åleine, utan nokon form for lovgjerningar eller forteneste. Tvert om tenker eg at dette standpunktet er solid til stade både hjå Jesus og Paulus.
La meg seie at det er godt mogleg at eg ikkje forstod djubda i skjelninga mellom lov og evangelium rett den gongen. Eg skal ikkje utelukke det. Men eg trur ærleg tala at eg hadde – og framleis har – eit rimeleg grep om kva det dreier seg om. Uansett er eg meir oppteken av å utleggje NT enn av å polemisere mot tradisjonar. For øvrig tek eg gjerne med meg rådet ditt om å ta ein titt på lov/evangelium-problematikken på nytt. Det kan faktisk bli veldig spennande og stimulerande for meg å lese dei gamle kjeldene på nytt, no som eg ser ting annleis enn før. Eg har lyst til å gjere det.
La meg så kort peike på kva som førte meg opp i problem med den tenkinga som du gjer deg til talsmann for i dei siste kommentarane. Fyrst og fremst er problemet dette: Eg tykkjer det har vore svært vanskeleg (og etter kvart fann eg ut: til dels umogleg) å byggje ei bru mellom den språklege sjargongen og ”systemet” på den eine sida, og språket og ideverda i NT på den andre sida. Eg har prøvd å gjere det, slite med å gjere det, men ikkje fått det til. Ein kan seie det slik: Reformasjonsteologien, og dens tradisjon, har hatt stort sett korrekte svar på (ofte) feil spørsmål.
Det var uansett dette problemet som dreiv meg til å setje i gang med seriøst NT-arbeid på eiga hand, og prøve å lausrive meg frå tradisjonen eg var opplært i. Ikkje så at eg i utgangspunktet ville ta noko oppgjer med tradisjonen. Men eg ville kome fram til resultata ut frå NT åleine, og få rydda litt opp i teologien min. Eg veit naturlegvis at dette er fullstendig i Luthers ånd (sjølv om Luther naturlegvis også la relativt stor vekt på dei tidlege kyrkjefedrane. Men ok: Sola scriptura er sentralt for Luther uansett). Etter kvart fann eg då ut at mykje/mesteparten av det eg hadde lært i ”tradisjonen” var flott, men ein god del var også for unyansert, for enkelt, eller også stundom direkte feil. Det største problemet var likevel at fleire delar av NT ligg nedstøva i vår tradisjon, og blir aldri/sjeldan teke fram på ein preikestol.
Eg må i så måte innrømme at det er interessant å registrere dei reaksjonane eg stundom får når eg legg fram det eg meiner er ei meir korrekt forståing av NT. Eg har prøvd så godt eg kan å ikkje ta nokon ”snarvegar”, eg har arbeidd grundig, ”fylgt reglane” og så langt eg kan sjå ikkje endra standpunkt utan at eg har hatt gode grunngjevingar for det. Eg veit at eg er forplikta av Gud til å tale, og søkje, sanning. Eitt av problema som NLM, for å ta det dømet, har, er så langt eg kan sjå, at organisasjonen ikkje har hatt nokon ”høvding” med spesialkompetanse på NT og eksegese (eit mogleg unntak kan vere Ø. Andersen, kanskje).
Eit medlem i organisasjonen som ynskjer å gå djupt ned i NT blir difor meir eller mindre tvinga til å arbeide med upløyd mark. I og for seg er ikkje dette noko problem. Men eg tykkjer i det minste at den som ynskjer å kritisere nokon som går denne vegen (altså med å undersøke NT sjølvstendig) bør vise til teologiske alternativ som drøftar NT vitskapleg, og som (formodentlig) er i samsvar med NLM-tradisjonen. Dersom dette ikkje blir gjeve, står NLM i fare for å ”lukke seg inne” rundt ein historisk-teologisk tradisjon som på mange måtar er prega av si tid, og som på mange måtar ikkje kjem til rette med det historiske NT. Dette seier eg som ei venleg og velmeint formaning til einkvar som kjenner det som relevant.
La oss gå til litt meir detaljar, då. Du reagerer på at eg sa at det er nødvendig å ”henge i” for å forbli frelst. Eg forstår at du reagerer på dette. Men dette får stå som eit etter mitt syn godt døme på nettopp det eg har referert til ovanfor: At det er vanskeleg å byggje bru mellom ”systemet” og NT sjølv. Nokre døme: I 1 Kor 9 seier Paulus: ”Veit de ikkje at dei som spring på stadion, dei er alle med i løpet, men berre éin får sigersprisen? Spring då slik at de vinn prisen! Alle som er med i kampleikane, må nekta seg alt. Dei gjer det for å vinna ein forgjengeleg krans, men vi for å vinna ein uforgjengeleg. Så spring eg ikkje utan mål; eg er ikkje som ein nevekjempar som slår i lause lufta. Nei, eg er hard med kroppen min og tvingar han til å lystra, så ikkje eg, som har forkynt for andre, sjølv skal koma til kort.”
Her seier altså Paulus det svart på kvitt, så langt eg kan sjå: Ein må springe rett, vere sjølvdisiplinert, elles vil ein ikkje vinne prisen, d. e. bli frelst. Ein kan godt kalle dette ”lovens tredje bruk” eller noko slikt. Sikkert er det i alle fall at Paulus seier: Dette må du gjere dersom du vil bli frelst. Ein heil haug med døme kunne vorte nemnt her. Vi kan gå til Rom 2. Det var nok denne teksten (så vidt eg hugsar) eg sa at det ville bli ”for lettvint” å avfeie som utelukkande ”lovas andre bruk.” Teksten går som fylgjer: ”Han skal løna kvar og ein etter det han har gjort: Dei som trufast gjer det gode og søkjer herlegdom, ære og uforgjengelegdom, skal få evig liv. Men dei som berre tenkjer på seg sjølve, som er ulydige mot sanninga og lèt seg leia av uretten, har vreide og harme i vente.”
Det eg polemiserte mot i bibeltimen, så langt eg hugsar, var den oppfatninga (som til dømes John Piper har), at dette er ”hypotetisk”. Paulus set ”lovas veg” fram som eit ideal, men han meiner at dette er umogleg å klare i praksis. Altså viser han heller hen til Guds nåde, Jesu soningsdød. Dette meiner eg meir eller mindre åpenbart er ei feiltolking av Paulus. Både fordi Paulus fleire andre stader understrekar at den siste domen skal bli etter gjerningar, noko også Jesus gjer. Verken Jesus og Paulus har kvaler med å seie rett ut at ein som truande må gjere gjerningar dersom ein vil bli frelst.
Dei seier aldri at desse gjerningane er ei slags forteneste framfor Gud, det er klart. Framfor Gud må vi berre kaste oss ned og seie: ”Gud, ver meg syndar nådig!” Men tekstane om at det er nødvendig å gjere gode gjerningar, er meir å forstå som formaningar om utleving av det nye livet som Gud gjev. Og det er dette nye livet som skal bli dømt i den siste domen. Eg fylgjer imidlertid Luther i å seie at ”det syndige ved gjerningane” vil bli tilgjeve for Jesu skuld. Sjå Ole Modalslis bok om Luthers evangelieforståing, ”Guds sannhet til liv”, der denne problemstillinga blir grundig drøfta.
Då eg skreiv ”Dette klarer dere ikke, men Jesus døde for dere, så da er dere tilgitt likevel"?”, så var dette ei slags omskriving av den tenkemåten som altså stundom kjem til uttrykk ved tekstar som Rom 2, eller til dømes teksten om den rike unge mannen i Matt 19 m. fl. (D. e. ”Kva skal eg gjere for å arve evig liv?” Jesu svar: ”Hald boda”). Eg er altså djupt skeptisk til å la den konkrete tolkinga av Matteusevangeliet, til dømes, bli påverka av eit tolkingsprinsipp som er henta frå ei viss (etter mitt syn problematisk) lesing av Paulus. Men i og for seg kan eg gjerne vere med på at tekstar som er meint som ”lovas tredje bruk” (d. e. Guds vilje som vi skal leve etter) i praksis kan fungere som ”lovas andre bruk” (d. e. Guds vilje som avslører synd) for den som ikkje er fødd på ny.
Du skriv vidare: ” Når du sier at du ikke er helt sikker på om loven, som alt Gud krever, slår ihjel, da er resultatet at det hele det Lutherske systemet rakner.” Min respons her må vere at eg ikkje har benekta at lova slår ihel. Mitt poeng er at ”lova” her ikkje er eit slags allmennmoralsk ”imperativ” som er lagt ned i hjarta til alle menneske. Dei mest sentrale tekstane der Paulus talar om at ”bokstaven slår ihel” o. l. er 2 Kor 3 og Rom 7. Her talar han utvilsomt om den mosaiske lovopenberringa, og bevisbyrda ligg fylgjeleg på den som ynskjer å seie at Paulus faktisk talar om noko anna. (Kom gjerne med tekstar der du meiner ”lov” bør forståast på den måten du meiner, altså som ”alt Gud krev”). Det er klart at Paulus meiner at ”lova” i den nye pakta framleis er gyldig for dei truande. Men innhaldet i lova har blitt endra, og no er lova skrive på hjarta. Etter mi erfaring er det stundom vanskeleg å finne att denne heilt sentrale og viktige skjelninga mellom ”gamalpaktslov” og ”nypaktslov” i ein del argumentasjon om lovas fyrste, andre, tredje bruk. Og det er forvirrande. Luther drøftar dette imidlertid godt, til dømes i ”Korleis kristne bør sjå Moses”, frå 1525.
Som sagt kan eg godt vere med på å diskutere om det finst ein slags vidare, meir sekundær bruk av desse tekstane, som at tekstane også kan brukast for å seie at Guds allmenne vilje fungerer ”dødande” for alle menneske o. l. Eg er open for det. Men dette må altså i så fall bli ein sekundær bruk av tekstane, og nettopp dette poenget understrekar korleis visse utformingar av ”lov/evangelium”-systemet har bevega seg eit godt stykke bort frå den historiske meininga i NT, med det til fylgje at det blir vanskeleg å byggje bru mellom dei to storleikane.
Du refererer meg vidare slik: ”…evangeliet ikke har nåde som sentralt element…” Men det var ikkje dette eg sa. Eg skreiv: ” sjølv om dette med "gjerningsfridom" ikkje er det mest sentrale i evangeliet”. Og dette står eg fast på. Dette er for øvrig nok eit døme på korleis ”lov/evangelium”-systemet stundom har bevega seg eit godt stykke bort frå det historiske NT. ”Evangeliet” i NT-leg forstand er fyrst og fremst ein bodskap om at Jesus er Messias, og at han ved sin død og si oppstode har bragt Guds rike til oss slik at vi kan få syndsforlating og evig liv.
Dette med ”gjerningsfridom” (som for øvrig er noko meir snevert enn ”nåde”) finn si rolle innanfor denne større bodskapen. Som sagt: Her har vi to ulike terminologiar som delvis overlappar, men som også delvis skiljer seg frå kvarandre. Når Paulus seier ”lov”, ”evangelium”, ”lovgjerningar” etc., så meiner han rett og slett ofte noko anna enn det ein gjer i mykje av ”lov/evangelium”-resonneringa som du refererer. Det er svært krevjande å ha eit godt grep om båe desse terminologiane på same tid, og endå meir krevjande å vite korleis ein skal samanhalde dei. Så mitt råd vil vere å gjerne lytte til den nemnte tradisjonen, men fyrst og fremst å lytte til NT.
Du skriv vidare: ”Så er det også slik at det er kun når vi ser vår egen tilstand, hva slags mennesker Jesus døde for, at Guds kjærlighet virkelig blir åpenbart. Hvis vi blir ok kristne som gjør Guds vilje, da blir vi mindre avhengig av Jesus.” Problemet med denne utsegna er at Paulus faktisk fleire gonger seier at vi gjer Guds vilje som kristne, at vi kan gjere ”det gode”, at vi er ”Gud til behag” med våre konkrete liv (og ikkje: Gud har behag i oss fordi han ser oss gjennom Jesu fullkomne lovoppfylling, sjølv om dette punktet er omdiskutert).
Han føreset tydeleg at det er ein stor forskjell på vårt faktiske liv før og etter vi kom til trua. Rom 12,1ff er eit godt døme, og det er også Fil 2,14-16. Paulus føreset også åpenbart at vi vil feile, og kjøtet treng å bli stadig krossfesta og overgjeve til døden. Dette skjer ved å innsjå at vi ved dåpen og trua har døydd og vorte reist opp til nytt liv ved Kristus, og deretter å gjere gode gjerningar. Rom 6, Kol 3.
Ok, det var nokre refleksjonar. Eg har stor forståing for det du skriv og det du meiner (eg ville trass alt sagt liknande ting for rundt 7 år sidan). Kanskje har eg også fått fram i nokon grad kvifor og korleis eg har endra standpunkt her. Som sagt er eg mest oppteken av å lese, og utleggje NT. Eg har også, som sagt, stor respekt for Luther og Melanchton, så eg vil nødig kritisere dei. Og som alltid: Eg ynskjer å vere open for å lytte til motargument.
Subscribe to:
Posts (Atom)